Gustave de Molinari

Gustave de Molinari
	; Gustave de Molinari
Tugʻilgan	1819-yil 3-mart; Liège, Niderlandiya qirolligi
Vafot etgan	28-yanvar 1912-yil ; (92 yoshda); Adinkerke, Belgiya

Gustave de Molinari (1819-yil 3-mart — 1912-yil 28-yanvar) belgiyalik iqtisodchi va „Fransuz liberal maktabi“ nazariyotchisi edi.

Hayoti

Molinari Liège, Walloniada tugʻilgan. Molinarining davlatni tanqidi baʼzan shunday holatga olib kelganki, u aslida oʻz fikrlariga mos keladigan ayrim voqea va gʻoyalarga ham qarshi chiqqan. Bunga misol sifatida AQShda fuqarolar urushi keltiriladi. Molinari uni asosan qullik masalasidan koʻra Shimoliy sanoatchilar savdo manfaatlari bilan bogʻliq deb hisoblagan, garchi u abolitsionizm ham bu jarayonning bir qismi boʻlganini inkor etmagan boʻlsa-da^[1]. Ralph Raiconing taʼkidlashicha, Molinari 1912-yilda vafotidan bir yil oldin chop etilgan soʻnggi asarida ham bu fikridan qaytmagan va shunday yozgan:

Amerika fuqarolar urushi faqat qullarni ozod qilishga qaratilgan insonparvarlik yurishi emas edi. Urush „yengilgan hududlarni vayron qildi“, ammo iplarni tortib turgan Shimoliy plutokratlar oʻz maqsadlariga erishdilar: yovuz proteksionizmni joriy etdilar, bu esa oxir-oqibat „trestlar tizimi va milliarderlarni keltirib chiqardi“^[1].

Molinari oʻzining liberal qarashlarini evolyutsion tushunchalar orqali asoslab, „iqtisodiy davlat“ toʻliq laissez-faire holatiga erishishini taʼkidlagan. U buni jamiyat evolyutsiyasining yakuniy bosqichi deb hisoblagan va bu jarayon raqobatlashuvchi tijorat subyektlari oʻrtasidagi yashash uchun kurash natijasida yuzaga keladi deb bilgan. Uning fikricha, urush dastlabki ijtimoiy tizimlarning harakatlantiruvchi kuchi boʻlib, ixtirolarni ragʻbatlantirgan. Biroq sanoat rivojlangach, urushlar foydadan koʻra zararli boʻlib qolgan va ularning oʻrnini iqtisodiy raqobat egallagan^[2]. Molinari bu holatni yaxshiroq deb hisoblagan, chunki u jamiyatning barcha qatlamlariga taalluqli edi. Uning fikricha, kamroq moslashganlar raqobat orqali yoʻqolib boradi va natijada butun jamiyat vaqt oʻtishi bilan yuksaladi. U bunday raqobat hech qachon tugamaydi, balki abadiy davom etadi deb hisoblagan. Shu sababli Molinari monarxiya va sotsializmga qarshi chiqqan, chunki ular ushbu jarayonga zarar yetkazadi. Boylik ortishi bilan birga katta qashshoqlik ham yuzaga kelganini tan olgan holda, u bu muammo iqtisodiy taraqqiyot bilan birga sodir boʻladigan axloqiy evolyutsiya orqali bartaraf etiladi deb hisoblagan^[3].

Taʼsiri

Baʼzi anarxo-kapitalistlar Molinarini anarxo-kapitalizmning ilk tarafdori deb hisoblaydi^[1]. 1977-yilda ingliz tiliga Murray Rothbard tomonidan tarjima qilingan „The Production of Security“ asariga yozilgan kirish soʻzida bu „insoniyat tarixida hozirda anarxo-kapitalizm deb ataladigan gʻoyaning birinchi bayoni“ sifatida taʼriflanadi, garchi „Molinari bu terminologiyani ishlatmagan va ehtimol bu nomni qabul qilmagan boʻlar edi“^[4]. Avstriya maktabi iqtisodchisi Hans-Hermann Hoppe esa 1849-yildagi „The Production of Security“ maqolasi ehtimol zamonaviy anarxo-kapitalizm nazariyasiga eng muhim hissa" ekanini taʼkidlagan^[5]. Ilgari Molinari individualistik anarxist Benjamin Tucker va Liberty doirasining ayrim siyosiy qarashlariga ham taʼsir koʻrsatgan^[6]. Faylasuf Roderick T. Long tomonidan boshqariladigan Molinari instituti uning nomi bilan atalgan boʻlib, u Molinarini „bozor anarxizmi nazariyasining asoschisi“ deb ataydi^[7].

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Raico, Ralph (29 March 2011) „Neither the Wars Nor the Leaders Were Great“. Mises Institute.
↑ Allen, W. H. (1899). "Review of Grandeur et décadence de la guerre". The Annals of the American Academy of Political and Social Science 13: 96–97. doi:10.1177/000271629901300311. ISSN 0002-7162. https://www.jstor.org/stable/1009178.
↑ Social Darwinism in European and American Thought, Mike Hawkins, Cambridge University Press, 1997, pp. 131–32
↑ Molinari, Gustave; Ebeling, Richard M., ed. (1977). The Production of Security. „Preface“. Translated by McCulloch, J. Huston. Occasional Papers Series (2). New York: The Center for Libertarian Studies.
↑ Hoppe, Hans-Hermann (31 December 2001). „Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography“.
↑ Hart, David (1981). „Gustave De Molinari And The Anti-Statist Liberal Tradition“ (PDF).
↑ „Molinari Institute“. Molinari Institute. „The Institute takes its name from Gustave de Molinari (1819–1912), originator of the theory of Market Anarchism“.

Qoʻshimcha adabiyotlar

Hart, David (2008). "Molinari, Gustave de (1819–1912)". in Hamowy, Ronald. The Encyclopedia of Libertarianism. Thousand Oaks, California: Sage; Cato Institute. 336–337 b. doi:10.4135/9781412965811.n206. ISBN 978-1412965804. OCLC 750831024. https://sk.sagepub.com/reference/libertarianism/n206.xml.

Tashqi havolalar

[Mises-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Raico, Ralph (29 March 2011) „Neither the Wars Nor the Leaders Were Great“. Mises Institute.

[2] Allen, W. H. (1899). "Review of Grandeur et décadence de la guerre". The Annals of the American Academy of Political and Social Science 13: 96–97. doi:10.1177/000271629901300311. ISSN 0002-7162. https://www.jstor.org/stable/1009178.

[3] Social Darwinism in European and American Thought, Mike Hawkins, Cambridge University Press, 1997, pp. 131–32

[4] Molinari, Gustave; Ebeling, Richard M., ed. (1977). The Production of Security. „Preface“. Translated by McCulloch, J. Huston. Occasional Papers Series (2). New York: The Center for Libertarian Studies.

[5] Hoppe, Hans-Hermann (31 December 2001). „Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography“.

[6] Hart, David (1981). „Gustave De Molinari And The Anti-Statist Liberal Tradition“ (PDF).

[7] „Molinari Institute“. Molinari Institute. „The Institute takes its name from Gustave de Molinari (1819–1912), originator of the theory of Market Anarchism“.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]