Kontent qismiga oʻtish

Beyhan Sulton (Mustafo III ning qizi)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Beyhan Sulton
Tugʻilishi 1766-yil 13-yanvar
Topkapı saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti 7-noyabr 1824-yil(1824-11-07)
(58 yoshda)
Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Dafn etilgan joy
Mihrişah Sulton majmuasi, Eyüp, Istanbul
Turmush oʻrtogʻi
Çelik Mustafo posho
(turm. 1784; vaf. 1799)
Farzandlari Hadicha Xonimsulton
Sulola Usmoniylar
Otasi Mustafo III
Onasi Odilshoh Kadın
Dini Islom, sunniylik

Beyhan Sulton (usmonli turkcha: بیحان سلطان‎‎; 1766-yil 13-yanvar — 1824-yil 7-noyabr) — Usmoniylar malikasi, sulton Mustafo III va uning jufti Odilshoh Kadınning qizi, sulton Salim III ning ota bir, ona boshqa singlisi.

Yoshligi

Beyhan Sulton 1766-yil 13-yanvarda Topkapı saroyi tugʻilgan[1]. Otasi Usmoniylar imperiyasi sultoni Mustafo III, onasi esa Odilshoh Kadın boʻlgan[1][2]. Uning oʻzidan ikki yosh kichik Hadicha Sulton ismli singlisi bor edi. Opa-singillar umr boʻyi oʻzaro mustahkam yaqinlikni saqlab qolishgan[3].

Otasi 1774-yilda vafot etgach, Beygan Sulton 9 yoshida onasi va singlisi bilan Eski saroyga koʻchib oʻtdi. Yakkalangan muhit sababli Beyhanda ham, singlisida ham depressiya, xavotir va boshqa bezovta xatti-harakat alomatlari namoyon boʻla boshladi. Xususan, Beyhan tez-tez hushidan ketib qolar, qichqirish va yigʻlash bilan kechadigan isterik xurujlari boʻlardi. Shundan soʻng Odilshoh Kadın erining ukasi, yangi sulton Abdulhamid I ga qizlarining turmushga chiqishiga ruxsat berishini soʻrab xat yozdi. Bu ularga saroy qamogʻidan chiqish imkonini berardi. Sulton uning iltimosni qondirib, ikki malika uchun kuyov topdi[4][5][6].

Nikohi

Beyhan Sulton 18 yoshga toʻlganida onasi sulton Abdulhamid I ga qizlarini uzatishni soʻrab maktub yozdi[7]. 1784-yilda sulton Abdulhamid I Beyhanni Halab hokimi silohdor Mustafo posho bilan nikohladi. Nikoh posho Istanbulga qaytganidan soʻng 1784-yil 22-aprelda boʻlib oʻtdi[8]. 5-may kuni Beyhan Sultonning sepi, ertasiga esa Beyhan Sultonning oʻzi Topkapı saroyidan Cağaloğudagi oʻz saroyiga koʻchirildi[9]. Beyhan Sulton oʻsha paytda 19 yoshda edi[5].

Juftlikning Hadicha Sultonxonim ismli qizi boʻlgan[10]. Hadicha 1785-yilda tugʻilgan va 1799-yilda turmushga chiqqan[10][11]. 1799-yil martida eri vafot etgach, Beyhan Sulton beva qolgan[12] va koʻplab Usmoniylar malikalari kabi boshqa turmushga chiqmagan[13]. Akasi Salim har chorshanba kuni uning huzuriga kelib turar va ular birga koʻplab konsertlarga borishardi[14]. Opasi Hadicha Sulton oʻz davrining eng mashhur va nufuzli malikalaridan biriga aylangan boʻlsa-da, Beyhan ham Salimning islohotlari va yangilanish harakatlarini qoʻllab-quvvatlashda faol ishtirok etgan hamda Yevropaga, ayniqsa, sanʼat, meʼmorchilik, dizayn va modaga boʻlgan qiziqishini baham koʻrgan. U hatto xorijiy elchilarning rafiqalari uchun ziyofatlar ham uyushtirgan.

Beyhan Sulton oʻz amakivachchasi sulton Mahmud II ning xotini, Mehrimoh Sulton va Zaynab Sultonning onasi Hoşyar Kadınni yoshligida tarbiyalagan[15].

Yerlar va vaqflar

Beyhan Sulton boy ayol boʻlib, akasi Salim III va amakisi Abdulhamid unga koʻplab yer-mulk ajratgan. U badavlat malika boʻlgan, Bosfor boʻyida (Beshiktosh, Arnavutköy) ikkita ta saroyga egalik qilgan. Unga, shuningdek, Lale Devri (Lola davri) koʻngilochar maskanlaridan biri boʻlgan Eski Chırağan saroyi ham berilgan. Beyhan Salim III ning roziligi bilan uni buzdirib, 1791-yilda Yevropa uslubidagi saroy qurilishini boshlab yuborgan. Yangi saroy 1795-yilda tayyor boʻlgan. Ayni paytda uning singlisi Hadicha ham yevropalik dizayner Melling koʻmagida dengiz boʻyidagi saroyini qurish bilan band edi. Beyhan Yeşillioğlude egizak saroylar qurdirgan va ularning birini oʻziga olib, ikkinchisini singlisi Hadichaga bergan.

1801-yilda Beyhan Sulton Istanbuldagi Kuruçeşme mahallasida oʻz nomi bilan atalauvchi favvora qurdirgan. 1804-yilda Akıntıburnu sohilida oʻz nomiga yana bir favvora bunyod ettirgan. 1817-yilda u Hırka-i Şerifda joylashgan Mesih posho favvorasini taʼmirlattirgan. Shuningdek, akasi Salim hukmronligi davrida saroylari yaqinida yana ikki favvora qurdirgan[16][17]. Beyhan Sulton onasining xotirasiga Yeşilioğlu saroyi atrofida, Hadicha Sulton saroyi roʻparasida maktab ham bunyod ettirgan[18].

Beyhan Sulton favvorasi turk davridagi usmoniylar sanʼatining oʻz turkumidagi eng goʻzal asarlaridan biridir. Biroq favvora joylashgan koʻcha kengaytirilishi sababli butunlay qismlarga ajratib tashlangan va bugungacha qayta tiklanmagan. Beyhan Sulton favvorasi toʻlaligicha Gʻarb sanʼati taʼsirida yaratilgan[19].

Sanʼat homiysi

Beyhan, akasi Salim va singlisi Hadicha Sulton Yevropa sanʼatiga katta qiziqish bildirgan[20]. Beyhan ham, Selim ham davrning yirik shoiri boʻlgan Mavlaviy shayx Gʻolibni yuksak qadrlagan va unga homiylik qilgan boʻlishi mumkin[21]. Istanbulda tugʻilib, shu yerda taʼlim olgan Mavlaviy darvishining oʻgʻli boʻlgan Mavlaviy shayx Gʻolib Galata darvishxonasi shayxi boʻlgan[22]. Beyhan uning sheʼrlaridan nusxalar koʻchirtirgan[20].

Vafoti

Beyhan Sulton 1824-yil 7-noyabrda 58 yoshida vafot etgan va Eyüpda joylashgan Mihrişah Sulton maqbarasiga dafn qilingan[23][24].

Farzandlari

Eri bilan Beyhan Sultonning bir qizi boʻlgan:

  • Hadicha Xonimsulton (1785-yilda tugʻilgan — 1799-yildan keyin vafot etgan), Beyhan Sultonning singlisi Hoticha Sultonning sharafiga unga shunday ism berilgan. 1799-yilda turmushga chiqqan.

Ajdodlari

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Ersöz 2020, s. 18.
  2. ↑ Ersöz 2020, s. 35.
  3. ↑ Ersöz 2020, s. 57.
  4. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 472.
  5. ↑ 5,0 5,1 Uluçay 2011, s. 155.
  6. ↑ Ersöz 2020, s. 74.
  7. ↑ Ersöz 2020, s. 76.
  8. ↑ Ersöz 2020, s. 77.
  9. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 473.
  10. ↑ 10,0 10,1 Uluçay 2011, s. 157.
  11. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 474.
  12. ↑ Ersöz 2020, s. 86.
  13. ↑ Panzac, Daniel. Histoire économique et sociale de l'Empire ottoman et de la Turquie (1326-1960): actes du sixième congrès international tenu à Aix-en-Provence du 1er au 4 juillet 1992. Peeters Publishers, 1995 — 574 n. 5-bet. ISBN 978-9-068-31799-2. 
  14. ↑ Ersöz 2020, s. 100.
  15. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 544.
  16. ↑ Uluçay 2011, s. 156-7.
  17. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 476.
  18. ↑ Uluçay 2011, s. 149.
  19. ↑ „BEYHAN SULTAN ÇEŞMESİ İstanbul Boğaziçi'nde XIX. yüzyıl başlarına ait çeşme.“. İslam Ansiklopedisi. Qaraldi: 2020-yil 9-aprel.
  20. ↑ 20,0 20,1 Faroqhi, Suraiya. Subjects of the Sultan: Culture and Daily Life in the Ottoman Empire. I.B.Tauris, November 29, 2005 — 232-bet. ISBN 978-1-850-43760-4. 
  21. ↑ Haji-Ahmed, Haji-Mohamad Bohari. The Ideas of Wahdat Al-Wujūd in the Poetry of C Abd Al-Qādir Bīdil (Persian), Ibrahim Hakki Erzurumlu (Ottoman Turkish), and Hamzah Fansuri (Malay), Volume 2. University of California, Berkeley, 1989 — 270-bet. 
  22. ↑ Menemencioğlu, Nermin; İz, Fahir. The Penguin book of Turkish verse. Penguin, November 30, 1978 — 12-bet. 
  23. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 476-77.
  24. ↑ Uluçay 2011, s. 156.

Adabiyotlar

  • Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6. 
  • Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5. 
  • Ersöz, Burçak. III. Mustafa'nin kızı Beyhan Sultan'in Hayatı (1766-1824) (tr). Istanbul University Institute of Social Sciences, 2020. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Beyhan_Sulton_(Mustafo_III_ning_qizi)&oldid=326641" dan olindi