Darvoz bekligi
|
| ||
| Mamlakat | Бухарский эмират | |
|---|---|---|
| Maʼmuriy markazi | Калаи-Хумб | |
| Asos solingan sanasi | V konse XIX veka | |
| Bekor qilingan sanasi | 1920 | |
| Xaritada | ||
Darvoz bekligi — Buxoro amirligi tarkibidagi Sharqiy Buxoroda joylashgan maʼmuriy-hududiy birlik boʻlib, hozirgi Tojikiston va Afgʻoniston hududlarini oʻz ichiga olgan. Uning maʼmuriy markazi Qalayihum shahri hisoblangan[1].
Geografiyasi
Beklik Panj (yuqori Amudaryo) daryosining har ikki sohilida joylashgan boʻlib, qariyb 386 kvadrat geografik mil maydonni egallagan. Aholisi taxminan 35 000 kishini tashkil etgan. Shimoldan u Qorategindan Buyuk Pyotr baland tizmasi orqali ajralib turgan, sharqda Pomirning gʻarbiy chekkalari, janubda Afgʻoniston mulklari (Badaxshon), gʻarbda esa Buxoro bekliklari boʻlmish Baljuvon va Koʻlob bilan chegaralangan.
Darvoz baland togʻ tizmalari va chuqur daralar bilan kesishgan; bu daralardan hozirgacha shiddatli va kechib oʻtish qiyin boʻlgan daryolar oqib oʻtadi. Ayrim joylarda faqat tajribali piyodalar yura oladigan oʻta yomon soʻqmoqlardan boʻlak boshqa aloqa yoʻllari mavjud boʻlmagan. Shimoldan janubga qarab Darvoz ketma-ket quyidagi qismlardan iborat:
- Surxobning chap irmogʻi boʻlgan va Vahiyo deb ham ataluvchi Obixingov (Xul-lyos) daryosi vodiysini;
- Obixingov daryosi vodiysini Panj daryosi oqib oʻtadigan daradan hamda Vanch vodiysidan (Panjning oʻng irmogʻi) ajratib turuvchi Darvoz tizmasini (qorli, oʻtish qiyin);
- Panj va Vanj vodiylarini;
- va nihoyat, Panjning chap tomonida unga tik tushgan juda togʻli oʻlkani oʻz ichiga oladi.
Togʻlar baland, qoyali, abadiy qor va muzliklar bilan qoplangan. Daraxt va buta oʻsimliklari siyrak, biroq oʻt-oʻlanlarga ancha boy boʻlib, yaxshi yaylovlar hisoblanadi. Iqlimi ancha qattiq; boʻron, ayoz va qorli boʻronlar hukm suradi. Yozda havo ancha iliq boʻladi, shu sababli mamlakatning eng pasttekis joylarida paxta ekiladi. Togʻlari baland, qoyali, doimiy qor va muzliklar bilan qoplangan. Daraxt va buta oʻsimliklari kamligi bilan ajralib turadi, oʻt oʻsimliklari esa ancha boy va yaxshi yaylovlardir. Iqlimi ancha qattiq; boʻron, sovuq va qor boʻronlari hukmronlik qiladi. Yozda ancha issiq boʻladi, shuning uchun mamlakatning eng past joylarida paxta ekiladi.
Demografiya
Aholining aksariyatini tojiklar tashkil etgan. Ular dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan. Bu oʻlkaning suvoron tabiati aholini yaxshi taʼminlay olmas, shu sababli quritilgan tut (tut talqoni) uni qishda ularning eng oddiy taomi hisoblangan. Ekinlarning aksariyati lalmikor yerlarga ekilgan. Sugʻoriladigan yerlar juda oz boʻlib, ular ham mamlakatning eng pastqam joylarida toʻplangan edi. Tulki, suvsar, ayiq, yovvoyi echki va shu kabilarni ovlash ancha muhim mashgʻulot sanalgan.
Aholi kambagʻal yashagan; uning eʼtiqodlari, qarashlari va turmush tarzi ibtidoiy boʻlib, bu viloyatlarga borish qiyinligi va ularning yopiqligi bilan izohlanadi. 1878-yilgacha Darvoz asosan urugʻ boshliqlari — shohlar tomonidan boshqarilgan. 1878-yilda esa Buxoro amirligiga qoʻshib olinib, alohida Darvoz bekligini tashkil etgan va uning begi Panjning oʻng qirgʻogʻidagi Qal’ai Xumbda istiqomat qilgan.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „История Бадахшана“. 2018-yil 18-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 4-dekabr.
Adabiyotlar
- Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в..
- Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в..