Hatif Isfahoniy
Hatif Isfahoniy (forscha: هاتف اصفهانی) – Eronning Safaviylar sulolasi qulashi va undan keyingi tartibsizliklar davrida Isfahonda yashagan 18-asr shoiri. U adabiyotdagi Bazgasht-e adabi (Adabiyga qaytish) harakatining dastlabki va yetakchi aʼzolaridan biri boʻlib, bu harakat Eron va fors tilida soʻzlashuvchi Hindistonda hukmronlik qilgan Hind uslubining haddan tashqari „sunʼiy“ tabiatiga norozilik sifatida klassik Fors sheʼriyati asoslariga qaytishni himoya qilgan[1].
Hatif 18-asrning birinchi yarmida Isfahonda tugʻilib, hayotining koʻp qismini shu yerda oʻtkazgan. Uning oilasi Safaviylar davrida Ordubaddan Isfahonga koʻchib kelgan. U anʼanaviy fanlarni Nosir Tolib (vafoti 1777)dan, adabiy sanʼatni esa Mir Sayyid Ali Mushtoq (vafoti 1757/1758)dan oʻrgangan[1][2]. Isfahonda Mir Sayyid Ali Mushtoq Hatif, Sobahi Bigdili, Tabib Isfahoniy, Ashiq Isfahoniy va Ozar Bigdili (Atashkada-yi Ozar („Ozar aloviy maʼbadi“) biografik antologiyasi muallifi) kabi taniqli olimlarni oʻz ichiga olgan adabiy guruh (keyinchalik Anjuman-i Adabī-yi Mushtāq, „Mushtoq adabiy jamiyati“ nomi bilan mashhur)ga asos solgan. Guruh uchun Sherozlik mashhur fors shoirlari Saʼdiy Sheroziy va Hofiz namuna boʻlib, ular Iroq uslubida sheʼr yozishni istashgan[1].
Uning taniqli asarlaridan biri – ilohiy birlikka murojaat qiluvchi arab va fors tillaridagi takrorlanuvchi naqarotli besh banddan iborat tarji‘-band sheʼridir[2][3].
Hotif Isfahondan tashqari qisqa vaqt Koshonda yashagan, hayotining soʻnggi yillarini Qumda oʻtkazgan va 1783 yoki 1784-yillarda vafot etgan. Uning Sohib Isfahoniy ismli oʻgʻli va Rushha ismli qizi boʻlib, ular ham sheʼr yozishgan[1][2].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Meneghini 2017.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Safa & EIr 2003, ss. 54–55.
- ↑ Browne, Edward Granville (1924). A Literary History of Persia, Volume 4. Cambridge University Press, reprinted 1959), pp. 284-297. Original text and English translation.
Adabiyotlar
- Meneghini, Daniela (2017). "Hātif Iṣfahānī". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. ISSN 1873-9830. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_30384.
- Safa, Dabih-Allah; EIr (2003). "Hātef, Sayyed Aḥmad Eṣfahāni". in Yarshater, Ehsan. Encyclopædia Iranica, Volume XII/1: Harem I–Hedāyat al-mota'allemin. London and New York: Routledge & Kegan Paul. 54–55 b. ISBN 978-0-933273-74-0. https://www.iranicaonline.org/articles/hatef-sayyed-ahmad-esfahani.
- Smith, Matthew C. (2019). "Betrayed by Earth and Sky: Poetry of Disaster and Restoration in Eighteenth-Century Iran". Journal of Persianate Studies 11 (2): 175–202. doi:10.1163/18747167-12341326.