Kontent qismiga oʻtish

FIFA Jahon chempionati toʻplari

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

2009-yilda Keyptaundagi Adidas Jahon chempionati toʻplarining yirik puflangan nusxalari: chapdan oʻngga, Telstar (1970), Telstar Durlast (1974), Tango (1978), Tango España (1982), Azteca (1986), Etrusco Unico (1990), Questra (1994), Tricolore (1998), Fevernova (2002), Teamgeist (2006).

Bu FIFA Jahon chempionati final turnirlari uchun rasmiy oʻyin toʻplari roʻyxati.

Futbol boʻyicha jahon chempionati rasmiy toʻplari tarixi 1930-yilgi ilk turnirdan boshlangan. Oʻshanda final uchrashuvida jamoalar oʻzaro kelisha olmay, oʻyinning har bir boʻlimida ikki xil toʻpdan (birinchi boʻlimda Argentinaning Tiento, ikkinchi boʻlimda esa Urugvayning T-Shape toʻpi) foydalanishgan[1].

1970-yilgi turnirdan buyon barcha rasmiy toʻplarni Adidas kompaniyasi uzluksiz yetkazib bermoqda. Ilk afsonaviy model — Telstar boʻlib, u oq-qora televizorlarda yaxshi koʻrinishi uchun 32 ta oq va qora panellardan shakllantirilgan[2]. 1986-yilgi Meksika chempionatida taqdim etilgan Azteca toʻpi esa musobaqa tarixidagi ilk toʻliq sintetik toʻpga aylandi[3].

Zamonaviy futbolda toʻplar aerodinamika va yuqori texnologiya moʻjizasidir. Masalan, 2022-yilgi Al Rihla va undan keyingi jahon chempionati toʻplari ichiga Yarim avtomatlashtirilgan ofsayd tizimi uchun maxsus datchiklar (CTR-CORE) oʻrnatilgan boʻlib, ular soniyasiga 500 marta maʼlumot uzatib turadi[4].

1970-yilgi FIFA Jahon chempionatidan boshlab, FIFA tomonidan turli xil rasmiy oʻyin toʻplari ishlatilib kelinmoqda[5][6][7].

Roʻyxat

Turnir Oʻyin toʻpi Ishlab chiqaruvchi Qoʻshimcha maʼlumot Manbalar
1930 Tiento (1-boʻlim)
T-Model (2-boʻlim)
— Finalda ikkita turli xil toʻp ishlatilgan: Argentina birinchi boʻlim toʻpini ('Tientoʻ) taqdim etdi va tanaffusda 2:1 hisobida oldinga chiqib oldi; mezbon Urugvay ikkinchi boʻlim toʻpini (kattaroq va ogʻirroq boʻlgan 'T-Model') taqdim etdi va 4:2 hisobida gʻalaba qozondi.[8] [8][9]
1934 Federale 102 ECAS
(Ente Centrale Approvvigionamento Sportivi), Rim 		[10]
1938 Allen Allen, Parij Charmdan tayyorlangan, 13 ta paneldan iborat boʻlgan va alohida, yupqa panelda oq paxta iplariga ega edi. [11]
1950 Duplo T Superball Iplari boʻlmagan va shpritsli klapan joriy etilgan birinchi toʻp. [12]
1954 Swiss World Champion Kost Sport, Bazel Birinchi 18 panelli toʻp. [9][13]
1958 Top Star Sydsvenska Läder och Remfabriken, Ängelholm
(„Remmen“ yoki „Sydläder“ nomi bilan ham tanilgan) 		Toʻrtta FIFA rasmiysi tomonidan oʻtkazilgan yopiq sinovda 102 nomzod orasidan tanlab olingan. [14][15]
1962 Crack Señor Custodio Zamora H.,
San-Migel, Chili 		Crack rasmiy toʻp edi. Hakam Ken Aston ochilish oʻyini uchun taqdim etilgan Chili toʻpidan qoniqmadi va Yevropa toʻpini keltirishni soʻradi, u ikkinchi boʻlimda yetib keldi. Turli oʻyinlarda har xil toʻplar ishlatilgan, bunga yevropalik jamoalarning mahalliy ishlab chiqarilgan toʻpga ishonchsizlik bildirgani haqidagi mish-mishlar sabab boʻlgan.[8] [8][9][14][16]
1966 Challenge 4-Star Slazenger Apelsin yoki sariq rangdagi 18 panelli toʻp. Soho Squaredagi Futbol Assotsiatsiyasi bosh qarorgohida oʻtkazilgan yopiq sinovda tanlab olingan. [9][17]
1970 Telstar Adidas Telstar FIFA Jahon chempionati finallarida ishlatilgan birinchi 32 panelli oq-qora toʻp edi. Adidas tomonidan faqat 20 ta shunday toʻp yetkazib berilgan. Baʼzi oʻyinlarda jigarrang toʻp (Germaniya-Peru) va oq toʻp (Italiya-Germaniya birinchi boʻlimi) ishlatilgan. [9][18]
1974 Telstar Durlast Poliuretan bilan qoplangan birinchi toʻp boʻlib, u suv oʻtkazmaydigan va eskirishga chidamli edi. [9]
1978 Tango 1988-yilgacha UEFA Yevropa chempionatlari va Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ham ishlatilgan futbol toʻplari oilasining birinchisi. [9]
1982 Tango España Oʻzidan oldingi Tango toʻpiga oʻxshab, Tango España ham poliuretan qoplamaga ega edi. Unda yangi va takomillashtirilgan rezinali choklar mavjud boʻlib, Jahon chempionatida ishlatilgan soʻnggi charm toʻp boʻldi. [9]
1986 Azteca Birinchi toʻliq sintetik FIFA Jahon chempionati toʻpi va qoʻlda tikilgan birinchi toʻp. [9]
1990 Etrusco Unico [9]
1994 Questra[19] [9]
1998 Tricolore Jahon chempionati final turniridagi birinchi koʻp rangli toʻp. [9]
1999 (ayollar) Icon Ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati uchun maxsus yaratilgan birinchi toʻp. Texnik jihatdan Tricolore bilan bir xil, ammo vizual dizayni farq qiladi. [20][21]
2002 Fevernova Uchburchak dizayndagi birinchi Jahon chempionati toʻpi. 2003-yilgi Ayollar Jahon chempionati uchun toʻp texnik jihatdan Fevernovaga oʻxshash edi, ammo boshqacha vizual dizaynga ega edi.[22] [9]
2006 Teamgeist Teamgeist 14 panelli toʻp. Jahon chempionati finalidagi har bir oʻyinda sana, stadion va jamoalar nomi tushirilgan shaxsiy oʻyin toʻpi boʻlgan.[23] Final oʻyinida maxsus variant — oltin rangli Teamgeist Berlin ishlatilgan. 2003-yildagidek, 2007-yilgi Ayollar Jahon chempionatida ishlatilgan toʻp koʻrsatkichlari boʻyicha oldingi yilgi Jahon chempionati toʻpi bilan bir xil, biroq turli xil vizual dizaynga ega edi.[24] [9]
Teamgeist Berlin
2010 Jabulani Bu toʻp 8 ta panelga ega. Final oʻyinini uchun maxsus variant, oltin rangli Jabulani (chapdagi rasmda) ishlatilgan, u final oʻyini oʻtkazilgan Yoxannesburg shahrining Janubiy Afrikadagi standart laqabi boʻlgan 'Joʻburgʻ sharafiga shunday nomlangan. Toʻp oʻzining atrofidagi bahs-munozaralar bilan eʼtiborga tushdi; oʻyinchilar va muxlislar uning aerodinamikasi noodatiy tarzda oldindan aytib boʻlmaydigan ekanligini taʼkidlashdi. [9][25]
Joʻbulani
2011 (ayollar) SpeedCell
Texnik jihatdan Jabulani bilan bir xil, ammo vizual dizayni boshqacha. [26]
2014 Brazuca
Bu muxlislar tomonidan nomlangan birinchi FIFA Jahon chempionati toʻpi hisoblanadi. Toʻp termik ishlov berish orqali birlashtirilgan oltita poliuretan paneldan tayyorlangan. Final oʻyini uchun yashil, oltin va qora ranglarni oʻz ichiga olgan boshqacha rang sxemasi ishlatilgan. [27]
Brazuca Final Rio
2015 (ayollar) Conext 15
Brazuca toʻpida joriy qilingan texnologiyaga asoslangan. Conext15 Final Vancouver — bu Ayollar Jahon chempionati finali uchun maxsus yaratilgan birinchi toʻp. [28]
Conext 15 Final Vancouver
2018 Telstar 18 Guruh bosqichidagi 48 ta oʻyinda jamoalar 1970 va 1974-yilgi Jahon chempionatlarida ishlatilgan asl Adidas Telstar toʻpiga hurmat bajo keltirgan holda yaratilgan toʻp bilan kuch sinashdilar.[29] [30]
Telstar Mechta 2018-yilgi Jahon chempionati guruh bosqichi yakunida FIFA pley-off bosqichida oʻynaladigan 16 ta oʻyin uchun foydalaniladigan yangi ranglar sxemasini taqdim etdi: Telstar Mechta (Mechta). Mechta rus tilida 'orzu' yoki 'maqsad' degan maʼnoni anglatadi. [31]
2019 (ayollar) Conext 19
Guruh bosqichidagi 36 ta oʻyinda ishlatilgan. U Telstar 18 kabi choksiz, mono-panelli dizaynga ega, biroq uning shakli 1998-yilgi FIFA Jahon chempionatida foydalanilgan Tricolore toʻpidan ilhomlangan nosimmetrik (glitch) grafikaga ega.[32] [33]
Tricolore 19
Tricolore toʻpidan ilhomlangan va Conext 19 bilan bir xil shablonga asoslangan Tricolore 19 toʻpi kok va qizil nosimmetrik grafikali mono-panelli estetikaga ega. Bu toʻp pley-off bosqichida ishlatilgan.
2022 Al Rihla Al-Rihla, 2022-yilgi FIFA Jahon chempionati uchun rasmiy oʻyin toʻpi Toʻp barqarorlik va ekologik tozalik ustuvorligida ishlab chiqilgan boʻlib, u suv asosidagi yelimlar va siyohlar bilan yaratilgan tarixdagi birinchi rasmiy oʻyin toʻpiga aylandi. Toʻpning nomi, Al Rihla, arab tilida 'sayohatʼ yoki 'sarguzashtʼ degan maʼnoni anglatadi. Ikkita Al Rihla match toʻpi 2022-yil 15-oktyabrda Jahon chempionatida ishlatilishidan oldin SpaceX kompaniyasining Falcon 9 raketasining birinchi bosqich tezlatgichida suborbital missiyaga uchib qaytdi.[34] Soʻnggi toʻrtta oʻyinlar uchun Qatarning va Jahon chempionatining ranglari boʻlmish toʻq qizil (bordo) va oltin ranglardan iborat boshqacha rang sxemasi ishlatilgan. Uning nomi Al Hilm arab tilida 'orzu' degan maʼnoni anglatadi.
Al Hilm
2023 (ayollar) Oceaunz 2023-yilgi FIFA Ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatining dastlabki bosqichlarida ishlatilgan rasmiy match toʻpi. Bu toʻp Avstraliya va Yangi Zelandiyaning ajoyib qirgʻoqlari hamda hayot manbai boʻlgan koʻllari va suv yoʻllarining ahamiyatini aks ettiruvchi grafikasi bilan ajralib turadi. Oceaunz Qatarda boʻlib oʻtgan 2022-yilgi FIFA Jahon chempionatida koʻrilgani kabi bir xil ulangan toʻp texnologiyasiga ega. Bu texnologiya videohakamlar (VAR) uchun real vaqt rejimida toʻp haqidagi aniq maʼlumotlarni taqdim etadi. Yakuniy toʻrtta oʻyin uchun final boʻlib oʻtgan Sidney osmonidagi quyosh botishini aks ettiruvchi toʻq sariq va oltin ranglardan iborat boshqa rang sxemasi ishlatilgan. [35]
Oceaunz Final Pro [36]
2026 Trionda Trionda soʻzi ingliz tilidagi 'uch' degan maʼnoni anglatuvchi va turnirga mezbonlik qilayotgan mamlakatlar sonini bildiruvchi „Tri“ soʻzi bilan ispan va portugal tillarida xuddi shunday maʼnoda ishlatiladigan „Onda“ (toʻlqin) soʻzlarining birikmasidan tashkil topgan boʻlib, bu ikkala soʻz birlashib 'uch karra toʻlqinʼ degan maʼnoni beradi. [37]

Manbalar

  1. ↑ „The history of the FIFA World Cup Official Match Ball“. FIFA (2022-yil 15-noyabr). Qaraldi: 2026-yil 6-iyun.
  2. ↑ „Adidas World Cup Ball History: From Telstar to Al Rihla“. Adidas (2022-yil 30-mart). Qaraldi: 2026-yil 6-iyun.
  3. ↑ „How the football evolved: History of the World Cup ball“. BBC Sport (2022-yil 18-noyabr). Qaraldi: 2026-yil 6-iyun.[sayt ishlamaydi]
  4. ↑ „Al Rihla by adidas to feature connected ball technology“. FIFA (2022-yil 1-iyul). Qaraldi: 2026-yil 6-iyun.
  5. ↑ „Official match balls of the FIFA World Cup“. FIFA.com (2021-yil 26-iyun). 2015-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  6. ↑ „FIFA World Cup Balls. Football Balls Database“. Football-Balls.com (2021-yil 26-iyun).
  7. ↑ „Al Rihla: FIFA World Cup 2022 Ball Name, Design & Price“. BelieveInOurGame (2022-yil 12-may). 2022-yil 25-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-iyul.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Classic Footballs. The Blizzard, 1 September 2012. ISBN 978-1908940063. Qaraldi: 2018-yil 22-iyun (2019-yil 24-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan). 
  9. ↑ 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 „FIFA World Cup official match balls“. Football Facts. FIFA. 2013-yil 28-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  10. ↑ Matteo, Renato „"Federale 102". 1934 Italia World Cup Ball“ (es). balones-oficiales.com. 2013-yil 22-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  11. ↑ „"Allen". 1938 France World Cup Ball“ (es, en). balones-oficiales.com. 2012-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  12. ↑ „"Super Duplo T". 1950 Brazil World Cup Official Matchball“ (es, en). balones-oficiales.com. 2012-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  13. ↑ „1954 Switzerland World Cup Official Matchball“ (es, en). balones-oficiales.com. 2011-yil 19-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  14. ↑ 14,0 14,1 Norlin, Arne „Bollen "Made in Sweden"“, . 1958: När Folkhemmet Fick Fotbolls-VM (sv). Malmo: Ross & Tegner, 2008 — 130–6-bet. ISBN 978-91-976144-8-1. 
  15. ↑ „Top Star 1958“ (es, en). balones-oficiales.com. 2012-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  16. ↑ Matteo, Renato „"Crack". 1962 Chile World Cup Official Matchball“. balones-oficiales.com (2010-yil 11-iyun). 2012-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  17. ↑ Matteo, Renato „"Slazenger Challenge 4-star". 1966 England World Cup Official Matchball“. balones-oficiales.com (2010-yil 11-iyun). 2013-yil 2-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  18. ↑ Jigarrang toʻplarni quyidagi uchrashuvlarning Getty Images suratlarida koʻrish mumkin, Estadio Nou Camp, Leon, Guanajuato:
  19. ↑ football World — Adidas Questra (Kirish sanasi: 9 Iyun 2006)
  20. ↑ „Adidas Equipment Icon“. SoccerBallWorld.com. Qaraldi: 2016-yil 29-dekabr.
  21. ↑ FIFA (2015-yil 29-mart). „69 days to go“. Press-reliz.
  22. ↑ „Official World Cup Fevernova Soccer Ball“. SoccerBallWorld.com. Qaraldi: 2016-yil 29-dekabr.
  23. ↑ football World — Team Geist (Kirish sanasi: 9 Iyun 2006)
  24. ↑ „The History of the Official World Cup Match Balls“. SoccerBallWorld.com (2016-yil 29-dekabr).
  25. ↑ „The adidas JABULANI – Official Match Ball for the final of the 2010 FIFA World Cup in South Africa“. FIFA. 2010-yil 23-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-sentyabr.
  26. ↑ „Official Women's World Cup Match Ball: SpeedCell“. SoccerBallWorld.com. Qaraldi: 2016-yil 29-dekabr.
  27. ↑ „adidas Brazuca – Name of Official Match Ball decided by Brazilian fans“. FIFA. 2012-yil 5-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 3-sentyabr.
  28. ↑ FIFA (2015-yil 7-iyun). „adidas unveils Official Match Ball for the Final of the FIFA Women's World Cup 2015“. Press-reliz.
  29. ↑ Liao, George. „Ball loses air in four incidents since World Cup kicked off“. Taiwan News (2018-yil 21-iyun). Qaraldi: 2018-yil 24-iyun.
  30. ↑ FIFA (2017-yil 9-noyabr). „2018 FIFA World Cup official match ball unveiled: an exciting re-imagining“. Press-reliz.
  31. ↑ „adidas Football Reveals Official Match Ball for the Knockout Stage of the 2018 FIFA World Cup Russia“. 2018 FIFA World Cup (2018-yil 26-iyun). Qaraldi: 2018-yil 1-iyul.
  32. ↑ „adidas Launch The 2019 Women's World Cup Ball“. SoccerBible. Qaraldi: 2019-yil 9-noyabr.
  33. ↑ „Official ball for France 2019 Knockout phase unveiled“. FIFA. Qaraldi: 2019-yil 9-noyabr.
  34. ↑ „From Orbit To Kick-off | Starlink x FIFA“. Starlink. 2022-yil 13-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-dekabr.
  35. ↑ „Official Match Ball for the FIFA Women's World Cup 2023 unveiled by adidas“. FIFA (2023-yil 24-yanvar).
  36. ↑ Odedra, Renuka „adidas unveil 2023 Women's World Cup Oceaunz final match ball“. Goal.com (2023-yil 14-avgust). Qaraldi: 2023-yil 14-avgust.
  37. ↑ „FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors“ (es). OneFootball (2025-yil 2-may). Qaraldi: 2025-yil 11-sentyabr.

Havolalar

Andoza:FIFA Ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati rasmiy oʻyin toʻplari 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=FIFA_Jahon_chempionati_toʻplari&oldid=428583" dan olindi