Chadda islom
Chadda islom dinining ildizlari Uqba ibn Nafiyga borib taqaladi va uning avlodlari hozirgi kungacha Chad koʻli atrofida yashab kelmoqda[1]. XIV asrda sharqdan koʻplab arab muhojirlari kela boshlagan paytda islom allaqachon yoyilib boʻlgan edi. Chaddagi islomlashuv asta-sekinlik bilan kechdi. Bu islom sivilizatsiyasining oʻz siyosiy chegaralaridan tashqariga sekin-asta tarqalishi natijasi edi[2]. Chad musulmonlari orasida 48 foizini oʻzlarinisunniy, 21 foizi shia, 23 foizi shunchaki musulmon va 4 foizi esa boshqa yoʻnalishga mansub deb bilishadi[3].
Chadda islomning yoyilishiga oʻrta asrlarining buyuk tasavvufiy harakatlari yoki boshqa mamlakatlarga yuz bergan diniy inqiloblar taʼsiriga deyarli uchramagan. Gʻarbiy afrikalik musulmon savdogarlar va ziyoratchilar bilan uzoq muddatli aloqalar Chad musulmonlarining Tijaniya tariqati bilan bogʻlashlariga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin. Shuningdek, XIX asrning oʻrtalarida Liviyada asos solinganSanusiyya birodarlik tariqati 1900-yillarga kelib Chad koʻli havzasidagi iqtisodiy va siyosiy taʼsirga ega boʻldi[4]. Baʼzi fransuzlarni xavotirga solgan islomiy uygʻonish harakati, Sanusiyya tarafdorlari rahbarligida, faqat Avlad Sulaymon arablari va sharqiy Tibestidagi Toubu qabilalari orasida tarqalgan boʻlib, hech qachon koʻp sonli boʻlmagan[5]:72
Manbalar
- ↑ Sanderson. „Africa to 1500“. 2017-yil 10-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 18-oktyabr.
- ↑ Library of Congress., and Thomas Collelo. Chad, a country study. 2nd ed. Washington D. C.: Federal Research Division Library of Congress ;For sale by the Supt. of Docs. U. S. G. P.O, 1990.
Bu maqola jamoat mulki boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.
- ↑ „The World's Muslims: Unity and Diversity“ 128–129. Pew Forum on Religious & Public life (2012-yil 9-avgust). 2012-yil 24-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 2-iyun.
- ↑ Brachet & Scheele 2019.
- ↑ Library of Congress., and Thomas Collelo. Chad, a country study. 2nd ed. Washington D. C.: Federal Research Division Library of Congress ;For sale by the Supt. of Docs. U. S. G. P.O, 1990. Bu maqola jamoat mulki boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.
- Brachet, Julien; Scheele, Judith. The Value of Disorder : Autonomy, Prosperity, and Plunder in the Chadian Sahara. Cambridge: Cambridge University Press, 2019. ISBN 9781108566315.