Kontent qismiga oʻtish

Hafiz Ali Korça

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Hafiz Ali Korça
Unvoni Bosh muftiy
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi 5-aprel 1873-yil
Vafoti 31-dekabr 1957-yil(1957-12-31)
(84 yoshda)
Kavajë, Albaniya Xalq Sotsialistik Respublikasi
Dini Islom
Mazhab Sunniy
Yurisprudensiya Hanafiy
Imom Moturidiy
Education Istanbul universiteti
Imzosi

Hofiz Ali Korchë (1873-yilda tugʻilgan; 1957-yil 31-dekabrda vafot etgan) — albaniyalik musulmon olim, hofiz, bosh muftiy va ilohiyotshunos[1][2]. U “Bolshevizma ç’katrrimi njerzise” (“Bolshevizm: insoniyatning barbod boʻlishi”) asari orqali kommunizmni tanqid qilgan ilk albaniyalik sifatida yodga olinadi[3].

Hayoti

Hofiz Ali 1873-yil 5-aprelda Korchë shahrida, dindor oilada tugʻilgan. Uning otasi Ilyoz Efendi jamoa orasida hurmat qozongan shaxs edi. 12 yoshida Hofiz Ali Qurʼonni yod olgan, hofiz unvoniga sazovor boʻlgan va umri davom etgan islomiy ilmlarga sadoqat yoʻlini boshlagan[4].

boshlangʻich maktabni tugatgach, Hofiz Ali Korchëdagi oʻrta maktabga oʻqishga kirdi. U taʼlimini Istanbul universitetida davom ettirdi, bu maskan albaniyalik ziyolilar uchun muhim markazlardan biri edi. Istanbuldagi yillari uning diniy va aqliy kamolotiga katta taʼsir koʻrsatdi. U islomiy fanlarni oʻrgandi, arab tili va fors tilini egalladi hamda turk tilini yanada mukammallashtirdi. Hofiz Ali Korchëda fransuz tilini ham oʻrgangan boʻlib, bu unga fransuz adabiy asarlarini oʻqish imkonini bergan[5].

Istanbulda boʻlgan davrida Hofiz Ali Ibn Rushd, Ibn Sino, Ibn ar-Rumiy va Umar Xayyom kabi mutafakkirlarning asarlarini oʻrgandi. Bu mashgʻulotlar uning falsafa, sotsiologiya va adabiyot sohalaridagi bilimlarini chuqurlashtirdi[6].

ilohiyotshunos sifatida tahsilni tamomlagach, Hofiz Ali Albaniyaga qaytib, 1909-yil Elbasan qurultoyida muhim rol oʻynadi va Taraqqiyot jamiyatiga asos solinishiga hissa qoʻshdi. Jamiyat dasturi doirasida u Korchëda boshlangʻich maktab ochilishiga koʻmaklashdi va chet tillarini oʻqitishni joriy etdi. U, shuningdek, Dibër qurultoyida qatnashib, alban tilidagi maktablar sonini oshirish tarafdori boʻldi[3].

1916-yilda u Tirana, Durrës va Markaziy Albaniya uchun taʼlim direktori etib tayinlandi[5].

Hofiz Ali alban lotin alifbosini qoʻllab-quvvatlagan, buning uchun uning pozitsiyasini tanqid qilgan usmonlilar tomonidan unga “Hoxhë Latinxhi” (“lotin alifbosi imomi”) taxallusi berilgan[7].

U Bolshevizm: insoniyatning barbod boʻlishi kitobida kommunistik mafkurani qoralab, kommunizmni omma oldida tanqid qilgan ilk albaniyalik boʻlgan[8].

Diniy faoliyati

tahsildan soʻng Hofiz Ali Korchë islom taʼlimotlariga eʼtibor qaratib, muhim islomiy matnlarni yozish va tarjima qilish orqali hissa qoʻshdi. Uning eng katta yutugʻi Qurʼonning ayrim qismlarini alban tiliga tarjima qilishi boʻlib, bu tarjima 1926-yilda chop etilgan. U 1916-yilda yuqori shariat kengashiga bosh muftiy etib tayinlanib, 1924-yilgacha xizmat qilgan. Shuningdek, u Tirana madrasasida dars bergan va diniy taʼlim rivojiga hissa qoʻshgan. Islomiy faoliyatidan tashqari, u ham islomiy, ham islomiy boʻlmagan adabiyotga oʻz hissasini qoʻshib, oʻz davrining madaniy hamda aqliy muhitiga taʼsir koʻrsatgan[3][7][9].

Kommunistik rejim davridagi taʼqiblar

Hofiz Ali Korchë kommunistik rejim davrida jiddiy taʼqiblarga uchradi. U Kavajëda internat qilindi va qariguniga qadar Sigurimi tomonidan qatʼiy nazorat ostida saqlandi. U milliy miqyosdagi nufuzli roliga qaramay, rejim uni diniy qarashlari sabab tahdid deb bilib, doimiy kuzatuvga oldi, uning erkinligi va faoliyatini chekladi. Bu kuzatuv u 80 yoshdan oshguniga qadar davom etdi[9].

Vafoti

Hofiz Ali Korchë 1957-yil 31-dekabrda Kavajë shahrida vafot etgan va shu yerda dafn qilingan. hukumat tomonidan rasmiy sukut saqlanganiga qaramay, Kavajë aholisining katta qismi uning dafn marosimida qatnashib, uni ulugʻvor tarzda kuzatib qoʻygan[1].

Asarlari

Hofiz Ali islomiy hamda alban adabiyotiga sezilarli hissa qoʻshgan. Quyida uning eʼtiborga Molik asarlari keltiriladi:

  • Mevludi (1900) — Mavlid
  • 303 fjalë të Imam Aliut — Imom Alining 303 hikmati
  • Gjylistani dhe Bostani i Saadiut (1918) — Saʼdiyning “Guliston” va “Boʻston”i
  • Rubajiat e Hajamit (1930) — Xayyom ruboiylari
  • Bolshevizma a çkatërrim i njerëzimit (1925) — Bolshevizm: insoniyatning barbod boʻlishi
  • Shtatë Ëndrrat e Shqipërisë — Albaniyaning yetti tushi
  • Histori në vargje — Sheʼrlarda tarix

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 „HAFIZ ALI KORÇA (1873-1957) DREJTOR ARSIMI, KRYEMYFTI, PUBLICIST, SHKRIMTAR E POET | Drita Islame“ (en-US). DritaIslame (2020-yil 22-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 11-yanvar.
  2. ↑ Bardhi, Ismail. "The Theological Effort of Hafiz Ali of Korcha". Occasional Papers on Religion in Eastern Europe. 39 (1). https://digitalcommons.georgefox.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2093&context=ree. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Zani i Naltë – Analizë e veprës së Hafiz Ali Korçës "Bolshevizma, a çkatërrimi i njerëzimit"“ (en-US). Qaraldi: 2025-yil 11-yanvar.
  4. ↑ Ahmedi, Ismail. Hafiz Ali Korça: jeta dhe vepra (sq). Logos-A, 2006 — 29-bet. ISBN 978-9989-58-239-4. 
  5. ↑ 5,0 5,1 „HAFIZ ALI KORÇA, NJË JETË NË SHËRBIM TË FESË DHE KOMBIT“ (sq). Qaraldi: 2025-yil 11-yanvar.
  6. ↑ Korça, Ali „Shtatë ëndrrat e Shqipërisë“ (sq). Shtepia e Librit. Qaraldi: 2024-yil 30-noyabr.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Jeta dhe Vepra e Hafiz Ali Korçës - Fondacioni Hafiz Ali Korça“ (en-US) (2024-yil 14-mart). Qaraldi: 2025-yil 11-yanvar.
  8. ↑ Hafiz Ali Korça, "Bolshevizma: Shkatërrimi i Njerëzimit", Literatura Islame, 2022, [1]
  9. ↑ 9,0 9,1 „"Hoxhë Selimi Brahja, u vra në gusht 1943, te xhamia e Saukut, nga një njësit i çetës së Pezës, kurse Hafiz Ali Korça“ (sq-AL). Memorie.al (2024-yil 21-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 11-yanvar. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hafiz_Ali_Korça&oldid=1567434" dan olindi