Kontent qismiga oʻtish

Element (messenjer)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Ushbu maqola Matrix protokoliga asoslangan messenjer haqida. Kimyoviy tushuncha uchun Kimyoviy element maqolasiga qarang.

Element
upright={Andoza:Logo upright
tashkil topdi:2014-yil
Operatsion tizimKross-platformali
PlatformaAndroid, iOS, Windows, macOS, Linux va veb
StatusFaol
JanrTezkor xabar almashish dasturi; Matrix mijoz dasturi
LitsenziyaGNU AGPLv3 (Element Web)
Vebsayt:element.io

Element — Matrix ochiq protokoliga asoslangan tezkor xabar almashish va hamkorlik dasturi.

Element orqali foydalanuvchilar shaxsiy hamda guruhli yozishmalar olib borishi, xonalar va mavzuli maydonlarda muloqot qilishi, rasm, video va fayllarni yuborishi, shuningdek ovozli hamda videoqo‘ng‘iroqlarda qatnashishi mumkin.[1]

Element mustaqil xabar almashish tarmog‘i emas, balki Matrix tarmog‘i bilan ishlaydigan mijoz dasturidir. Foydalanuvchi Element orqali o‘z homeserverida joylashgan Matrix hisobiga ulanadi va boshqa mos Matrix serverlaridagi foydalanuvchilar bilan muloqot qilishi mumkin.[2]

Tarixi

Element dasturining dastlabki versiyasi 2014-yilda Vector nomi bilan Matrix uchun mijoz dasturi sifatida yaratilgan.

2016-yilda Vector Riot nomi bilan yuritila boshlagan. Keyinchalik, 2020-yil 15-iyulda Riot nomi Elementga o‘zgartirilgan.[3][4]

Element nomi ostida veb, ish stoli va mobil qurilmalar uchun turli mijoz dasturlari ishlab chiqilgan. Mobil yo‘nalishda Element X deb ataluvchi yangi avlod dasturi iOS va Android qurilmalari uchun taqdim etilgan.[5]

Platformalari

Element bir nechta qurilma va operatsion tizimlarda ishlatilishi mumkin.

Dastur quyidagi platformalar uchun mavjud:

  • Android;
  • iOS va iPadOS;
  • Windows;
  • macOS;
  • Linux;
  • veb-brauzerlar.

Element Web va Element Desktop Matrix tarmog‘i uchun veb hamda ish stoli mijoz dasturlari hisoblanadi. Element X esa Matrix hisoblari bilan ishlaydigan mobil mijoz dasturidir.[6][7]

Ishlash tamoyili

Element Matrix tarmog‘ining mijoz dasturi sifatida ishlaydi.

Foydalanuvchi Element orqali Matrix homeserverida yaratilgan hisobga ulanadi. Homeserver foydalanuvchi hisobini, xonalar haqidagi ma’lumotlarni, sinxronlashtirish jarayonini hamda boshqa tarmoq funksiyalarini boshqaradi.

Foydalanuvchi identifikatori odatda quyidagi shaklda bo‘ladi:

@foydalanuvchi:server.example

Bu yerda foydalanuvchi — hisob nomi, server.example esa foydalanuvchi hisobi joylashgan Matrix serverining domenidir.

Matrix federativ tarmoq bo‘lgani sababli Element foydalanuvchisi boshqa serverda joylashgan foydalanuvchi bilan bir xonada muloqot qilishi mumkin.[8]

Asosiy funksiyalari

Element funksiyalari tanlangan homeserver, dastur versiyasi, foydalanuvchi sozlamalari va tashkilot siyosatlariga qarab farq qilishi mumkin.

Asosiy imkoniyatlari quyidagilardan iborat:

  • shaxsiy yozishmalar;
  • guruhli suhbatlar;
  • Matrix xonalari;
  • mavzuli maydonlar;
  • xabarlar zanjiri;
  • xabarlarni tahrirlash;
  • emoji va reaksiyalar;
  • rasm, video va fayl yuborish;
  • xabarlarni qidirish;
  • foydalanuvchi holatini ko‘rsatish;
  • ovozli va videoqo‘ng‘iroqlar;
  • qurilmalar o‘rtasida suhbatlarni sinxronlashtirish;
  • bir nechta Matrix hisobidan foydalanish.

Xonalar

Elementdagi muloqot odatda Matrix xonalari orqali tashkil qilinadi.

Xona shaxsiy suhbat, guruhli chat, e’lonlar kanali, ishchi guruh, loyiha muhiti yoki ochiq hamjamiyat maydoni sifatida ishlatilishi mumkin.

Xona doirasida foydalanuvchilar:

  • xabar yuborishi;
  • rasm va fayllarni ulashishi;
  • boshqa foydalanuvchilarni taklif qilishi;
  • xonadan chiqishi;
  • xabarlar zanjirida muhokama olib borishi;
  • ruxsat darajalarini boshqarishi mumkin.

Spaces

Spaces — bir-biri bilan bog‘liq Matrix xonalari va jamoalarni tartibga solish uchun mo‘ljallangan funksiya.

Masalan, tashkilot alohida maydon yaratib, uning ichiga bo‘limlar, loyihalar, texnik yordam, rahbariyat e’lonlari yoki boshqa mavzularga oid xonalarni joylashtirishi mumkin.

Spaces katta hamjamiyatlar va korporativ jamoalarda suhbatlarni tuzilmali tarzda boshqarishga yordam beradi.[7]

Xabarlar zanjiri

Xabarlar zanjiri, inglizcha thread, ma’lum bir xabarga bog‘langan alohida muhokamani yuritish imkonini beradi.

Bu funksiya katta guruhli suhbatlarda asosiy xabarlar oqimini tartibga solishga yordam beradi. Xabar zanjiri ichidagi javoblar asosiy suhbatdagi boshqa mavzulardan ajratilgan holda ko‘rsatilishi mumkin.

Fayl almashish

Element orqali rasm, video, audio, hujjat va boshqa fayllarni yuborish mumkin.

Fayllarni saqlash va yuklab olish tartibi Matrix homeserveri, media serveri hamda tashkilotning ichki siyosatiga bog‘liq bo‘ladi. Ayrim serverlarda fayl hajmi, formatlari yoki saqlash muddati cheklanishi mumkin.

Ovozli va videoaloqa

Elementda ovozli va videoqo‘ng‘iroqlar MatrixRTC texnologiyasi hamda Element Call vositasi orqali tashkil qilinishi mumkin.

Element Call yakka tartibdagi va guruhli qo‘ng‘iroqlar, ekran ulashish hamda reaksiyalarni qo‘llab-quvvatlashi mumkin.[9]

Qo‘ng‘iroq funksiyalarining mavjudligi server konfiguratsiyasi, tarmoq siyosati, foydalanuvchi qurilmasi va foydalanilayotgan Element versiyasiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Xavfsizlik va maxfiylik

Element Matrix standartidagi uchdan uchgacha shifrlash, inglizcha End-to-End Encryption yoki 'E2EE mexanizmlarini qo‘llab-quvvatlaydi.

Shifrlangan xonada xabar mazmuni yuboruvchi qurilmasida shifrlanadi va faqat ruxsat etilgan qabul qiluvchi qurilmalarida ochilishi kerak. Bunday rejimda homeserver xabar mazmunini odatiy tarzda o‘qiy olmasligi lozim.[10]

Element ma’lumotiga ko‘ra, uning shifrlash mexanizmlari Matrix standartidagi Olm va Megolm texnologiyalariga asoslanadi. Olm ikki qurilma o‘rtasidagi shifrlangan muloqot uchun, Megolm esa guruhli xonalarda kalitlarni boshqarish uchun qo‘llaniladi.[10]

Qurilmalar bo‘yicha shifrlash

Elementda shifrlash foydalanuvchi hisobiga emas, alohida qurilmaga bog‘langan holda ishlaydi.

Bir foydalanuvchi telefon, planshet, ish stoli dasturi va veb-brauzer orqali bitta hisobdan foydalansa, ushbu qurilmalarning har biri alohida kriptografik kalitlarga ega bo‘lishi mumkin.

Yangi qurilma qo‘shilganda foydalanuvchi qurilmalarni tekshirishi, ya’ni device verification funksiyasidan foydalanishi mumkin. Bu noto‘g‘ri yoki ruxsatsiz qurilmaning suhbatga kirishi xavfini kamaytirishga yordam beradi.

Shifrlash cheklovlari

Elementdagi barcha xonalar avtomatik tarzda uchdan uchgacha shifrlangan bo‘lavermaydi.

Xonaning shifrlangan yoki shifrlanmaganligi uning sozlamalariga bog‘liq. Foydalanuvchi maxfiy ma’lumot yuborishdan oldin xonaning xavfsizlik holatini tekshirishi kerak.

Shifrlangan suhbatga tashqi ko‘prik, bot yoki boshqa xizmat ulanganda, xabar mazmunining qayta ishlanish tartibi o‘zgarishi mumkin. Shu sababli ko‘priklar hamda integratsiyalar qo‘llanilgan xonalarda xavfsizlik sozlamalarini alohida baholash talab etiladi.

Federatsiya va mustaqil joylashtirish

Element foydalanuvchisi Matrix tarmog‘idagi turli homeserverlardan foydalanishi mumkin.

Foydalanuvchi umumiy Matrix serverida hisob ochishi, tashkilot serveridan foydalanishi yoki tashkilotning o‘z infratuzilmasida Matrix serverini joylashtirishi mumkin.[2]

Mustaqil joylashtirish quyidagi holatlarda qo‘llanilishi mumkin:

  • foydalanuvchi ma’lumotlarini tashkilot tarmog‘ida saqlash;
  • ichki xavfsizlik siyosatlarini qo‘llash;
  • tashqi tarmoqlarga bog‘liqlikni kamaytirish;
  • maxsus autentifikatsiya tizimlari bilan integratsiya;
  • yopiq yoki ajratilgan tarmoqlarda ishlash;
  • zaxira nusxalari va yangilanishlarni mustaqil boshqarish.

Element rasmiy materiallarida internetdan ajratilgan va yuqori xavfsizlik talab qilinadigan tarmoqlar uchun ham joylashtirish imkoniyatlari ko‘rsatilgan.[11]

Ko‘priklar va integratsiyalar

Matrix ekotizimida ko‘priklar, inglizcha bridges, boshqa aloqa tizimlari bilan ma’lumot almashish uchun ishlatilishi mumkin.

Ko‘priklar Matrix xonalarini ayrim hollarda quyidagi xizmatlar bilan bog‘lashi mumkin:

  • IRC;
  • XMPP;
  • Telegram;
  • Discord;
  • Slack;
  • WhatsApp;
  • elektron pochta;
  • korporativ dasturlar;
  • botlar va monitoring tizimlari.

Element bunday xonalarda Matrix orqali uzatilgan xabarlarni ko‘rsatishi mumkin. Biroq tashqi xizmat bilan bog‘lanishning mavjudligi, uning xavfsizlik darajasi va xabarlarni qayta ishlash tartibi aniq ko‘prik hamda server sozlamalariga bog‘liq bo‘ladi.

Ochiq manbali dasturiy ta’minot

Element Web manba kodi ochiq repositoryda yuritiladi.

Element Web loyihasi GNU Affero General Public License 3-versiyasi yoki GNU General Public License 3-versiyasi shartlari asosida tarqatiladi.[12]

Ochiq manbali kod mustaqil mutaxassislar va foydalanuvchilarga dasturiy ta’minotning ayrim qismlarini ko‘rib chiqish, tekshirish va o‘z ehtiyojlariga moslashtirish imkonini beradi.

Biroq Element ekotizimida tijoriy xizmatlar, hosting, texnik qo‘llab-quvvatlash yoki korporativ joylashtirish uchun alohida shartlar qo‘llanishi mumkin.

Qo‘llanilishi

Element quyidagi yo‘nalishlarda qo‘llanilishi mumkin:

  • shaxsiy yozishmalar;
  • guruhli suhbatlar;
  • ochiq manbali dasturiy loyihalar;
  • korporativ ichki aloqa;
  • davlat va jamoat tashkilotlari;
  • ta’lim muassasalari;
  • masofaviy ishchi jamoalar;
  • texnik yordam;
  • axborot xavfsizligi hodisalariga javob berish;
  • hamjamiyatlar va forumlar;
  • federativ aloqa tizimlari.

Cheklovlari

Elementdan foydalanishda quyidagi jihatlar hisobga olinishi kerak:

  • xizmat imkoniyatlari tanlangan Matrix homeserveriga bog‘liq bo‘lishi mumkin;
  • ayrim funksiyalar uchun serverda qo‘shimcha komponentlar o‘rnatilishi talab qilinadi;
  • uchdan uchgacha shifrlash barcha xonalarda avtomatik yoqilgan bo‘lmasligi mumkin;
  • ko‘priklar xabarlarning maxfiyligi va metadata bilan ishlash tartibiga ta’sir qilishi mumkin;
  • mustaqil server joylashtirish texnik boshqaruv, yangilanish va zaxira nusxalarini yuritishni talab qiladi;
  • foydalanuvchi qurilmasi zararlangan yoki begona shaxs tomonidan boshqarilgan bo‘lsa, shifrlash xabar mazmunini to‘liq himoya qila olmaydi;
  • xabarni qabul qilgan foydalanuvchi ekran tasvirini olishi yoki mazmunini uchinchi shaxsga yuborishi mumkin.

Shuningdek qarang

Manbalar

  1. ↑ „Element: Secure collaboration and messaging“. Element. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Try Matrix“. Matrix.org Foundation. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  3. ↑ „Element Web“. GitHub. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  4. ↑ „Welcome to Element!“. Element Blog (2020-yil 15-iyul). Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  5. ↑ „Deep dive into Element X!“. Element Blog (2024-yil 29-oktyabr). Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  6. ↑ „Download Element“. Element. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Matrix clients“. Matrix.org Foundation. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  8. ↑ „Elements of Matrix“. Matrix.org Foundation. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  9. ↑ „End-to-end encrypted voice and video for self-hosted community users“. Element Blog (2025-yil 4-aprel). Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  10. ↑ 10,0 10,1 „End-to-end encryption“. Element. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  11. ↑ „Element: Secure collaboration and messaging“. Element. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.
  12. ↑ „Contributing code to Element Web“. GitHub. Qaraldi: 2026-yil 23-iyun.

Tashqi havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Element_(messenjer)&oldid=413460" dan olindi