Hujariyya
Hujariyya (arabcha: حجرية) – Fotimiylar qoʻshini tarkibidagi maxsus tayyorgarlik korpusi, XII asr boʻsagʻasida soni 3 000–5 000 kishiga yetgan elita otliq harbiy birlikka aylantirilgan.
Tarixi
Mazkur nom „xona, hujra“ maʼnosini anglatadigan ḥujra soʻzidan kelib chiqqan boʻlib[1], ushbu atama xalifalik saroyi va uning hujralarida yoki ularga yaqin joylarda joylashtirilgan hamda tayyorlangan qoʻshinlarga nisbatan qoʻllangan[1][2]. Shunga oʻxshash muassasa X asr boshlarida Abbosiylar xalifaligida ham mavjud boʻlgan[3].
Fotimiylar xalifasi al-Mu’izz (h. 953–975) Qohiradagi xalifalik saroyida harbiy tayyorgarlik maktabini (ḥujra) tashkil etib, unda ofitserlarni harbiy sanʼatga oʻrgatishni maqsad qilgan[4]. Fotimiylarning mashhur sarkardasi Anushtekin ad-Dizbariy aynan shu muassasada taʼlim olgan. Ushbu sarkarda atigi 3 yil ichida muddatidan avval bitirgan[5]. 1149—1154-yillarda sarkarda va boʻlajak vazir al-Odil ibn as-Sallar ham ushbu maktab bitiruvchilaridan edi[6].
XI asr oxirida vazir al-Afdal Shahanshoh oʻz qoʻshinlari salibchilarga nisbatan ojiz ekanini anglagach[4], maktabning vazifasini tubdan oʻzgartirdi. Al-Afdal hujariyyani faqat oz sonli kishilar uchun ochiq boʻlgan tanlab olinadigan muassasadan[6] toʻlaqonli harbiy boʻlinmaga aylantirdi. Buning uchun harbiy va fuqaroviy elita vakillarining oʻgʻillaridan 3 000 nafar yoshni yollab, turkiy gʻilmon (qul-askarlardan iborat otliq qoʻshin) bilan mahorat jihatidan tenglasha oladigan chavandozlarni tayyorlashni maqsad qildi. Tayyorgarlik jarayonida boʻlinma 7 ta kazarmaga (ḥujarot) boʻlinib, ular orasida al-Manṣūra (Gʻoliba) yoki al-Fatḥ (Fath) kabi nomlar mavjud edi. Kursantlar bir necha yil davomida murabbiylar (ustozlar) nazorati ostida boʻlib, shu davr mobaynida turli fanlar va harbiy koʻnikmalarga oʻrgatilgan. Oʻqishni tugatgan askarlar saroy yoshlari (ṣibyān al-xāṣṣ) nomi bilan tanilgan[7][8]. Al-Afdal faoliyatidan bir muddat oʻtgach, korpus tarkibi 5 000 kishigacha yetgan[6].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 EI2.
- ↑ Kennedy 2001, s. 157.
- ↑ Kennedy 2001, ss. 157, 160.
- ↑ 4,0 4,1 Beshir 1978, s. 47.
- ↑ Beshir 1978, ss. 47, 48.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Beshir 1978, s. 48.
- ↑ Beshir 1978, ss. 47, 51.
- ↑ Brett 2017, ss. 240, 269.
Adabiyotlar
- Beshir, B. (1978). "Fatimid Military Organization". Der Islam 55 (1): 37–56. doi:10.1515/islm.1978.55.1.37. ISSN 0021-1818.
- Brett, Michael. The Fatimid Empire, The Edinburgh History of the Islamic Empires. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2017. ISBN 978-0-7486-4076-8.
- Kennedy, Hugh. The Armies of the Caliphs: Military and Society in the Early Islamic State. London and New York: Routledge, 2001. ISBN 0-415-25093-5.
- Lewis, B., ed (1971). "Ḥud̲j̲ra". Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 545. OCLC 495469525. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_2929.