Ekottara Agama
 Buddizm |
|---|
| Madaniyati |
| Tarixi |
| Buddistlar |
| Maktablar |
| Ibodatxonalar |
| Matnlar |
| Portal |
Ekottara Āgama (Sanskrit: 增壹阿含經; zēngyī-ahánjīng) – bu ilk hind buddaviy matni boʻlib, hozirda faqat xitoy tilidagi tarjimasi mavjud (Taishō Tripiṭaka 125). Ekottara Āgama nomi soʻzma-soʻz „Raqamlangan nutqlar“ degan maʼnoni anglatadi, bu esa uning tashkil etilish tamoyilini bildiradi[1]. U Xitoy buddaviy kanonida joylashgan Sūtra Piṭakaning toʻrt Āgamalaridan biridir.
Kelib chiqishi va tarixi
Tadqiqotchi Tse Fu Kuanning taʼkidlashicha, 385-yilda Zhu Fonian (竺佛念) Tukhāralik rohib Dharmanandin (曇摩難提) tomonidan oʻqib eshittirilgan Ekottarika-āgamaning xitoycha tarjimasini yakunlagan. Bu birinchi tarjima 41 jilddan iborat boʻlib, keyinchalik Zhu Fonian uni kengaytirib, hozirgacha yetib kelgan 51 jildli Ekottarika-āgama shakliga keltirgan. U tarjimaga yangi materiallar qoʻshgan yoki baʼzi joylarini almashtirgan boʻlishi mumkin[2].
Yin Shun, Zhihua Yao va Tse Fu Kuan kabi olimlar Ekottara Āgama asarini Mahāsāṃghika maktabiga mansub deb hisoblaydilar[3][4][5].
A. K. Warderga koʻra, Ekottara Āgama asarida 250 ta rohiblar uchun moʻljallangan Prātimokṣa qoidalari tilga olingan boʻlib, bu faqat Dharmaguptaka Vinaya bilan mos keladi. Bu Vinaya ham xitoy buddaviy kanonida mavjud. Warder shuningdek, baʼzi gʻoyalar Mahāsāṃghika taʼlimotlariga zid kelishini, lekin Dharmaguptaka qarashlari bilan mos ekanini aytadi. Shu bois u hozirgacha saqlanib qolgan Ekottara Āgama Dharmaguptaka maktabiga tegishli degan xulosaga kelgan[6].
Étienne Lamotte fikricha, Ekottara Āgama shimoli-gʻarbiy Hindistondan kelgan qoʻlyozmadan tarjima qilingan va Mahāyāna maktabining kuchli taʼsiri mavjud. Bu 5-asr Dharmaguptaka rohibi Buddhayaśas tomonidan aytilgan fikr bilan mos keladi. U Dharmaguptaka Vinaya va Dīrgha Āgama tarjimonidir va Dharmaguptakalar Mahāyāna Tripiṭakani oʻzlashtirgan deb yozgan[7]. Sheng Yenning taʼkidlashicha, Ekottara Āgama tarkibida oltita Pāramitā haqidagi taʼlimotlar mavjud boʻlib, bu bodhisattva yoʻlining va Mahāyāna taʼlimotining markaziy gʻoyasidir[8].
Ekottara Āgama asosan Theravādadagi Aṅguttara Nikāyaga toʻgʻri keladi, lekin toʻrtta sanskritcha Āgama ichida u Theravāda versiyasidan eng koʻp farqlanadiganidir. Hatto Zuhdning olti qatlamli yoʻli kabi standart taʼlimotlarda ham farq mavjud[1]. Damien Keownning yozishicha, „Pāli va xitoycha versiyalar oʻrtasida katta tafovut bor, sutralarning uchdan ikki qismi faqat bittasida mavjud, bu esa Sūtra Piṭakaning ushbu qismi kechroq shakllanganini koʻrsatadi“[9].
Nafas olishni kuzatish
Ekottara Āgama tarkibida Buddaning oʻgʻli Rāhulaga bergan nafas olishni kuzatish meditatsiyasi boʻyicha taʼlimot mavjud. Unda Budda Rāhulaga bu amaliyotni qanday qilib samādhi holatiga kirish uchun qoʻllashni oʻrgatadi. Rāhula vaqt oʻtib samādhiga kiradi, toʻrtta dhyāna bosqichidan oʻtadi va mukammallikka hamda ozodlikka erishadi. Keyin u Buddaning oldiga qaytib, oʻz tajribalari va anglaganlarini toʻliq bayon qiladi. Bu sutra Theravāda anʼanasidagi Maha-Rahulovada Sutta (MN 62) ga mos keladi.
Sharqiy Osiyodagi taʼsiri
Mashhur buddaviylik ustozi Nan Huaijin Ekottara Āgama asarini tez-tez nafas olishni kuzatish haqidagi nutqi uchun tilga olgan. U Rāhulaning Buddaga qilgan hisobotini sharhlab, aql, tana va nafas oʻrtasidagi bogʻliqlik, shuningdek ekzoterik va ezoterik tajribalarni izohlagan. Bu amaliyot Sharqiy Osiyodagi Zen, Tiantai kabi Mahāyāna maktablariga va hatto Daoistik meditatsiya anʼanalariga ham tarqalgan[10][11][12].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Sujato, Bhikkhu [„EA) haqida“. ekottara.googlepages.com. 2007-yil 3-iyulda asl nusxadan [arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 23-sentyabr.](https://web.archive.org/web/20070703171909/http://ekottara.googlepages.com/about%7Curl-status=dead}})
- ↑ Tse-fu Kuan 關則富, '\[[1](https://www.academia.edu/45103870/Moggall%C4%81nas_Journey_to_Another_Buddha_field_How_a_Mah%C4%81y%C4%81na_Narrative_Crept_into_the_Ekottarika_%C4%80gama_T_125_) Mahāyāna Elements and Mahāsāṃghika Traces in the Ekottarika-āgama]', Religions of South Asia 13.1 (2019) 24–50 [2](https://doi.org/10.1558/rosa.19247)
- ↑ Zhihua Yao (2012) The Buddhist Theory of Self-Cognition, 8–10-betlar. Routledge.
- ↑ Tse-fu Kuan. (2013). Legends and Transcendence: Sectarian Affiliations of the Ekottarika Āgama in Chinese Translation. Journal of the American Oriental Society, 133(4), 607–634. doi:10.7817/jameroriesoci.133.4.0607
- ↑ Yin Shun (1971). The Formation of Early Buddhist Texts [原始佛教聖典之集成], 755–787-betlar.
- ↑ Warder, A. K. Indian Buddhism. 2000. 6-bet
- ↑ Walser, Joseph. Nāgārjuna in Context: Mahāyāna Buddhism and Early Indian Culture. 2005. 52–53-betlar
- ↑ Sheng Yen. Orthodox Chinese Buddhism. 2007. 98-bet
- ↑ Keown, Damien. A Dictionary of Buddhism. Oxford: Oxford University Press, 2004.
- ↑ Nan, Huai-Chin. Working Toward Enlightenment: The Cultivation of Practice. York Beach: Samuel Weiser, 1993.
- ↑ Nan, Huai-Chin. To Realize Enlightenment: Practice of the Cultivation Path. York Beach: Samuel Weiser, 1994.
- ↑ Shi, Hong. \[[3](http://www.meditationexpert.com/AnapanaChi.htm)[sayt ishlamaydi]„Nan Huai-chin va Peter Senge suhbati“]. William Bodri.
Havolalar
- [[4](http://sites.google.com/site/ekottara/) „Ekottara Agama: Buddhaning raqamli nutqlari“]. 2011-yil 11-avgustda asl nusxadan [[5](https://web.archive.org/web/20110811102248/http://sites.google.com/site/ekottara/) arxivlangan].
- Ekottarikāgama 17.1: Ānāpānasmṛti, Lapis Lazuli Texts tomonidan tarjima qilingan, 2011 [2010] — Wikisource, Taishō Tripiṭaka 2-jild, 125-raqam, 581b29 – 582c19
- ["Ekottara Agama 17.1 — Nafas olishni kuzatish". Buddhist Studies Review 10 (2): 213. 1993. .(https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/8756/6464#page=41}})
Mahā Rāhulovāda Sutta MN62 tarjimalari
- „Rāhuloga katta nasihat: Mahā Rāhulovāda Sutta (MN 62)“.(https://www.dhammatalks.org/suttas/MN/MN62.html}}[sayt ishlamaydi])
- Mahā Rāhulovāda Sutta M 62: Rāhuloga katta nasihat, Piya Tan tomonidan tarjima qilingan, 2010 [2003][sayt ishlamaydi]
- „Rāhuloga katta nasihat“, The Collection of the Middle Length Sayings: (Majjhimanikāya). Pali Text Society, 1954 — 91ff-bet.
- „Nafas mashqlari“, Further Dialogues of the Buddha, Sacred Books of the Buddhists. London: Humphrey Milford / Oxford University Press, 1926. (https://obo.genaud.net/dhamma-vinaya/chlm/mn/mn.062.chlm.sbb.htm}}[sayt ishlamaydi])
- Rāhuloga uzoq nasihat, Sujato, Bhante tomonidan tarjima qilingan, SuttaCentral, 2018 — Wikisource
- „Rāhuloga nasihat — Uzoq soʻz“.(https://obo.genaud.net/dhamma-vinaya/mnl/mn/mn.062.upal.mnl.htm}}[sayt ishlamaydi])