Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Husky

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Husky (1)
Haski [1]
Wa husky4
Xaskilardan iborat chana tortish jamoasi
Хаски
Haski ko'chada sayrga chiqqan.

Husky (talaffuzi: Haski) - bu asosan, Shimoliy hududlarda yetishtiriladigan va itlar jamoasini tez yetaklay olish qobiliyatiga ega boʻlgan chana itlarining bir necha zotlari ataladigan umumiy nomidir.[1]. Haskilar eng tezkor itlar zotining chatishmasidir . Alyaska Malamuti deb ataluvchi haskilar zoti, aksincha, eng yirik va eng baquvvat va aqlli, chana tortuvchi it boʻlib, ogʻirroq yuklarni tortish uchun boqiladi. Mahsulotlar va odamlarni itlar qoʻshilgan chanalarda yetkazib berish koʻp jihatdan tarixga aylangan boʻlsa-da, soʻnggi yillarda qorli hududlardagi koʻplab kompaniyalar sayyohlarga itlar tortadigan chanalarda sayr qilishni taklif etmoqdalar[2]. Haskilar endilikda uy hayvonlari sifatida ham boqiladi[3].

Etimologiya

Dastlab Eskimoslar(yoki Inuitlar) Haski nomi bilan atalgan boʻlib, aslida Haski soʻzi Haskimos(Eskimos)ning qisqartmasi. Eskimos - ingliz savdo kemalari dengizchila[4]. Haski soʻzining itlarga nisbatan qoʻllanilishi esa birinchi marta 1852-yilda Inuitlar tomonidan boqilgan itlar uchun qayd etilgan.

Kelib chiqishi

Haski itlari genetikasi kulrang boʻri bilan chatishganligi sababli deyarli butunlay mos keladi. Biroq, baʼzi Arktika Haskilari genetikasi hozirda yoʻq boʻlib ketgan Shimoliy Osiyo Taymir boʻrisi bilan ham chatishganligini koʻrsatadi : Sibir zoti, kamroq darajada Sharpey zoti, Finlandiya Shpitslari va Grenlandiya zoti (bu ham tarixan Arktikadagi odamlar populyatsiyasi bilan bogʻliq). Haskining ajdodlari Sibir haskilari boʻlib, ular yagona zot koʻrinishida Chukotkada yetishtirilgan va Shimoliy Amerikaga olib kelingan. Bu yerda ular chana itlarining mahalliy zoti bilan chatishtirdilar va yangi zotni shakllantirdilar. Grenlandiya zoti chatishmasi jadvali 3,5% umumiy materialning optimal variantini koʻrsatadi; ammo, ajdodlar nisbati 1,4% dan 27,3% gacha boʻlgan, bu maʼlumotlarga mos keladi va Taymir boʻrisi bilan hamda Sharpey, Shpits, Sibir, Haskilari kabi keng tarqalgan zotlar ajdodlari bilan chatishganligini koʻrsatadi.

Bunday introgressiya yuqori kengliklarda yashovchi birinchi itlarni yangi va qiyin muhitlarga moslashish uchun foydali boʻlgan fenotipik oʻzgarishlar bilan taʼminlashi mumkin, bu esa Huski rivojlanishiga katta hissa qoʻshadi. Bu shuningdek, hozirgi zotlarning ajdodlari bir nechta mintaqalardan kelganligini koʻrsatadi[5].

Xususiyatlari

Haskilar baquvvat sport itlaridir. Ular odatda kulrang, qora, mis qizil yoki oq boʻlishi mumkin boʻlgan qalin ikki qavatli yungga ega[6]. Bunday jun sovuq havoda gipotermiyadan (tana haroratining keskin pasayishi) himoya qiladi va bu ularning sovuqqa chidamliligini oshiradi. Haskilarning koʻzlari odatda ochiq koʻk rangga ega, ammo ular jigarrang, koʻk, sariq yoki geteroxrom rangda ham boʻlishi mumkin. Haskilar boshqa zotlarga qaraganda uveitga(uveit - koʻzning rangli qismi yalligʻlanishi) koʻproq moyil[7].

Haskilarning vazni va boʻyi zot turiga bogʻliq, lekin oʻrtacha boʻyi 50-60 sm ga etadi, vazni esa 20-35 kg[8].

Zotlari

Husky lying on the ground
Haski dam olmoqda

Haskilar Arktikaning tub aholisi tomonidan yetishtirilgan[9].

Zamonaviy davrda bu zotlarning namunalari saralab olingan va turli uy hayvonlari kinologiya klublarida zamonaviy tozaqonli zotlar sifatida roʻyxatga olingan. Jumladan, Sibir Haski va Labrador Haski . Saxalin Haski - yapon shpitsi va Akita Inu bilan bogʻliq boʻlgan yapon chana itlari ham zotdor turlar qatoriga kiradi.

Alyaska Haskisi - Alyaskada (Sibir va Arktikaning boshqa hududlarida emas) paydo boʻlgan chana itlarining bir turi. Makkenzi daryosi Haskisi esa Alyaska va Kanadaning Arktika va subarktik mintaqalarida yetishtirilgan turli xil itlar populyatsiyalariga tegishli kichik tipdir.

Haskilarning boshqa turlari orasida Grenlandiya iti, Samoyed ham mavjud.

Alternativ faoliyat

Haskilarni uy hayvoni sifatida boquvchi koʻpgina insonlar chana tortish uchun mos kelmaydigan uy sharoitida boʻlganliklari tufayli it uchun yaxshi va egasi uchun yoqimli mashgʻulotlar oʻylab topishdi.

  • Skijoring — yoki changʻida uchish sportining yoʻnalishlardan biri boʻlib, changʻi poygachisi bir yoki bir nechta itlar bilan birga changʻi masofasi boʻylab erkin uslubda harakatlanadi.
  • It bilan sayr qilish - oʻrmon yoʻllariga yaqinroq yashaydigan egalari uchun qulaydir. It egalari oʻz uy hayvonlari bilan choʻl boʻylab, soʻqmoq boʻylab sayohat qiladi. Ushbu faoliyat egasi va itga kuchli tortishish hissi ishlatmasdan mashq qilish imkonini beradi. Baʼzi kompaniyalar itlar uchun lager jihozlarini ishlab chiqaradilar, ularda egalar oʻz jihozlarini, jumladan, suv, oziq-ovqat va piyolalarni olib yurishlari mumkin.
  • Karting - bu itlarga chana torttirishining shaharga moslashtirilgan usuli. Bu yerda it, mol yoki odamni oʻz ichiga olgan aravani torttirish mumkin. Ushbu aravalarni sotib olishingiz yoki oʻzingiz shunday aravalarni yasashingiz mumkin.
  • Bayk-joring - chana sportining bir turi boʻlib, unda itlar jamoasi velosipedga bogʻlanadi. Velosipedchini ham tortib olish uchun it yoki itlar guruhi ip bilan biriktirilishi mumkin.
  • Kanikross - chanada uchish mashgʻuloti boʻlib, unda it yugurayotgan sportchini tortadi[1] Itni sportchi bilan bogʻlaydigan shnur sportchining bel kamariga bogʻlangan boʻladi. Mashgʻulotlar bilan shugʻullanishni endigina boshlagan itlar uchun bu yaxshi mashq hisoblanadi, chunki unga minimal jihozlar talab etiladi.

Mashgʻulotlarning qulayligi, ularning samaradorligini oshirish va poyganing ikkala ishtirokchisiga ham shikast yetkazish ehtimolini kamaytirish uchun quyidagi jihozlardan foydalaniladi:

  • Kanikros uchun maxsus kamar, u kestirib, bogʻlangan va orqa tomonga ogʻirlik ortib ketishidan himoya qiladi; bir tomondan, itning harakatiga toʻsqinlik qilmaydigan, ikkinchi tomondan, it sportchini yoʻlka boʻylab tortib olishi uchun yetarlicha kuchli boʻlgan minish jabduqlari;
  • Shnur - uchida amortizatorli 2,5 metr uzunlikdagi maxsus shnur, u karabinalar yordamida yuguruvchining kamarini va itning jabduqlarini bogʻlaydi. Har qanday sportda boʻlgani kabi, kanikrossda ham mashgʻulot jarayoni yuklarni bosqichma-bosqich oshirib borish va yugurish va intizom mashgʻulotlarini mohirona almashtirish bilan tizimli mashqlarga asoslanadi[4].

Haskilar mashhur madaniyatda

Uchta it kechasi iborasi, yaʼni juda sovuq boʻlganida, isinish uchun yotoqda uchta it kerak boʻlganda, Sibir haskilarini saqlagan Sibirdan kelgan Chukchidan kelib chiqqan.

Haskilar AQShdagi bir qancha oliy taʼlim muassasalarining maskotlari, jumladan Hyustondagi Baptist universiteti, Vashington universiteti, Konnektikut universiteti, Pensilvaniyaning Bloomsburg universiteti, Shimoliy- Sharqiy universitet, Michigan texnologik universiteti, Shimoliy Illinoys universiteti[10], Sent-Cloud Davlat universiteti[11]. Janubiy Meyn universiteti[12] va Viskonsin-Marafon universiteti[13]. Ular, shuningdek, Sent-Meri universiteti (Galifaks)[14], Jorj Braun kolleji (Toronto)[15] va Kanadadagi Saskachevan universitetining maskotlaridir[16].

Ikkinchi Jahon urushi paytida Ittifoqchilarning 1943-yilda Sitsiliyaga bostirib kirishi " Haski operatsiyasi " deb nomlandi[17].

Haskilar bir nechta kinofilmlarda, xususan, chana kontekstida paydo boʻlgan, jumladan " Balto ", "Temir iroda", " Qorli itlar " va " Oq asirlik "[18].

Boʻrilar aks ettirilgan " Oqshom " dostoni va birinchi mavsumida asosan Dahshatli boʻrilar ishtirok etgan "Taxtlar oʻyini" telekoʻrsatuvi Haski zotlarining mashhurligini oshirishga sabab boʻlgan; ammo, hayvonlarni xayriya tashkilotlari, shuningdek, ularning tabiati tufayli Haski zotli itlardan voz kechish soni ham koʻpaygan[19][20][21].

" Shimolga ” teleserialida “Difenbeyker” laqabli yarim haski/yarim boʻri bosh qahramonning uy hayvoni boʻlgan.

"OTTA orkestri" guruhining kompozitsiyalaridan biri "Haski" deb ataladi[22] .

Eslatmalar


Manbalar

  1. ↑ Schultz, Jeff. Dogs of the Iditarod. Seattle: Andoza:Np3, 2003 — 41-bet. ISBN 1-57061-292-7. 
  2. ↑ „How Sled Dogs Work“. Qaraldi: 2015-yil 3-iyun.
  3. ↑ „Lessons from a sled dog massacre“. sfgate (2011-yil 18-fevral). Qaraldi: 2015-yil 3-iyun.
  4. ↑ Dictionary of Newfoundland English, by George Morley Story, W. J. Kirwin, John David Allison Widdowson, pg 263, University of Toronto Press 2004, ISBN 0-8020-6819-7
  5. ↑ {{{zaglavie}}}.
  6. ↑ „husky facts, information, pictures | Encyclopedia.com articles about husky“ (en). www.encyclopedia.com. Qaraldi: 2018-yil 24-yanvar.
  7. ↑ „UC Davis School of Veterinary Medicine“ (en). www.vetmed.ucdavis.edu. 2012-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 24-yanvar.
  8. ↑ „Sayt o porode Xaski“. 2021-yil 6-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 29-noyabr.
  9. ↑ Little Wolf, Stephanie „A Deeper History of the Origins of The Alaskan Husky“. 2018-yil 9-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 3-iyun.
  10. ↑ Arnold, Brandy „US Colleges & Universities with Dogs for Mascots“. The Doginton Post. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  11. ↑ „Husky Athletics and Recreation“. St. Cloud State University. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  12. ↑ „Campus Life“. University of Southern Maine. 2014-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  13. ↑ „UWMC unveils new Husky mascot“. University of Wisconsin - Marathon County. 2014-yil 9-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  14. ↑ „Saint Mary's This Week“. Saint Mary's University. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  15. ↑ „George Brown Athletics“. George Brown College. 2018-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  16. ↑ Davis, Tim „Week 14 - Huskie Athletics Top 100 Moments“. Independent Sports News. 2014-yil 10-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  17. ↑ „Operation husky: Sicily - 9/10 July 1943“. Combined Operations Command. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  18. ↑ „Huskies on Film“. All About Huskies. 2014-yil 13-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  19. ↑ O'Brien, Liam „Game of Thrones inspired Huskie craze goes cold as owners give up on dogs“. The Independent. The Independent. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  20. ↑ „Pet ‘fashion victims’ on the rise, warns Blue Cross“. Blue Cross. 2014-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  21. ↑ „How Game of Thrones Influences Breed Trends“. Pet360. 2017-yil 10-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
  22. ↑ OTTA orchestra. «Husky» YouTubeda