Kontent qismiga oʻtish

Gevheri Kadın

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Gevheri Kadın
Tugʻilishi 1856-yil 8 iyul
Vafoti 6-sentyabr 1884-yil(1884-09-06)
(28 yoshda)
Feriye saroyi, Ortaköy, Istanbul, Usmoniylar davlati
(hozirgi Istanbul, Turkiya)
Dafn etilgan joy
Sulton xonimlar maqbarasi, Yangi masjid, Istanbul
Turmush oʻrtogʻi
Abdulaziz
(turm. 1872; vafot etgan 1876)
Farzandlari
Toʻliq nomi
turkcha: Gevheri Kadın
usmonli turkcha: کوھری قادین‎‎
Uy Usmoniylar (nikoh orqali)
Otasi Solih bey
Onasi Şaziye xonim
Dini Islom, sunniylik

Gevheri Kadın (usmonli turkcha: کوهری قادین‎‎ – „javohir“; 1856-yil 8-iyulda tugʻilgan – 1884-yil 6-sentyabrda vafot etgan) – asl ismi Emine xonim, Usmoniylar imperiyasi sultoni Abdulazizning xotinlaridan biri[1].

Hayoti

Gevheri Kadın 1856-yil 8-iyulda tugʻilgan. Abxaz millatiga mansub. Solih bey va shahzoda Tsanba Usmon beyning qizi Şaziye xonimning farzandi boʻlgan. Asl ismi – Emine xonim[2]. U goʻdakligida saroyga yuborilgan va Abdulazizning onasi Pertevniyal Sulton tomonidan farzandi uchun xotinlikka tarbiyalangan.

Gevheri 1872-yilda[3] Dolmabahçe saroyida Abdulazizga turmushga chiqdi va unga „Katta iqbol“ unvoni berildi[4]. Nikohdan 1 yil oʻtib, 1873-yil 21-martda u birinchi farzandi, qizi Esma Sultonni dunyoga keltirdi[5][6]. 1874-yil 22-sentyabrda Çırağan saroyida[7] uning ikkinchi farzandi, oʻgʻli Shahzoda Mehmed Sayfeddin[8][9] tugʻildi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, unga „Beshinchi Kadın“[10], 1875-yilda esa „Toʻrtinchi Kadın“ unvoni berildi.

Gevherining sochlari uzun, jingalak, toʻq sariq, koʻzlari moviy edi. U doimo belida qizil kamar bilan oppoq libos kiyib yurar, boshida esa och koʻk rangli roʻmol oʻrab yurardi. Uning yagona taqinchoqlari toʻy kuni Abdulaziz bergan uzuklari edi. Gevheri xayriya ishlariga qattiq mehr qoʻygan ayol boʻlgan. Qoʻlidan kelganicha kambagʻallarga yordam berar, yosh yetimlarning oʻqishi uchun pul toʻlar, hatto bir nechta masjid va maktabni taʼmirlash uchun ham mablagʻ ajratardi[11].

Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod V Usmoniylar imperiyasi sultoni boʻldi[12]. Ertasiga Abdulaziz Feriye saroyiga koʻchirildi[13]. Gevheri va Abdulazizning boshqa ayollari Dolmabahçe saroyini tark etishni istamadilar. Shunda ularni qoʻllaridan ushlab, majburan Feriye saroyiga olib ketishdi. Ular boshdan-oyoq tintib chiqilgan va qimmatbaho narsalarning barchasi olib qoʻyilgan[14]. 1876-yil 4-iyunda[15] Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi[16].

Vafoti

Gevheri va Abdulazizning boshqa xotinlari 1876-yil sentyabr oyida Abdulhamid II tomonidan asirlikdan ozod qilindi. Soʻngra Gevheri bolalari bilan birga avval Shahzoda Yusuf Izzeddin bilan birgalikda, keyinroq esa Ortaköy saroyida yashadi.

Gevheri 1884-yil 6-sentyabrda Ortaköydagi Feriye saroyi 28 yoshida vafot etdi va Istanbuldagi Yangi masjidning sulton xonimlar maqbarasiga dafn qilindi[2][17].

Farzandlari

Ismi Tugʻilgan sanasi Vafot sanasi Izohlar
Esma Sulton 1873-yil 21-mart[18][19][20] 1899-yil 7-may[19][20] bir marta turmushga chiqqan, toʻrt oʻgʻil va bir qiz farzandi boʻlgan
Shahzoda Mehmed Seyfeddin 1874-yil 22-sentyabr[21][4] 1927-yil 19-oktyabr ikki marta uylangan, uch oʻgʻil va bir qiz farzandi boʻlgan

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Yıldırım, Tahsin. Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?. Çatı Yayıncılık, 2006 — 34-bet. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Sakaoğlu 2008, s. 642.
  3. ↑ Tunç, Muhammed Nuri. Ceyb-i Hümâyûn Hazinesi ve Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi R.1288 (M.1872) Tarihli Ceyb ve Harc-ı Jâssa Defterlerinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi. Gaziantep University Institute of Social Sciences, 2013 — 113-bet. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Uluçay 2011, s. 233.
  5. ↑ Uluçay 2011, s. 235.
  6. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 645.
  7. ↑ Uçan, Lâle. Dolmabahçe Sarayı'nda Çocuk Olmak: Sultan Abdülaziz'in Şehzâdelerinin ve Sultanefendilerinin Çocukluk Yaşantılarından Kesitler. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2019a — 233-bet. 
  8. ↑ Bey, Mehmet Sürreya. Osmanlı devletinde kim kimdi, Volume 1. Küğ Yayını, 1969 — 269-bet. 
  9. ↑ Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017 — 116-bet. ISBN 978-9-774-16837-6. 
  10. ↑ Karahüseyin, Güller; Saçaklı, Palin Aykut. Dolmabahçe Sarayı Harem Dairelerinin Mekan Fonksiyonlart Açısından Değerlendirilmesi. TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı Yayını Istanbul, 2004 — 86, 98-bet. 
  11. ↑ Uluçay 2011, ss. 233–234.
  12. ↑ Zürcher, Erik J.. Turkey: A Modern History, Revised Edition. I.B.Tauris, October 15, 2004 — 73-bet. ISBN 978-1-850-43399-6. 
  13. ↑ Shaw, Stanford J.; Shaw, Ezel Kural. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11. Cambridge University Press, 1976 — 164-bet. ISBN 978-0-521-29166-8. 
  14. ↑ Brookes 2010, s. 40.
  15. ↑ Davison, Roderic H.. Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876. Princeton University Press, December 8, 2015 — 341-bet. ISBN 978-1-400-87876-5. 
  16. ↑ Brookes 2010, s. 43.
  17. ↑ Uluçay 2011, s. 234.
  18. ↑ Uçan 2019, ss. 23–24.
  19. ↑ 19,0 19,1 Uluçay 2011, ss. 235–236.
  20. ↑ 20,0 20,1 Brookes 2010, s. 281.
  21. ↑ Uçan 2019, s. 24.

Adabiyotlar

  • Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5. 
  • Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6. 
  • Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5. 
  • Uçan, Lâle (2019). Son Halife Abdülmecid Efendi'nin Hayatı - Şehzâlik, Veliahtlık ve halifelik Yılları (PDF) (PhD Thesis). Istanbul University Institute of Social Sciences. 2020-11-27da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2020-11-19.
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Gevheri_Kadın&oldid=450563" dan olindi