Hasanvayh
| Hasanvayh ibn Husayn | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Amir | |||||
| Saltanat | 961 — 979 | ||||
| Oʻtmishdoshi | Abduvahhob ibn Vindod (Ayshaniylar) | ||||
| Davomchisi | Badr ibn Hasanvayh | ||||
| Vafoti | 979 | ||||
| |||||
| Sulola | Hasanvayhiylar | ||||
| Otasi | Husayn Barzakon | ||||
Hasanvayh (Hasanuya), Hasanvayh al-Kurdiy[1], shuningdek, Abulfavoris — kurd hukmdori hamda Hasanvayhiylar sulolasi asoschisi, 961-yildan 979-yilgacha hukmronlik qilgan.
Hasanvayh buvayhiylarni Somoniylarga qarshi qoʻllab-quvvatlagan va bu orqali maʼlum darajada kuch orttirish imkoniga ega boʻlgan. Oxir-oqibat, Luriston, Dinovar, Nahavand, Daquq, Shahrizor va Hamadonning katta qismini nazorat qilgan hamda shu darajada qudratli boʻlganki, buvayhiylar uni bezovta qilishdan tiyilganlar. Hasanvayhning taʼsiri hatto Ozarbayjongacha yetib borgan[2][3].
Hayoti
Hasanvayh Husayn ismli shaxsning oʻgʻli boʻlib, Kurd qabilasi boʻlgan Barzikoniylarga mansub edi. 961-yilda Hasanvayh bir nechta qal’alarni egallashga muvaffaq boʻlib, shu tariqa Hasanvayhiylar sulolasiga asos soldi. Hamadondagi Buvayhiylar hokimi Sahlon ibn Musofir hamda buvayhiylar vaziri Abulfadl ibn al-Amidga qarshi muvaffaqiyatli kurashdi. 970-yilda Abulfazlning vorisi bilan kelishuvga erishib, unga koʻra yiliga 50 000 dinor toʻlash evaziga mustaqilligi tan olinishiga erishdi. 976-yil 16-sentyabrda Jibaldagi buvayhiylar hukmdori Rukn ud-Davla vafot etdi. Uning oʻlimidan soʻng Iroqdagi Buvayhiylar hukmdori Izz ud-Davla Rukn ud-Davlaning oʻgʻli Adud ud-Davladan qasos olishga tayyorgarlik koʻra boshladi. Buning sababi Adud ad-Davla uni taxtdan agʻdarishga uringani edi.
Izz ud-Davla Adud ud-Davlaning ukasi va Hamadon hududlarida otasining vorisi boʻlgan Faxr ud-Davla bilan ittifoq tuzdi. Shuningdek, Shimoliy Iroqda hukmronlik qilayotgan Hamdoniylar hamda Hasanvayh bilan ham ittifoq tuzdi. Biroq Rukn ud-Davlaning uchinchi oʻgʻli Muʻayyad ud-Davla Adud ad-Davlaga sodiq qolgan edi. Natijada, Adud ud-Davla Izz ad-Davla va uning ittifoqchilarini magʻlub etdi. Shundan soʻng Hasanvayh Adud ud-Davla bilan sulh tuzdi va Adud ud-Davla uni kechirdi. Hasanvayh 979-yilda Behistun janubida joylashgan Sarmajda vafot etdi. Oradan koʻp oʻtmay uning oʻgʻillari oʻrtasida fuqarolar urushi boshlandi. Shu bilan birga Buvayhiylar oʻrtasidagi ichki kurash Adud ud-Davla va Faxr ud-Davla oʻrtasida davom etardi. Adud ud-Davla oxir-oqibat gʻalaba qozonib, Faxr ud-Davlani Buvayhiylar hududidan quvib chiqardi. Shundan soʻng Hasanvayhning barcha oʻgʻillarini qatl ettirdi. Faqat Badr ibn Hasanvayh ismli bir oʻgʻlini tirik qoldirib, uni Hasanvayhiylar sulolasi hukmdori etib tayinladi.
Manbalar
- ↑ Tor, D. G.. The ʿAbbasid and Carolingian Empires: Comparative Studies in Civilizational Formation (en). BRILL, 2017-10-23 — 53–61-bet. ISBN 978-90-04-35304-6.
- ↑ Gunter, Michael M.. Historical Dictionary of the Kurds (en). Scarecrow Press, 2010-11-04 — 117-bet. ISBN 978-0-8108-7507-4.
- ↑ Vanly, Ismet Chériff (1976). "LE DEPLACEMENT DU PAYS KURDE VERS L'OUEST (x e -xv e S.) RECHERCHE HISTORIQUE ET GEOGRAPHIQUE". Rivista degli studi orientali 50 (3/4): 353–363. ISSN 0392-4866. https://www.jstor.org/stable/41879842.
Adabiyotlar
- Bosworth, C. E. „Iran under the Buyids“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 250–305-bet. ISBN 0-521-20093-8.
- Ch. Bürgel and, R. Mottahedeh (1988). "ʿAŻOD-AL-DAWLA, ABŪ ŠOJĀʾ FANNĀ ḴOSROW". Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 3. London u.a.: Routledge & Kegan Paul. 265–269 b. http://www.iranicaonline.org/articles/azod-al-dawla-abu-soja.