Fagʻanish
| Fagʻanish | |
|---|---|
| Eftaliy hukmdor | |
 Chagʻoniyonda 550—650-yillar oraligʻida zarb etilgan bir-biriga qarama-qarshi birlashtirilgan ikki boshdan iborat anonim tanga. Tanga yozuvi soʻgʻd tilida yozilgan. | |
| Saltanat | 560—??? |
| Oʻtmishdoshi | Gʻadfar |
| Davomchisi | Nomaʼlum |
Fagʻanish — VI asr oʻrtalarida Chagʻoniyon hukmdori boʻlgan eftaliy shahzoda. Dastlab Eftaliylar vassali boʻlgan Fagʻanish tax. 560-yilda Sosoniylar davlati vassaliga aylandi. Bu voqea Eftaliylar imperiyasi Gol-Zarriunda sosoniy-turk qoʻshinlaridan magʻlubiyatga uchrab, bir nechta kichik podsholiklarga boʻlinib ketganidan keyin sodir boʻldi.
Biografiyasi
Fagʻanish 484-yilda Sosoniylar shohi Perozni magʻlub etib, oʻldirgan qudratli eftaliy hukmdor Xushnavozning avlodi boʻlgan[1]. Fagʻanish Chagʻoniyonning mahalliy hukmdori boʻlib, eftaliylarning oliy hukmdori qoʻl ostida xizmat qilgan. Taxminan 560-yilda Sosoniylar va turkiylar birlashgan qoʻshini Soʻgʻddagi Buxoro yaqinida Gol-Zarriun nomli joyda eftaliylar shohi Gʻadfar va uning qoʻshinini magʻlub etgan. Natijada, eftaliylar imperiyasi vayron boʻlib, bir nechta kichik podsholiklarga parchalanib ketdi. Chagʻoniyonda Fagʻanish hukmdor boʻldi. Gʻadfar va uning odamlari janubga, Sosoniylar hududiga qochib, u yerdan panoh topdilar[2]. Shu orada turkiy yabgʻu Istami eftaliy zodagonlari bilan kelishuvga erishib, Fagʻanishni eftaliylarning yangi shohi etib tayinladi[1].
Bu Sosoniylar shohi Xusrav I Anushirvon (h. 531–579) uchun juda yoqimsiz holat edi. Turklarning eftaliylar bilan hamkorligini sharqdagi hukmronligi uchun xavf deb hisoblardi. Shu sababli, Xusrav I Anushirvon Jurjondagi sosoniy-turk chegarasi tomon yurish boshladi. Belgilangan hududga yetib kelgan Anushirvonni turklar vakili Istami kutib oldi va sovgʻalar taqdim etdi[1]. U yerda Xusrav oʻz hokimiyati va harbiy qudratini namoyish qilib, turklarni oʻzi bilan ittifoq tuzishga koʻndirdi. Ittifoqda mavjud bir shartnomaga koʻra, Fagʻanish Ktesifondagi Sosoniylar saroyiga yuborilishi va eftaliylar shohi maqomini olish uchun Xusravning roziligini olishi shart edi[1]. Shunday qilib, Fagʻanish va uning Chagʻoniyon podsholigi Sosoniylar imperiyasi vassaliga aylandi. Bu voqea natijasida Sosoniylar Oksni oʻzlari va turklar oʻrtasidagi chegara etib belgiladilar[3][4]. Fagʻanishning keyingi taqdiri nomaʼlum. Ehtimol, VII asr boshlaridan VIII asr oxirigacha hukm surgan Chagʻoniyon bekligi asoschisi boʻlishi mumkin[5].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Rezakhani 2017, s. 142.
- ↑ Rezakhani 2017, ss. 141–142.
- ↑ Litvinsky & Dani 1996, ss. 176–177.
- ↑ Bivar 2003, ss. 198–201.
- ↑ Litvinsky & Dani 1996, s. 177.
Adabiyotlar
- Rezakhani, Khodadad. ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity. Edinburgh University Press, 2017 — 1–256-bet. ISBN 9781474400305.
- Litvinsky, B. A.; Dani, Ahmad Hasan. History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750. UNESCO, 1996. ISBN 9789231032110.
- Bivar, A. D. H. (2003). "Hephthalites". in Yarshater, Ehsan. Encyclopædia Iranica, Volume XII/2: Hedāyat al-mota'allemin–Herat VII. London and New York: Routledge & Kegan Paul. 198–201 b. ISBN 978-0-933273-75-7. http://www.iranicaonline.org/articles/hephthalites.