Dinovar
دینور | |
| Manzilgoh | Shirxon, Kirmonshoh viloyati, Eron |
|---|---|
| Turi | Aholi manzilgohi |
| Makon qaydlari | |
| Vaziyat | Xarobalar |
Dinovar (shuningdek, Daynavar forscha: دینور) VII—X asrlar oraligʻida muhim boʻlgan shahar. Gʻarbiy Eron hududida, Kirmonshohning shimoli-sharqida joylashgan. Hozirgi kunda shahar xarobalari Shirxon yaqinida, Dinovar baxshi, Sahne tumani va Kirmonshoh viloyati hududida joylashgan.
Tarixi
Qadimiy Midiya mintaqasi markazida joylashgan Dinovar tarixda ilk bor yunonlar asos solgan shahar sifatida tilga olinadi. Shahar Salavkiylar davlati (miloddan avvalgi 312—63-yillar) davrida barpo etilgan, ammo undan ham qadimroq boʻlishi mumkin. Qoʻshni Kangavar shahri kabi Dinovarda ham yunonlar yashagan[1]. Sosoniylar davlati (milodiy 224—651-yillar) davrida Dinovar muhim va mustahkam maskan boʻlgan. Xabarlarga koʻra, VI asr boshlarida xazarlar hujumiga uchragan. 642-yilda Nahovand jangida sosoniylar arablardan magʻlub boʻlgach, Dinovar zabt etigan[2]. Umaviylar xalifasi Muoviya I (h. 661–680) hukmronligi davrida shahar Moh al-Kufa deb qayta nomlanib, Jibalning (Midiya) ikki okrugidan biriga aylantirilgan. Dinovar shimoliy hududlarni, Karmisin (Kirmonshoh) esa janubiy hududlarni oʻz ichiga olgan. Dinovar gʻarbda Hulvan, janubda Masabadhan, sharqda Hamadon va shimolda Ozarbayjon bilan chegaradosh boʻlgan[1]. Moh al-Kufa nomidagi moh soʻzi Midiya mintaqasini anglatgan boʻlishi mumkin[1][2].
Dinovar geografik joylashuvi tufayli muayyan ahamiyatga ega boʻlgan. Shahar Jibalga kirish darvozasi vazifasini bajargan. Shuningdek, Zagros togʻlarining narigi tomonida yashovchi aholi madaniyati bilan Eron madaniyati oʻrtasidagi chorraha hisoblangan[3]. Shahar Umaviylar va Abbosiylar davrida ravnaq topgan. Arab muallifi Ibn Havqal (978-yildan keyin vafot etgan) bergan maʼlumotga koʻra, X asrda Dinovar hajmi jihatidan Hamadondan atigi uchdan bir qismga kichik boʻlgan[1].
Dinovarda tarixan koʻplab olimlar yetishib chiqqan. Ular orasida Ibn Qutayba, Faxrunniso va Abu Hanifa Dinovariy bor. Dinovar, shuningdek, kurdlar knyazligi boʻlgan Hasanvayhiylarning markazi ham edi. Shahar 931-yilda Mardaviylar tomonidan talon-toroj qilingan. Ibn Asirning yozishicha, 1172/1173-yilda shahar Iva qabilasiga mansub turkmanlar tomonidan talangan. XIV asr geografi Hamdulloh Mustavfiy (1339/40-yildan keyin vafot etgan) „Nuzhat al-Qulub“ asarida yozishicha, u yashagan davrida Dinovar kichik shahar boʻlgan. Biroq keyinchalik, XIV asr oxirida Amir Temur tomonidan vayron qilingan. Bugungi kunda faqat xarobalar maydoni saqlanib qolgan[2].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Lockhart 1965, s. 299.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Bosworth 1995, ss. 416–417.
- ↑ Pezeshk 2017.
Adabiyotlar
- Bosworth, C. Edmund (1995). "Dīnavar". in Yarshater, Ehsan. Encyclopædia Iranica, Volume VII/4: Deylam, John of–Divorce IV. In modern Persia. London and New York: Routledge & Kegan Paul. 416–417 b. ISBN 978-1-56859-022-6. https://iranicaonline.org/articles/dinavar.
- Lewis, B., ed (1965). "Dīnawar". Encyclopaedia of Islam. Volume II: C–G (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 299–300 b. OCLC 495469475. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/dinawar-SIM_1867.
- Andoza:Encyclopaedia Islamica