Faxriddin Masud
| Faxriddin Masud | |
|---|---|
| Bomiyon maligi | |
| Saltanat | 1152—1163 |
| Oʻtmishdoshi | Alovuddin Husayn |
| Davomchisi | Shamsiddin Muhammad ibn Masud |
| Tugʻilishi | Gʻur |
| Vafoti |
1163 Bomiyon |
| Farzandlari |
Shamsiddin Muhammad ibn Masud Tojiddin Zangiy |
| Uy | Gʻuriylar |
| Otasi | Izzuddin Husayn |
| Dini | Islom (sunniylik) |
Faxriddin Masud (forscha: فخر الدین مسعود) – Gʻuriylar sulolasining Bomiyondagi ilk hukmdori, 1152-yildan 1163-yilgacha hukmronlik qilgan.
Hayoti
Faxriddin Masud Izzuddin Husaynning oʻgʻli boʻlib, onasi turkiy edi. Uning Sayfiddin Suriy, Bahouddin Sam I, Shihobiddin Muhammad Xarnak, Shuja ud-Din Ali, Alovuddin Husayn va Qutbiddin Muhammad ismli bir necha akalari ham boʻlgan.
Izzuddin Husaynning vafotidan soʻng Sayfiddin Suriy taxtga oʻtirib, Gʻuriylar saltanatini ukalari oʻrtasida boʻlib berdi. Faxriddin Masud Tajan daryosi yaqinidagi yerlarni, Bahouddin Sam I Gʻurni, Shihobiddin Muhammad Xarnak Madinni, Shuja ud-Din Ali Jarmasni, Alovuddin Husayn Vaziristonni oldi. Qutbiddin Muhammad esa Varshad Varshni olib, u yerda mashhur Firuzkuh shahrini barpo qildi[1]. Biroq keyinroq Sayfiddin ukasi Qutbiddin bilan janjallashib qolgach, Qutbiddin Gʻaznaga boshpana izlab bordi, ammo u yerda Bahromshoh Gʻaznaviy tomonidan zaharlab oʻldirildi.
Ukasi uchun qasos olish maqsadida Sayfiddin 1148-yilda Gʻaznaga yurish qilib, Gʻazna jangida gʻalaba qozondi. Bahrom esa Kurramga qochdi[2]. Bahrom qoʻshin toʻplab yana Gʻaznaga qaytdi. Sayfiddin esa qochib ketdi. Biroq Gʻaznaviylar qoʻshini uni quvib yetdi va Sangi Suraxda jang boʻldi. Sayfiddin va Majdiddin Musaviy asir olinib, keyinchalik Puli Yak Taqda xochga tortildi.
Bomiyonda hukmronligi
Sayfiddinning vafotidan soʻng, oʻrniga ukasi Bahuddin Sam I taxtga oʻtirdi. U Firuzkuh qurilishini davom ettirdi hamda ikki ukasining oʻlimi uchun qasos olish maqsadida Gʻaznaga yurish qilish uchun qoʻshin tayyorladi. Biroq shaharga yetib bormasdan tabiiy sabablar tufayli vafot etdi. Shundan soʻng Sayfiddin va Bahouddinning ukasi Alovuddin Husayn Gʻuriylar taxtiga oʻtirdi. U Faxriddin Masud bilan koʻp oʻtmay ukalarining qasosini olib, Gʻaznani shafqatsiz ravishda talon-toroj qildi. Keyinchalik Alovuddin Husayn Garchiston, Toxaristan va Bomiyonni egallashga muvaffaq boʻldi. Koʻp oʻtmay Faxriddin Masudga Bomiyon iqto qilib berildi va shu bilan Bomiyon Gʻuriylari davri boshlandi. Alovuddin Husayn 1161-yilda vafot etgach, oʻrniga oʻgʻli Sayfiddin Muhammad taxtga oʻtirdi. Biroq u ikki yil oʻtmay vafot etdi. Shundan soʻng Bahouddin Samning oʻgʻli Gʻiyosiddin Muhammad taxtga chiqdi.
Gʻuriylar taxti uchun kurash
Faxriddin Masud taxt daʼvosida Saljuqiylarning Hirot va Balxdagi hokimi Tojiddin Yildiz bilan ittifoq tuzdi[3]. Biroq bu ittifoq Ragʻi Zarda Gʻiyosiddin Muhammad va Muʼizz ud-Din Muhammaddan magʻlub boʻldi. Gʻiyos jang paytida saljuqiy hokimini oʻldirishga muvaffaq boʻldi va Zamindovar, Badgʻis, Gʻarchiston hamda Guzgonni egalladi. Gʻiyosiddin Faxriddin Masudni afv etib, uni yana Bomiyon hokimi etib tayinladi. Faxriddin Masud oʻsha yilning oʻzida vafot etdi va oʻrniga oʻgʻli Shamsiddin Muhammad ibn Masud taxtga oʻtirdi.
Manbalar
Adabiyotlar
- C. Edmund, Bosworth (2001). "GHURIDS". Encyclopaedia Iranica, Online Edition. http://www.iranicaonline.org/articles/ghurids.<!--->
- Bosworth, C. E. „The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)“, . The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press, 1968 — 1–202-bet. ISBN 0-521-06936-X.