Hishom II
| Hishom II ھشام المؤيد بالله al-Muʼayyad billoh | |
|---|---|
.jpg) Hishom II davridagi kumush dirham, hijriy 393-yilda (milodiy 1002) Kordovada zarb qilingan. | |
| Kordova amirliginijng 3-xalifasi | |
| Saltanat | 976-yil 16-oktyabr – 1009-yil 15-fevral |
| Oʻtmishdoshi | Hakam II |
| Davomchisi | Muhammad II |
| Saltanat | 1010-yil 23-iyul – 1013-yil 19-aprel |
| Oʻtmishdoshi | Sulaymon ibn al-Hakam |
| Davomchisi | Sulaymon ibn al-Hakam |
| Tugʻilishi |
966 Kordova (shahar) |
| Vafoti |
1013-yil 19-aprel Kordova |
| Otasi | Hakam II |
| Onasi | Subh |
| Dini | Islom |
Hishom II yoki Abu al-Volid Hishom II al-Muayyad billoh (arabcha: ابو الولید ھشام المؤيد بالله; 966–1044) – Hakam II va uning rafiqasi Subhning oʻgʻli, 976-yildan 1009-yilgacha hamda 1010-yildan 1013-yilgacha al-Andalusda hukmronlik qilgan uchinchi Umaviy xalifasi[1].
Hukmronligi
976-yilda 10 yoshida Hishom II otasi al-Hakam II dan keyin Kordova xalifasi lavozimini egalladi. Taxtga chiqqan vaqtda Hishom II voyaga yetmaganligi sababli davlatni boshqarishda qobiliyatsiz edi. Xalifalik manfaatlari yoʻlida uning onasi Subh birinchi vazir Jaʼfar al-Mushafiy yordamida regent sifatida faoliyat yurita boshladi, vazirga esa al-Mansur ibn Abu Amir (asosan, „Almanzor“ nomi bilan tanilgan) boshqaruvchi sifatida tayinlandi. 978-yilda Almanzor xalifalik devonbegisi lavozimini egallashga muvaffaq boʻldi. Xalifalik taxtiga daʼvogarlik qilish maqsadida Almanzor va sarkarda Gʻolib as-Siklabiy al-Hakam II ning ukasi yaʼni taxt vorisi sifatida tayinlanishi kutilayotgan shaxsni siyosiy oʻyindan chetlatishdi. Hali ham yosh va hukmronlik qilishga ojiz boʻlgan Hishom II 981-yilda hokimiyat ishlarini Almanzorga topshirdi. Shu tariqa, 1002-yildan to vafotiga qadar Almanzor xalifalikning amalda yagona hukmdoriga aylandi[2]. Al-Mansur ibn Abu Amir oʻz oʻrnini butun imperiyani boshqaruvchi mutlaq hukmdor sifatida mustahkamlab oldi, Hishom II ni esa surgun qildi va, asosan, qamoqda tutib turdi. Almanzor oʻzining koʻplab muvaffaqiyatli yurishlari, jumladan, 985-yilda Barselonaga, 988-yilda Leon shahriga, 998-yilda esa Galisiyadagi Santiago de Compostela shahridagi muqaddas Avliyo Yoqub cherkoviga qilingan katta hujumlari bilan mashhur boʻldi. Shu sababli Almanzor Kordova amirligini islomiy Iberiya tarixidagi eng qudratli choʻqqiga olib chiqqan shaxs sifatida tanilgan.
1002-yilda otasi Almanzorning vafotidan soʻng, Abdulmalik (1002–1008) xalifalik hukmdoriga aylandi va Navarra hamda Barselonaga qarshi muvaffaqiyatli yurishlar olib bordi. 1008-yilda esa Abdurahmon Sanchuelo (1008–1009) akasi Abdulmalik al-Muzaffarni zaharlab oʻldirgani aytiladi, natijada, Abdulmalik 1008-yilning oktyabrida vafot etdi[3]. 1009-yilda Abdurahmon Sanchuelo Leon shahrida Alfonso V ga qarshi urush olib borayotgan paytda Muhammad II al-Mahdiy taxtni Hishom II dan tortib olib, uni Kordovada asir qildi. Oʻsha yilning noyabrida xalifalik boshqaruvini qoʻlga olganidan bir necha oy oʻtib, Muhammad II al-Mahdiy ilgari uning boshqaruvi ostida boʻlgan, ammo keyinchalik uni tashlab ketgan, asosan, berberlardan tashkil topgan qoʻshin tomonidan hokimiyatdan agʻdarildi. Bu qoʻshinga Sulaymon ibn al-Hakam boshchilik qilgan va Alcoleaa jangida gʻalaba qozongan. Jangdan soʻng Abdulrahmon Sanchuelo Toledoga surgun qilindi, Sulaymon esa Kordovani qamal qilib, Muhammad II al-Mahdiy davrida hibsda saqlangan Hishom II ni ozod qildi. Sulaymon ibn al-Hakam oʻzining berberlardan iborat qoʻshini tomonidan xalifa etib tayinlandi va Muhammad II al-Mahdiy 1010-yilning may oyida hududni qayta zabt etguniga qadar taxtda qoldi. Nihoyat, xalifalikning slavyan qoʻshinlari al-Vahdid qoʻmondonligi ostida Hishom II ni yana xalifa qilib tikladi (1010–1013).
Endilikda Hishom II al-Vahdidning taʼsiri ostida edi, biroq al-Vahdid berber qoʻshinlari ustidan nazorat oʻrnatishga muvaffaq boʻlmadi, ular hanuz Sulaymonni qoʻllab-quvvatlashar, fuqarolar urushi esa davom etardi. 1013-yilda berberlar Kordovani bosib olib, katta talon-taroj va vayronagarchilik ishlarini amalga oshirdilar. Hishomning shundan keyingi taqdiri maʼlum emas, rivoyatlarga koʻra, u 1013-yil 19-aprelda berberlar tomonidan oʻldirilgan. Oʻsha yili xalifa sifatida Sulaymon al-Mustaʼin tayinlangan (1013–1016)[4].
Manbalar
- ↑ Brill, E. J.. First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936, Volume 3. BRILL, 1993. ISBN 978-9004097964.
- ↑ Clarke, Nicola (2 January 2016). "Heirs and Spares: Elite Fathers and Their Sons in the Literary Sources of Umayyad Iberia". Al-Masāq 28 (1): 67–83. doi:10.1080/09503110.2016.1152805. https://eprint.ncl.ac.uk/fulltext.aspx?url=219590/3BC5371E-74D6-4344-B832-6B1780DB62C6.pdf&pub_id=219590.
- ↑ Adang, Camilla. Ibn Ḥazm of Cordoba: The Life and Works of a Controversial Thinker. BRILL, 2012. ISBN 978-90-04-24310-1. [page needed]
- ↑ Bury. „The Cambridge Medieval History vol 3 - Germany and the Western Empire“ (1922). Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
Adabiyotlar
- Kennedy, Hugh. Muslim Spain and Portugal. A political history of al-Andalus. London: Longman, 1996. ISBN 978-0-582-49515-9.
Havolalar
- Al-Andalus: Islomiy Ispaniya davlati sanʼati, Metropolitan Museum of Art tomonidan nashr etilgan, Hishom II haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan (indeksni koʻring) koʻrgazma katalogi (PDF shaklida toʻliq onlayn shaklda mavjud).