Habib ibn Zayd al-Ansoriy

Habib ibn Zayd al-Ansoriy (arabcha: حبيب بن زيد الأنصاري‎‎) — sahoba.

Hayoti

Habibning otasi Zayd ibn Osim Yasribda islomni qabul qilgan dastlabki kishilardan biri boʻlgan. Onasi Nusayba binti Ka'b esa islomni himoya qilish uchun jang qilgan birinchi ayol edi. Habib ota-onasi, xolasi va ukasi bilan birga Aqabada Muhammad paygʻambarga bay’at qilish uchun Makkaga borgan 75 kishidan biri boʻlgan. U Badr jangida ham, Uhud jangida ham ishtirok emagan, chunki uni qurol koʻtarish uchun hali juda yosh deb hisoblashgan. Shundan keyin Habib Muhammad paygʻambar qatnashgan barcha janglarda ishtirok etgan va koʻrsatgan jasorati bilan ajralib turgan.

Vafoti

630-yilga kelib islom Arabistonda hukmron kuchga aylandi va qabilalar islomni qabul qilganliklarini eʼlon qilish uchun Makkaga yigʻila boshladilar. Ular orasida Najddan kelgan Banu Hanifa qabilasi vakillari ham bor edi. Ular Musaylama ibn Habibni oʻzlarining vakili etib tayinlaganlar. Najdga qaytganidan soʻng, Musaylama Muhammad paygʻambarga bildirgan sadoqatidan qaytib, oʻzini ham paygʻambar deb daʼvo qilgan. Turli sabablarga koʻra Banu Hanifa qabilasi, asosan, qabilaviy birdamlik (asabiyya) tufayli uning atrofiga birlashgan. Qabila aʼzolaridan biri shunday degan:

„Muhammadning haqiqatan ham rostgoʻy ekaniga va Musaylamaning haqiqatan ham yolgʻonchi ekaniga guvohlik beraman. Ammo Rabianing (Banu Hanifa mansub boʻlgan qabilalar ittifoqi) yolgʻonchi aʼzosi men uchun Mudarning (Quraysh mansub boʻlgan qabilalar ittifoqining) haqiqiy va rostgoʻy kishisidan azizroqdir“.

Koʻp oʻtmay, Musaylamaning tarafdorlari soni ortgan va u oʻzini Muhammad paygʻambarga maktub yozishga yetarlicha qudratli deb hisoblagan:

„Allohning elchisi Musaylamadan Allohning elchisi Muhammadga. Sizga salom boʻlsin. Men bu vazifani siz bilan boʻlishishga tayyorman. Yerning yarmi menga, qolgan yarmi esa sizga tegishli boʻladi. Biroq Quraysh tajovuzkor qavmdir“.

Shundan soʻng u Musaylamaga shunday maktub keladi:

„Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan. Allohning elchisi Muhammaddan yolgʻonchi Musaylamaga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻlsin. Alloh Oʻz bandalaridan Oʻzi istagan kishisiga yer yuzini meros qilib beradi. Yakuniy gʻalaba esa taqvodorlarnikidir“.

Musaylamaning taʼsiri tobora kengayib bordi va Muhammad uni oʻz daʼvolaridan voz kechishga chaqiruvchi navbatdagi maktubni yetkazish uchun Habib ibn Zaydni tamladi. Habib maktubni Musaylamaga topshirdi. Bundan gʻazablangan Musaylama uni zanjirband qilishni va ertasi kuni huzuriga olib kelishni buyurdi. Ertasi kuni Musaylama oʻzining katta maslahatchilari va oddiy xalq ishtirokidagi majlisiga raislik qildi. Soʻng Habibni huzuriga keltirishni buyurib, undan Muhammadning Allohning elchisi deb bilish-bilmasligini soʻradi. Habib bunga tasdiq javobini berdi. Shundan soʻng Musaylama undan soʻradi:

„Men ham Allohning elchisi ekanligimga guvohlik berasanmi?“ Habib javob berdi: „Sening daʼvongni eshitmaslik uchun quloqlarim berk“. Shundan soʻng Musaylama jallodiga Habibning bir muchasini kesib tashlashni buyurdi. Keyin undan yana soʻradi, biroq Habibning javobi oʻzgarmadi. Shunda Musaylama oʻz yordamchisiga Habibning tanasining yana bir qismini kesib tashlashni buyurdi va bu aʼzo ham yerga boshqa kesilgan muchaning yoniga tushdi. Musaylamaning qayta-qayta bergan savollari va uning yordamchisining zarbalariga qaramay, Habib: „Muhammadning Allohning elchisi ekaniga guvohlik beraman“, — deb takrorlayverdi.

Habib bu qiynoqlarga uzoq bardosh bera olmadi va koʻp oʻtmay vafot etdi. Habibning vafoti haqidagi xabar uning onasiga yetib bordi. Shunda u: „Men uni aynan shunday kun uchun tarbiyalagan edim… U Aqaba kechasida hali yosh bola boʻlgan paytida (Muhammadga) bay’at bergan edi, bugun esa voyaga yetgan inson sifatida (Muhammad uchun) jonini fido qildi. Agar Alloh menga Musaylamaga yaqinlashish imkonini berganida edi, uning qizlarining yuzlariga urib, Musaylama uchun motam tutishga majbur qilgan boʻlardim“, — dedi.

Habib orzu qilgan kun Muhammad paygʻambarning vafotidan keyin Abu Bakr bu yolgʻonchi daʼvogarga qarshi urush eʼlon qilganida yetib keldi. Musaylama qoʻshiniga qarshi jang qilgan musulmonlar qoʻshini tarkibida Habibning onasi Nusayba va uning ukasi Abdulloh ibn Zayd ham bor edi.

Yamoma jangida Nusayba askarlar safini yorib, oldinga intilayotgani koʻrishadi. Nihoyat, u Musaylamaning oldiga yetib kelganida Musaylama allaqachon Vahshi ibn Harb tomonidan oʻldirilgan edi. Shu tariqa Habib uchun qasos olingan edi. Habib vafot etganida Muhammad paygʻambar uni va uning butun oilasini maqtab, shunday duo qilgan: „Alloh bu xonadonni barakali qilsin. Alloh bu xonadonga rahm qilsin“.

Adabiyotlar

• Hadrat Umar Farooq, Prof. Masudul Hasan, Islamic Publications, Lohur