Электрон компонентлар
Электрон компонентлар (радио компонентлар) электрон схемаларнинг таркибий қисмларидир.
Электрон компонентлар номи[1] - " радио компонентлар " ХХ-аср бошларида кенг тарқала бошлади. Шу билан бирга мутахассис бўлмаган кишилар учун радио компонентлар («радиодетали») сўзи кўп ишлатилади. Дастлаб, " радио компонентлар " атамаси радио қабул қилувчиларни (радиоприёмник) ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган электрон компонентларни англатарди. Кейин бу умумий ном бошқа радиоэлектрон компонентлар ва радио билан бевосита алоқаси бўлмаган қурилмаларга нисбатан қўлланила бошлади. Радио компонентлари - рақамли ва аналог электроника қурилмаларини (қурилмаларини) ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган электрон компонентларнинг сўзлашув номи.
Электрон компонентлар - турли электр хоссаларга эга моддалардан тайёрланган бўлиб, базилари ўз хусусияти бўйича базилари эса ташқи таъсир натижасида электр хоссаларини ўзгартириб электр занжири параметрлариин бошқариш имконини беради. Масалан конденсатор сиғимига боғлиқ равишда ўзида заряд тўплайди. Транзистор эса бошқарувчи электродга берилган кучланиш қийматига боғлиқ равишда ўз қаршилигини ўзгартиради.

Таснифлаш
ВАХ (волт-ампер характеристикаси) бўйича[2]
Волт-ампер характеристикаси (ВАХ) га кўра (ёки электр занжирига таъсир қилиш усулига кўра) электрон компонентлар (ЭК) икки гуруҳга ажратилади:
Пассив ёки чизиқли ЭК - ВАХ (волт-ампер характеристикаси) чизиқли;
Актив ёки ночизиқли ЭК - ВАХ (волт-ампер характеристикаси) чизиқли бўлмаган.
Пассив электрон компонентлар қуйидагилар:
- Радиоэлектрон қурилмаларнинг деярли барча электрон схемаларида мавжуд бўлган асосий ЭКлар (РЕА):
- резистор - унинг электр қаршилигидан фойдаланиш учун мўлжалланган электр занжир элементи;
- конденсатор - унинг электр сиғимидан фойдаланиш учун мўлжалланган электр занжир элементи;
- индукторлар (индуктив рулонлар) - индüктанс фойдаланиш учун мўлжалланган электр занжир элементи .
- Электромагнит индуксия ҳодисасидан фойдаланадиган ЭКлар:
- Электромагнитлар асосида қурилган ЭК:
- соленоидлар ;
- реле ;
- пиэзоэлектрик ЭК:
- радиоэлектроникада қўлланиладиган кечиктириш линияси;
- барча турдаги улагичлар ва ўчиргичлар - электр занжирларини яратиш учун ишлатиладиган калитлар;
- электр занжирини ҳаддан ташқари кучланиш ва қисқа туташувлардан ҳимоя қилиш учун ишлатиладиган сақлагичлар ;
- ёруғлик сигналларини яратиш учун ишлатиладиган индикаторлар ;
- овоз сигналларини яратиш учун ишлатиладиган динамиклар (аниқроғи, динамик динамик каллаклар);
- сигнал яратиш учун микрофон ва видеокамера ;
- радио тўлқинларини нурлантириш ёки қабул қилиш учун ишлатиладиган антенналар ;
- электр токи тармоғисиз қурилмаларнинг ишлашини таъминлаш учун ишлатиладиган батареялар .
Актив электрон компонентлар дуйидагилар:
- вакуум асбоблар (электроника ривожланиши билан пайдо бўлган):
- электрон лампалар :
- Электровакуумли диод, триод, тетрод, пентод, гексод, гептод, октод, нонод ;
- комбинацияланган лампалар ;
- ва бошқалар;
- электрон лампалар :
- яримўтказгичли қурилмалар (келажакда тарқатилиши мумкин):
- диод, зенер диёт, стабилитрон ;
- варикап ;
- варистор ;
- транзистор : майдон эффектли, биполяр, изоляцияланган ёпгичли биполяр транзистор ( ИГБТ ), статик индуксион биполяр транзистор ;
- тиристор, симистор ;
- ва уларга асосланган мураккаброқ комплекслар-рақамли ва аналог интеграл микросхемалар (микросхемалар) ;
- фотоэлектрик ЭК:
- фоторезистор ;
- фотодиод ;
- фототрансистор ;
- оптрон (оптожуфт);
- қуёш батареяси .
Ўрнатиш усулига кўра
Технологик жиҳатдан, ўрнатиш усулига кўра, электрон компонентларни қуйидагиларга бўлиш мумкин:
- кавшарлаш усули орқали осма монтаж учун мўлжалланган;
- босма платаларда кавшарлаш усули орқали сиртга ўрнатиш учун мўлжалланган;
- панелга ўрнатиш учун асосга(цоколь) эга ( радио лампалар ва бошқалар).
Кўрсатгичларига кўра
Ахборотни кўрсатиш қурилмалари:
- электрон индикатор ;
- байроқ кўрсаткичи ёки милтилловчи (эскирган) );
- катод нурлари трубкаси ;
- газ разрядли индикатор ;
- ЛЕД индикатори (СДИ);
- суюқ кристалл индикатор (ЛCД);
- чўғланма индикатор [3] ;
- етти сегментли кўрсаткич .
Акустик қурилмалар ва сенсорлар:
- микрофон ;
- карнай, динамик ;
- тензорезистор ;
- пиэзокерамик нурлантиргич ;
- электростатик нурлантиргич ;
- электромагнит товуш ечгич
Термоэлектрик қурилмалар:
Антенна қурилмалари:
Бирлаштирувчи элементлар:
Электр ва магнит катталикларни ўлчаш асбоблари:
- амперметр ёки галванометр - ток кучини ўлчаш асбоби ;
- волтметр - кучланишни ўлчаш асбоби;
- омметр ёки ўлчаш кўприги - қаршиликни ўлчаш асбоби;
- ЛC метр - индуктивлик ва сиғимни учун ўлчаш асбоби;
- мултиметр - кучланиш, ток кучи ва қаршилик (стандарт, энг кенг тарқалган функциялар тўплами билан), шунингдек сиғим (кам ҳолларда), ииндуктивлик (кам ҳолларда), транзисторнинг кучайтириш коэффисентини ва ҳароратни ўлчаш асбоби;
- Электролитик конденсаторларни ички қаршилигини ўлчаш асбоби;
- Оссиллограф - электр сигналининг амплитудаси ва вақт параметрларини ўрганиш учун мўлжалланган қурилма;
- скопометер - Оссиллограф ва мултиметрнинг функцияларини бирлаштирган қурилма;
- частота ўлчагич - кучланиш частотасини ўлчаш мосламаси;
- мантиқий анализатор - рақамли схемаларни
- синаш учун мўлжалланган қурилма;
- спектр анализатори - сигналлар спектри тақсимланишини ўлчаш асбоби;
- вектор спектр анализатори - спектр анализаторига ўхшаш, лекин рақамли демодуляция функциялари қўшилган қурилма;
- электрометр - электр майдон кучланганлигини ўлчаш мосламаси.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Фокус“.
- ↑ „ЭлеcтриcалСчоол.инфо“.
- ↑ Накальный индикатор нумитрон // деcодесйстемс.cом.
Адабиётлар
- 1. Электротехника и электроника: иллюстрированное учебное пособие / Под ред. Бутырина П.А.. - М.: Аcадемиа, 2018. - 892 c.
- 2. Электротехника и электроника / Под ред. Петленко Б.И.. - М.: Аcадемиа, 2017. - 31 c.
- 3. Плакаты: Электротехника и электроника. Иллюстрированное учеб. пособие. / Под ред. Бутырина П.А.. - М.: Аcадемиа, 2017. - 352 c.
- 4. Белоус, А.И. СВЧ - электроника в системах радиолокации и связи. Техническая энциклопедия. В 2 кн. Кн. 1 / А.И. Белоус, М.К. Мерданов, С.В. Шведов. - М.: Техносфера, 2016. - 688 c.
- 5. Белоус, А.И. Космическая электроника. В 2 т. Т. 1 / А.И. Белоус, В.А. Солодуха, С.В. Шведов. - М.: Техносфера, 2015. - 696 c.
- 6. Белоус, А.И. СВЧ - электроника в системах радиолокации и связи. Техническая энциклопедия. В 2 кн. Кн. 2 / А.И. Белоус, М.К. Мерданов, С.В. Шведов. - М.: Техносфера, 2016. - 728 c.
- 7. Белоус, А.И. Космическая электроника. В 2 т. Т. 2 / А.И. Белоус, В.А. Солодуха, С.В. Шведов. - М.: Техносфера, 2015. - 488 c.
- 8. Белоус, А.И. СВЧ-электроника в системах радиолокации и связи. Техническая энциклопедия. В 2-х книгах. Книга 2 / А.И. Белоус. - М.: Техносфера, 2018. - 702 c.
- 9. Белоус, А.И. Космическая электроника.Том 1 / А.И. Белоус, В.А. Солодуха, С.В. Шведов. - М.: Техносфера, 2015. - 696 c.
- 10. Белоус, А.И. СВЧ-электроника в системах радиолокации и связи. Техническая энциклопедия. В 2-х книгах. Книга 1 / А.И. Белоус. - М.: Техносфера, 2018. - 818 c.
Ҳаволалар
Музей отечественных радиодеталей. Радиодетали ХХ века.