Friksion ishsizlik
Friksion ishsizlik — bu ishsizlikning bir turi bo‘lib, insonning ixtiyoriy ravishda ishini tark etishi va yangi ish topishi o‘rtasidagi vaqt oralig‘ini ifodalaydi. Shu sababli u ba’zan qidiruv ishsizligi deb ham ataladi, chunki u bir ish joyidan boshqasiga o‘tish jarayonidagi tanaffuslarni ham o‘z ichiga oladi.[1]
Friksion ishsizlik ishsizlikning uch asosiy turidan biri bo‘lib, qolganlari tarkibiy ishsizlik va siklik ishsizlikdir. Friksion ishsizlik sabablari qatoriga yaxshiroq ish imkoniyatlari, xizmatlar, ish haqi, oldingi ishdan qoniqmaslik, kasaba uyushmalari ish tashlashlari va boshqa mehnat harakatlari kiradi.
Tahlil
Friksion ishsizlik mavjud bo‘ladi, chunki ish o‘rinlari ham, ishchilar ham Geterogendir, ya’ni ularning xususiyatlari turlicha bo‘ladi. Natijada talab va taklif o‘rtasida nomuvofiqlik yuzaga kelishi mumkin. Bu nomuvofiqlik ko‘nikmalar, ish haqi, ish vaqti, joylashuv, va boshqa omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Yangi ish bozoriga kirayotganlar (masalan, bitiruvchilar) va qayta kirayotganlar (masalan, sobiq uy bekalari) ham friksion ishsizlikka duch kelishi mumkin.
Ishchilar ham, ish beruvchilar ham mukammal moslikni darhol qabul qilmaydi; ular yaxshiroq mos variantni topish uchun vaqt sarflaydi. Bu aslida iqtisodiyot uchun foydali, chunki resurslar samaraliroq taqsimlanadi. Biroq qidiruv juda uzoq davom etsa yoki nomuvofiqliklar ko‘p bo‘lsa, iqtisodiyot zarar ko‘radi.
Friksion ishsizlik to‘liq bandlik tushunchasi bilan mos keladi. To‘liq bandlik sharoitida ham friksion ishsizlik tufayli ishsizlik darajasi nolga teng bo‘lmaydi.
Mehnat bozoridagi “ishqalanishlar” ko‘pincha grafik tarzda Beveridge egri chizig‘i orqali ko‘rsatiladi. Bu egri chiziq ishsizlik darajasi va bo‘sh ish o‘rinlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni ifodalaydi.
Bir ish joyidan boshqasiga o‘tish muddati iqtisodiy sharoitga bog‘liq: rivojlanayotgan iqtisodiyotda qisqaradi, inqirozda esa uzayadi. Biroq har qanday sharoitda ham ma’lum darajada friksion ishsizlik mavjud bo‘ladi.
Misollar
Friksion ishsizlikning bir turi kutish ishsizligi deb ataladi: bunda ayrim sohalarda ish haqi bozor muvozanatidan yuqori bo‘ladi va boshqa ishchilar shu ishni kutib vaqt o‘tkazadi.
Masalan, Gollivudda aktyor bo‘lishni kutayotganlar restoranlarda ishlashi mumkin. Ular rasmiy ravishda band bo‘lsa-da, to‘liq band emas deb qaralishi mumkin.
Yechimlar
Friksion ishsizlikni kamaytirish uchun siyosatlar:
- ta’lim va kasbga yo‘naltirish
- mavjud ish o‘rinlari haqida ma’lumot berish
- kamsitishga qarshi kurash
- rag‘batlar va tartibga solish choralarini qo‘llash
- sanoat va xizmatlarni qayta joylashtirish
- moslashuvchanlikni oshirish (masalan, bolalar bog‘chalari)
- nogironlar uchun yordam
- yalpi va sof ish haqi o‘rtasidagi farqni kamaytirish
- ish ruxsatnomalarini tartibga solish
References
- ↑ [„Glossary) of Terms“. [www.maine.gov](http://www.maine.gov).[sayt ishlamaydi]