Hiloliylarning Ifriqiyaga bosqini
Hiloliylarning Ifriqiyaga bosqini (arabcha: الغزو الهلالي لإفريقية) Banu Hilol arab qabilalarining Ifriqiyaga koʻchib oʻtishidir. Bosqin Fotimiylar tomonidan Ziriylar oʻzaro aloqani uzib, Abbosiy xalifalar hokimiyatini tan olganlari uchun jazolash maqsadida uyushtirilgan[1].
Kelib chiqishi
969-yilda Fotimiylar Misrni zabt etgach, oʻsha paytda Abbosiylar vassallari boʻlgan Ixshidiylar hukmronligiga barham berilgan edi. Shundan soʻng, Fotimiylar Magʻribdagi oʻz mulklari ustidan nazoratni asta-sekin yoʻqota boshladilar[2]. 972-yilda Ziriylar Fotimiylardan mustaqillik eʼlon qilib, Abbosiylar hukmronligini tan oldilar[3]. Fotimiylar Ziriylar va Hammadiylarni jazolash maqsadida Magʻrib hududiga vayronkor Banu Hilol bosqinchilarini yubordilar[4].
Bosqin
1050-yilda Kirenaikani vayron qilgan Banu Hilol qabilasi gʻarb tomon, Ziriylar davlati hududlariga siljiy boshladi. Hiloliylar Ifriqiyani talab, vayron qilishga kirishdilar. 1052-yil 14-aprelda Haydaron jangida Ziriylarni uzil-kesil magʻlubiyatga uchratdilar[5]. Shundan soʻng, Hiloliylar Zenatalarni Ifriqiyadan haydab chiqarib, Hammadiylarni har yili oʻlpon toʻlashga majbur qildilar. Shu tariqa Hammadiylarni oʻzlariga qaram qildilar[1]. Qayravon shahrini 1057-yilda Ziriylar tashlab ketgach, Hiloliylar talon-taroj qildilar[6][4].
Oqibatlari
Bosqin oqibatida Ziriylar va Hammadiylar Ifriqiyaning sohil hududlariga quvildi. Ziriylar oʻz poytaxtini Qayravondan Mahdiyaga koʻchirishga majbur boʻlib, hukmronligi Mahdiya atrofidagi tor sohil mintaqasi bilan cheklanib qoldi. Shu bilan birga, Hammadiylar hukmronligi Tenes va El Kala oraligʻidagi sohil mintaqasiga chekinib, ular Banu Hilolning vassallariga aylandilar. Banu Hilolning tobora kuchayib borayotgan tazyiqi tufayli Hammadiylar 1090-yilda poytaxtni Beni Hammaddan Bejaia shahriga koʻchirishga majbur boʻldilar[1].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Trudy Ring, Noelle Watson, Paul Schellinger. Middle East and Africa International Dictionary of Historic Places. Routledge, 2014 — 37-bet. ISBN 978-1-134-25986-1.
- ↑ Canard 1965, s. 852.
- ↑ محمد كمال شبانة (1429 هـ – 2008م). الدويلات الإسلامية في المغرب: دراسة تاريخية حضارية. دار العالم العربي. Page 145.
- ↑ 4,0 4,1 Abun-Nasr, Jamil M.; al-Naṣr, Ǧamīl M. Abū; Abun-Nasr, Abun-Nasr, Jamil Mirʻi. A History of the Maghrib in the Islamic Period (en). Cambridge University Press, 1987-08-20 — 69-bet. ISBN 978-0-521-33767-0.
- ↑ Gilbert Meynier (2010) L’Algérie cœur du Maghreb classique. De l’ouverture islamo-arabe au repli (658-1518). Paris: La Découverte; p. 53.
- ↑ Idris, Hady Roger (1968). "L'invasion hilālienne et ses conséquences". Cahiers de civilisation médiévale 11 (43): 353–369. doi:10.3406/ccmed.1968.1452. ISSN 0007-9731. http://dx.doi.org/10.3406/ccmed.1968.1452.
Adabiyotlar
- Brett, Michael. The Fatimid Empire, The Edinburgh History of the Islamic Empires. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2017. ISBN 978-0-7486-4076-8.
- Canard, Marius (1965). "Fāṭimids". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume II: C–G (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 850–862 b. OCLC 495469475. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0218.
- Idris, H. R. (1971). "Hilāl". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 385–387 b. OCLC 495469525. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0287.