Gudvill
Gudvill — Buxgalteriya hisobida korxona uzluksiz faoliyat yuritayotgan subyekt sifatida sotib olinganda tan olinadigan nomoddiy aktiv. U xaridor tomonidan kompaniyaning boshqa aktivlari sof qiymatidan ortiqcha toʻlangan summani ifodalaydi. Gudvill odatda korxonaning mijozlarni jalb qilish va saqlab qolish qobiliyatini aks ettiradi, bu esa brend nomi, shartnomaviy kelishuvlar yoki boshqa aniq moddiy va nomoddiy aktivlarga toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlanmagan boʻladi. Gudvill faqat sotib olish orqali tan olinadi. Uni mustaqil ravishda yaratish mumkin emas. U balansda nomoddiy aktiv sifatida tasniflanadi, chunki uni koʻrish yoki ushlash mumkin emas.
AQSh umumiy qabul qilingan buxgalteriya tamoyillari va Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga koʻra, ochiq (ommaviy) kompaniyalar uchun gudvill amortizatsiya qilinmaydi, chunki u cheklanmagan foydali xizmat muddatiga ega deb hisoblanadi. Biroq, AQShdagi xususiy kompaniyalar Moliyaviy hisob standartlari kengashi huzuridagi Xususiy kompaniyalar kengashi tomonidan taklif etilgan muqobil yondashuv asosida gudvillni oʻn yil yoki undan kam muddat davomida amortizatsiya qilishni tanlashi mumkin. Buning oʻrniga, rahbariyat har yili gudvill qiymatini baholashi va qadrsizlanish zarurligini aniqlashi shart. Agar adolatli bozor qiymati tarixiy qiymatdan (yaʼni gudvill sotib olingan qiymatdan) past boʻlsa, u holda qiymat pasayishi qayd etiladi. Aksincha, bozor qiymatining oshishi bu tarzda tan olinmaydi va odatda boshqa aktivlarga tegishli deb qaraladi.
Kelib chiqishi
Tijoratda gudvilli tushunchasi kapitalistik iqtisodiyot rivoji bilan birga shakllangan. Angliyada XV asrdan boshlab tuzilgan shartnomalarda gudvillni sotib olish va oʻtkazish haqida soʻz yuritilgan. Asosan biznes faoliyatining davomiyligini uzaytirishni anglatgan va mulkni oddiy topshirishdan farq qilgan. Dastlab bunday bitimlar savdoni cheklash doktrinasi asosida ijro etilmaydigan deb hisoblangan, biroq Broad v. Jolyffe (1620) ishi ayrim hollarda bunday cheklovlar qonuniy boʻlishi mumkinligini belgilab bergan. Jon Skott 1810-yilda ushbu tushunchani quyidagicha izohlagan: „eski mijozlarning yana oʻsha joyga murojaat qilish ehtimoli“[1]:
Gudvillni hisoblash
Gudvillni hisoblash uchun sotib olingan kompaniyaning aniqlanadigan aktivlari va majburiyatlarining adolatli bozor qiymati sotib olish narxidan ayiriladi. Masalan, agar A kompaniya B kompaniyaning 100 foizini sotib olsa va uning sof bozor qiymatidan yuqori narx toʻlasa, gudvill yuzaga keladi. Gudvillni aniqlash uchun B kompaniyaning barcha aktivlari va majburiyatlari adolatli bozor qiymatida baholanadi.
Adolatli bozor qiymati
Debitorlik qarzlari $10
Zaxiralar $5
Kreditorlik qarzlari $6
-------------------------
Sof aktivlar jami = $10 + $5 - $6
= $9
B kompaniyani sotib olish uchun A kompaniya $20 toʻladi. Shunday qilib, gudvill $11 ($20 − $9) ga teng boʻladi. A kompaniyaning hisoblarida ushbu operatsiyani aks ettirish uchun buxgalteriya yozuvi quyidagicha boʻladi[2]:
DR Gudvill $11 DR Debitorlik qarzlari $10 DR Zaxiralar $5 CR Kreditorlik qarzlari $6 CR Naqd pul $20
Zamonaviy maʼnosi
Gudvill — bu boshqa daromad keltiruvchi aktivlarga (moddiy yoki nomoddiy) toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlab boʻlmaydigan biznes qiymatining qismini ifodalovchi maxsus turdagi nomoddiy aktiv[3].
Masalan, xususiy dasturiy taʼminot kompaniyasining sof aktivlari (asosan turli jihozlar va/yoki mulkdan iborat boʻlib, qarzlari yoʻq deb faraz qilinadi) 1 million AQSh dollariga teng boʻlishi mumkin. Biroq kompaniyaning umumiy qiymati 10 million AQSh dollariga baholanadi. Bunday kompaniyani sotib oluvchi shaxs jami 10 million AQSh dollarlik aktivlarni tan oladi, bunda 1 millioni moddiy aktivlar, 9 millioni esa boshqa nomoddiy aktivlardan iborat boʻladi. Agar toʻlangan summa 10 milliondan ortiq boʻlsa, ushbu ortiqcha qism gudvill sifatida eʼtirof etiladi. Xususiy kompaniyada gudvill sotib olishdan oldin aniq qiymatga ega boʻlmaydi, Uning hajmi taʼrifga koʻra boshqa ikki omilga bogʻliq boʻladi. Aksincha, ommaviy savdoda qatnashuvchi kompaniya doimiy ravishda bozor tomonidan baholanib boriladi, shu sababli gudvill doimo mavjud boʻladi.
Korxona oʻz obroʻsini oshirish uchun reklama qilishi yoki mahsulot sifati yuqori boʻlishini taʼminlash orqali sarmoya kiritishi mumkin, biroq bunday xarajatlar kapitalizatsiya qilinib, gudvill tarkibiga qoʻshilmaydi, chunki gudvill texnik jihatdan nomoddiy aktiv hisoblanadi. Gudvill va boshqa nomoddiy aktivlar odatda kompaniyaning buxgalteriya balansida alohida bandlar sifatida koʻrsatiladi[4][5]. B2B nuqtai nazaridan, gudvill taʼminot zanjiri doirasida hamkorlik qilayotgan tomonlar oʻrtasidagi muhimlik darajasini ham ifodalashi mumkin, bunda kutilmagan hodisalar butun bozor boʻylab oʻzgaruvchanlikni keltirib chiqaradi[6].
Gudvill turlari
Gudvill ikki turga boʻlinadi: institutsional (korxona) va professional (shaxsiy). Institutsional gudvill — bu aniq bir egasi boʻlmagan taqdirda ham biznesga tegishli boʻlib qoladigan va uning faoliyati davomida yuzaga kelishda davom etadigan nomoddiy qiymat sifatida tavsiflanadi.
Professional gudvill esa faqat biznes egasining shaxsiy saʼy-harakatlari yoki obroʻsiga bogʻliq boʻlgan nomoddiy qiymat sifatida taʼriflanadi.
Ushbu ikki tur oʻrtasidagi asosiy farq shundaki, gudvill uchinchi shaxsga sotilganda u oʻtkazilishi mumkinmi yoki yoʻqligida[7].
Manbalar
- ↑ Hughes, Hugh P.. Goodwill in Accounting, 1982.
- ↑ Bloom, Martin (2009). "Gudvillni hisobga olish". Abacus (Wiley Online Library) 45 (3): 379–389. doi:10.1111/j.1467-6281.2009.00295.x. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1467-6281.2009.00295.x. Qaraldi: 13 April 2023.Gudvill]]
- ↑ „Biznes gudvilli — biznesni baholash lug‘ati“. valuadder.com.
- ↑ „Nomoddiy aktivlar“. Wikinvest (2009-yil 27-aprel). 2013-yil 9-iyulda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „Gudvill“. Wikinvest (2010-yil 4-fevral). 2013-yil 9-iyulda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ Dore, Ronald (1983). "Gudvill va bozor kapitalizmi ruhi". The British Journal of Sociology (JSTOR) 34 (4): 459–482. doi:10.2307/590932. https://www.jstor.org/stable/590932. Qaraldi: 13 April 2023.Gudvill]]
- ↑ „Gudvillni o‘tkazish mumkinmi?“. sagefa.com. Qaraldi: 2020-yil 26-mart.