Huquqiy tarjima
| Tarjima |
|---|
 |
| Turlari |
| Nazariya |
| Texnologiyalar |
| Lokalizatsiya |
| Institutsional |
| Bog‘liq mavzular |
|
Huquqiy tarjima — bu huquqiy muhitda va huquqiy maqsadlarda qoʻllaniladigan tilning tarjimasi. Shuningdek, huquqiy tarjima deganda faqat huquqshunoslikda ishlatiladigan tarjimaning oʻziga xos turi ham tushunilishi mumkin, biroq bu har doim ham shunday emas. Huquq muayyan madaniyatga bogʻliq soha boʻlgani sababli, huquqiy tarjima lingvistik jihatdan har doim ham „shaffof“ (yaʼni maʼnosi oʻz-oʻzidan tushunarli) boʻlavermaydi. Tarjimadagi bunday tushunarsizlikni imkon qadar lotincha huquqiy terminologiyadan foydalanish orqali biroz chetlab oʻtish mumkin. Biroq gʻarbiy boʻlmagan tillarda bahslar muayyan atamalarning kelib chiqishi va pretsedentlariga qaratilgan boʻladi. Masalan, Yaponiyadagi huquqiy muhokamalarda xitoycha iyerogliflarning oʻziga xos tarzda qoʻllanilishi bunga misol boʻla oladi[1] .
Tarjimadagi tushunarsizliklar shartnoma shartlarini notoʻgʻri talqin qilinishiga, masalan, oldini olish mumkin boʻlgan qimmatga tushuvchi sud jarayonlariga sabab boʻlishi mumkin. Shu bois, huquqiy tarjima odatda ixtisoslashgan huquqshunos tarjimonlar tomonidan amalga oshiriladi. Tarjimaning huquqiy kuchi borasidagi nizolarning oldini olish uchun matnning „haqiqiy“, yaʼni oʻz shartlari bilan huquqiy kuchga ega ekanini yoki shunchaki „maʼlumot uchun tarjima“ boʻlib, huquqiy kuchga ega emasligini koʻrsatib oʻtish lozim. Sudlar daʼvogar va javobgarlarning huquq va majburiyatlari boʻyicha qaror qabul qilishda faqat „haqiqiy“ matnlarni qoʻllaydi va „maʼlumot uchun“ tayyorlangan tarjimalarga tayanmaydi.
Asl matn va tarjima matni
Aksariyat huquqiy matnlar aniq va texnik xarakterga ega boʻlib, huquqiy jihatdan majburiy boʻlgan huquq va majburiyatlarni aniq belgilashga qaratilgan. Shu sababli, ushbu huquq va majburiyatlarning asl matn va tarjimada oʻzaro aniq muvofiq kelishi hayotiy ahamiyatga ega. Huquqiy tarjimonlar tarjima qilingan matnda belgilangan huquq va majburiyatlarni tushunishi va aniq oʻgirishi bilan bir qatorda, asl matn va tarjima matni mansub boʻlgan huquqiy tizimlarni ham yodda tutishlari shart, chunki bu tizimlar bir-biridan sezilarli darajada farq qilishi mumkin[2]. Bu tarjimondan ham chuqur huquqiy bilimlarni, ham bitta til doirasida mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan bir nechta huquqiy tizimlarni tushunishni talab qiladigan murakkab vazifadir[2]. Turli huquqiy tizimlarga misol sifatida Angliya-Amerika umumiy huquqi, islom huquqi yoki odatdagi qabila huquqlarini keltirish mumkin.
Terminologik boʻshliqlardan (leksik boʻshliqlar) tashqari, asl tildagi matn koʻrinishlari ham koʻpincha madaniyatga bogʻliq boʻlib, tarjima qilingan tildagi matn koʻrinishlariga mos kelmasligi mumkin. Asl tilda koʻp uchraydigan lingvistik tuzilmalarning maqsadli tilda bevosita ekvivalentlari boʻlmasligi ham ehtimoldan xoli emas. Shu sababli, tarjimon tarjima matnini yaratishda asl matnda qoʻllanilgan tilning lingvistik, ijtimoiy va madaniy ekvivalentlik standartlariga tayanishi kerak. Ushbu standartlar tarjima nazariyasida turlicha yondashuvlar sifatida belgilangan turli prinsiplarga muvofiq keladi. Har bir standart asl matndagi saqlanib qolishi kerak boʻlgan elementlar orasida muayyan ustuvorlikni belgilab beradi. Masalan, funksional yondashuvga amal qiluvchi tarjimonlar maqsadli tildan asl tildagi bilan bir xil vazifani bajaradigan tuzilmalarni topishga harakat qiladilar. Bunda ular asl matn parchasining funksionalligini, xususan, undagi alohida soʻzlarning maʼnosi yoki ularning joylashish tartibidan koʻra ustunroq qoʻyadilar.
Ikki tilli huquqiy lugʻatlar
Huquqiy tarjimonlar koʻpincha ixtisoslashgan ikki tilli yoki koʻp tilli yuridik lugʻatlarga murojaat qiladilar. Bunda ehtiyotkorlik talab etiladi, chunki baʼzi ikki tilli lugʻatlar sifatsiz boʻlishi va ulardan foydalanish notoʻgʻri tarjimaga olib kelishi mumkin. Ikki tilli huquqiy lugʻatlar odatda huquqiy terminologiyaning soʻzma-soʻz ekvivalent tarjimasi manbasi emas, balki koʻproq talqin qilish uchun yoʻnaltiruvchi manba hisoblanadi. Huquqiy matnni bir tildan boshqasiga oʻgirish huquqshunos ekspertlar uchun ham qiyinchilik tugʻdiradi, chunki tarjimada ekvivalent semantik strukturani saqlab qolishdan koʻra, maʼnoni saqlagan holda matnni erkinroq ifodalash imkoniyati mavjud. Shuningdek, mutaxassislar oʻrtasida tarjima matnidagi huquqiy tilni faqat professional foydalanish uchun cheklash yoki uni keng jamoatchilik tushunishi uchun soddalashtirish borasida doimiy bahslar mavjud. Bu, ayniqsa, ikki tilli huquqiy tizimga ega jamiyatlarda (masalan, Kanada yoki Janubiy Afrika) yaqqol koʻzga tashlanadi[3].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Mizuno, Makiko „Linguistic Study of Court Interpreting in Lay Judge Trials in Japan“, . International Perspectives on Translation, Education and Innovation in Japanese and Korean Societies. Cham: Springer, 2018 — 207–222-bet. DOI:10.1007/978-3-319-68434-5_14. ISBN 978-3-319-68432-1.
- ↑ 2,0 2,1 Sandrini, Peter. Languages for Special Purposes: An International Handbook.. Berlin/Boston: Walter de Gruyter, 2018 — 554-bet. ISBN 978-3-11-022800-7.
- ↑ Poon, Wai Yee Emily (2010). "Strategies for Creating a Bilingual Legal Dictionary" (en). International Journal of Lexicography 23 (1): 83–103. doi:10.1093/ijl/ecp037. ISSN 0950-3846. https://academic.oup.com/ijl/article/23/1/83/992172.
Adabiyotlar
- Garzone, Giuliana „Legal translation and functionalist approaches: a contradiction in terms?“. University of Bologna (2000). 2003-yil 11-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 14-iyul.
- Hjort-Pedersen, Mett; Faber, Dorrit (2001). "Lexical ambiguity and legal translation: a discussion". Multilingua 20 (4): 379–392. doi:10.1515/mult.2001.008.
- Nielsen, Sandro. The bilingual LSP dictionary. Principles and practice for legal language. Gunter Narr Verlag, 1994. ISBN 978-3-8233-4533-6.
- Beuvant, Hugo; Carvalho, Thérence; Lemée, Mathilde. Les traductions du discours juridique. Perspectives historiques. Presses Universitaires de Rennes, 2018. ISBN 978-2-7535-6511-1.
- Nielsen, Sandro (2010). "Translational Creativity: Translating Genre Conventions in Statutes". Vertimo Studijos 3 (3): 23–35. doi:10.15388/VertStud.2010.3.10586.
- Šarčević, Susan „Legal translation and translation theory: a receiver-oriented approach“. University of Rijeka (2000). 2003-yil 10-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 14-iyul.
- Elmiger, Daniel (February 2013). "Translating international gender-equality institutional/legal texts: The example of 'gender' in Spanish". Gender and Language 7 (1): 75–96. doi:10.1558/genl.v7i1.75.