Kontent qismiga oʻtish

Hadicha Sulton (Mustafo III ning qizi)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Hadicha Sulton
Tugʻilishi 1768-yil 14-iyun
Topkapı saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti 17-iyul 1822-yil(1822-07-17)
(54 yoshda)
Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Dafn etilgan joy
Mihrişah Sulton majmuasi, Eyüpsultan, Istanbul
Turmush oʻrtogʻi
Sayyid Ahmad posho
(turm. 1786; vaf. 1798)
Farzandlari Sultonozoda Alouddin posho
Sulola Usmoniylar
Otasi Mustafo III
Onasi Odilshoh Kadın
Dini Islom, sunniylik

Hadicha Sulton (usmonli turkcha: خدیجه سلطان‎‎; 1768-yil 14-iyun — 1822-yil 17-iyul) — Usmoniylar malikasi, sulton Mustafo III va uning rafiqasi Odilshoh Kadınning qizi, sulton Salim III ning ota bir, ona boshqa singlisi.

Yoshligi

Hadicha Sulton 1768-yil 14-iyunda Topkapı saroyida tugʻilgan. Uning otasi sulton Mustafo III, onasi esa Odilshoh Kadın edi. Hadichaning oʻzidan 2 yosh katta Bayhon Sulton ismli opasi boʻlgan. Ikki opa-singil butun umri davomida yaqin boʻlishgan. 1774-yilda otasi vafot etganidan soʻng, Hadicha 6 yoshida onasi va opasi bilan Eski saroyga koʻchib oʻtgan[1][2]. Yakkalangan muhit tufayli Hadichada ham, singlisida ham depressiya, xavotir va boshqa bezovta xatti-harakatlar alomatlari namoyon boʻla boshlagan. Shundan soʻng onasi Odilshoh Kadın yangi sulton Abdulhamid I ga qizlarini turmushga berishga ruxsat soʻrab maktub yozgan. Bu ularga saroy qamogʻidan chiqish imkonini berardi. Sulton uning iltimosini qondirgan va ikki malikaga munosib kuyovlar topgan.

Nikohi

1786-yil 3-noyabrda uning amakisi sulton Abdulhamid I uni Xotin qal’asi posboni, vazir Sayyid Ahmad poshoga unashtirdi. Kuyov 50 dan oshgan va farzandli edi. Ularning nikohi 6 kun oʻtib, 9-noyabrda boʻlib oʻtdi. Oʻsha kuni Hadicha Sulton va uning sepi Arnavutköyüda joylashgan saroyiga olib borildi[1][2][3].

Ularning Sultonozoda Alouddin posho (1788/1789 — 1812) ismli bir oʻgʻli boʻlgan[3]. Eri Izmitga surgun qilinganda Hadicha Sultonning unga hamrohlik qilishiga ruxsat etilgan. Biroq uch yil oʻtib, eri Misr hokimi etib tayinlangach, u Istanbulga qaytishga majbur boʻlgan[4]. 1798-yilda eri vafot etgach, Hadicha Sulton beva qolgan[5] va koʻplab Usmoniylar malikalari singari qayta turmush qurmagan[3][6]. Ularning oʻgʻli Alouddin posho Abdulhamid I ning qizi Hibetulloh Sultonga uylangan[7][8].

Meʼmorchilik homiysi

Taxminan 1800-yil, Antoine Ignace Melling chizgan Hadicha Sulton saroyi gravyurasi

1791-yilda Hadichaga Bosfor boʻgʻozining Yevropa sohilidagi Defterdarburnuda joylashgan Neshatobod saroyi ajratilgan. Uning saroyini qayta qurish ishlari 3 yil davom etib, 1794-yilda yakunlangan[9]. U saroy bezagiga cheksiz qiziqish bilan yondashgan[10]. Uning vafotidan keyin saroy Odila Sultonga (turmushga chiqqanidan keyin) ajratilgan. Hadicha 1866-yilgacha qish fasllarini Neshatobod saroyida oʻtkazgan[11].

Sulton Salim III oʻgay singillarining huzuriga tez-tez tashrif buyurgani, Ramazon oyida esa yanada koʻproq ularni yoʻqlab turgani maʼlum. U Hadichaning oldiga bir necha bor iftorlikka kelgan, hatto uning tunab qolishi uchun Defterdarburnuda xonalar ham ajratilgan[12]. Hadicha akasi Salimga yaqin boʻlgan, Salim ham unga chin dildan gʻamxoʻrlik qilgan. Hadicha oʻz avlodining eng muhim va nufuzli malikasi sifatida tanilgan.

Antoine Ignace Melling Hadicha uchun Yevropa buyumlarini topib kelgan va unga lotin alifbosini ham oʻrgatgan. Mellingning qirgʻoq boʻyidagi yangi qasrlar boʻyicha chiroyli eskizlari qurilish, bezak va jihozlashda qoʻllangan fransuz neoklassikasi, barokko va rokokko uslublarining Hadicha Sulton saroyi hamda Istanbuldagi boshqa oliy martabali kishilar saroylariga taʼsirini yaqqol namoyish etadi[13].

Hadichaning 1796–1800-yillarda Melling bilan yaqin munosabatda boʻlgani haqidagi daʼvolar mavjud. U Mellingni saroyida yashashga taklif qilganida mojaro yuzaga kelgan va shundan soʻng Salim singlisidan uzoqlashgan. 1800-yilda Melling, aftidan, uning xizmatini tark etishga majbur boʻlgan va 1802-yil oʻrtalarida u Istanbulni butunlay tark etgan. Shundan koʻp oʻtmay, Salim singlisi Hadichaning huzuriga yana tashrif buyura boshlagan[14].

1806-yilda Hadicha Istanbuldagi Misr bozori atrofida oʻz nomiga bir favvora qurdirgan[3]. 1805-yilda esa onasining xotirasiga bagʻishlab Shishahana masjidini qurdirgan[15].

Vafoti

Hadicha Sulton 1822-yil 17-iyulda 54 yoshida vafot etgan va Eyupda joylashgan Mihrishoh Sulton maqbarasiga dafn etilgan[16][3]. Uning vafotidan soʻng buyumlari opasi Bayhan Sultonga topshirilgan. Uning merosi orasida 500 dan ortiq Yevropa chinni buyumlari bor edi. Hadicha Sultonning qarzlari amakivachchasi Mahmud II tomonidan yopilgan[17].

Farzandlari

Hadicha Sultonning bir oʻgʻli boʻlgan:

  • Sultonozoda Alouddin posho (tax. 1788-yilda tugʻilgan — 1812-yil yanvarda Uskudarda vafot etgan) 1803-yil 3-fevralda Sulton Abdulhamid I ning qizi Hibetulloh Sultonga uylangan, farzandi boʻlmagan.

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Sakaoğlu 2008, s. 477.
  2. ↑ 2,0 2,1 Uluçay 2011, s. 157.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Uluçay 2011, s. 158.
  4. ↑ Davis 1986, s. 16.
  5. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 478.
  6. ↑ Panzac, Daniel. Histoire économique et sociale de l'Empire ottoman et de la Turquie (1326-1960): actes du sixième congrès international tenu à Aix-en-Provence du 1er au 4 juillet 1992. Peeters Publishers, 1995 — 574 n. 5-bet. ISBN 978-9-068-31799-2. 
  7. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 507.
  8. ↑ Uluçay 2011, s. 170.
  9. ↑ Artan 2011, s. 127.
  10. ↑ Artan 2011, s. 128.
  11. ↑ Kolay 2017, s. 24.
  12. ↑ Artan 2011, s. 130.
  13. ↑ Istanbul in Tulip age — 16-bet. 
  14. ↑ Artan 2011, s. 135-6.
  15. ↑ Uluçay 2011, s. 149-50.
  16. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 482.
  17. ↑ Artan 2011, s. 129.

Adabiyotlar

  • Artan, Tülay. XVIII asr usmoniy shahzodalari kolleksioner sifatida: To‘pqopi saroyi muzeyidagi Xitoy va Yevropa chinnilari, 2011. 
  • Davis, Fanny. Usmoniy xonimi: 1718-yildan 1918-yilgacha ijtimoiy tarix. Greenwood Publishing Group, 1986. ISBN 978-0-313-24811-5. 
  • Kolay, Arif. Xayr-sahovatli, dindor, nazokatli va shoir bir podshoh qizi: Odila Sulton, 2017. 
  • Sakaoğlu, Necdet. Bu mulkning ayol sultonlari: Volida sultonlar, xotunlar, hasekilar, kodinefendilar, sultonafendilar. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6. 
  • Uluçay, Mustafa Çağatay. Podshohlarning ayollari va qizlari. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hadicha_Sulton_(Mustafo_III_ning_qizi)&oldid=470587" dan olindi