Cенад
Бу мақолага бошқа бирорта саҳифадан
ишорат йўқ. (август 2024) |
Cенад | |
|---|---|
| Cоммуне | |
|
| |
| Мамлакат | Руминия |
| Асос солинган | 1000 (урбе Морисена)[1] |
| Аҳолиси (2018) |
4 867 |
| Вақт минтақаси | УТCЕЭТ |
Cенад ( венг.: Нагйcсанáд , Маросвáр қоронғу асрларда ; олмонча: Цчанад ; сербча: Чанад ; лотинча: Чанадинум ) Руминиянинг Тимиş округида жойлашган аҳоли пунктидир . У битта қишлоқ, Cенаддан иборат. Қишлоқ Руминиянинг Венгрия билан чегарасида жойлашган бўлиб, божхона нуқтаси сифатида хизмат қилади.
Географияси
Cенад қишлоғи Тимиş округининг ғарбий қисми, Муреş дарёсининг чап қирғоғи ва Венгрия билан чегарада жойлашган. У шимоли-шарқдан Игриš билан, жануби-шарқдан Саравале билан, жанубдан Санниcолау Маре билан , жануби- ғарбдан Дудеşтии Вечи билан ғарбдан эса Беба Вече билан чегарадош. [2]
Иқлими
Иқлими мўтадил,заиф Ўрта ер денгизи таъсирига эга. Унинг ёзи мўтадил ,қиши эса юмшоқ. Ўртача йиллик ҳарорат 10,8 ° C, ўртача йиллик ёғингарчилик эса 536,3 ммни ташкил этади. [2]
Тарихи
Cенад Банатдаги энг қадимги ҳужжатлаштирилган тарихга эга бўлган ҳудудлардан биридир. Унинг ҳудудида инсоннинг пайдо бўлиши тахминан 7000 йил олдинги неолит даврига тоғри келиши аниқланган. Старчево-Криș, Винча, Тисза ва Тисзаполгáр каби археологик манзилгоҳлардан топилган моддий манбалар орқали ўша пайтдаги одамлар ҳаётининг изчиллигини кўрсатади. [2] Ушбу ҳудудда Бронза даврига оид уй-рўзғор буюмлари ва дафн маросимининг археологик топилмалари мавжуд. [2] Археологик манзилгоҳларда Рим даври маданияти билан яхши ифодаланган: кулолчилик буюмлари, асбоблар, турли конструкциялардан ташқари баъзи Рим ҳарбий қисмларининг муҳрлари туширилган ғиштлар ва турли Рим императорлари томонидан чиқарилган тангалар ҳам топилган. [2] Кейинчалик, бошқа кашфиётлар Византия таъсирини ва ВИИ-ИХ асрларда аҳоли пункти мавжудлигини тасдиқлади. [2]
Морисенадан Cенадгача
Cенад ХИИИ асргача Морисена номи билан аталган. У ерда Легио ХИИИ Гемина легионерлар лагери жойлашган эди. Ўрта асрларда бу жой Ҳунлар учун, кейин эса Аварлар учун вақтинчалик пойтахт вазифасини ўтаган . Венгрия истилосидан олдин у биринчи Болгария империяси таркибида бўлган. Стивен И ҳукмронлигининг бошида Венгриянинг биринчи қироли Ахтум бу ерда ўз қароргоҳини қуради ва Cенадга Грециядан черков, монастир ва сарой қуриш учун меъморларни олиб келади. [3] Бутпараст бўлганлиги сабабли, унинг ҳукмронлиги даврида маҳаллий аҳолига нисбатан бир нечта адолацизликлар бўлиб турарди, шунинг учун Стивен И унга қарши қиролнинг қариндоши ва Эстергомда насронийлашган Ахтумнинг собиқ дўсти Чанадинни юборишга қарор қилади. Чанадинус унинг салтанатини эгаллаб, Ахтумни мағлуб этади ва ўлдиради. [4] эришилган ғалабага мукофот сифатида қирол Чанадинус номи билан аталган ва Морисена шаҳрида жойлашган янги округни ташкил қилади, у ҳам қирол қалъаси мақомини олади.
1030-йилда қирол католик черковининг авлиёсига айланган Венеция епископи епархия ташкил этди. [3] У черков бунёд эттирди ва Худонинг Онасига бағишланган монастир ташкил этмоқчи бўлади. Шу муносабат билан у италиялик муҳандисларни олиб келди, улар бу ерга жойлашдилар ва эски Морисена қалъаси ўрнига Cенад қалъасини қурдилар. [5]
Ўрта асрларда Cенад

Ўрта асрларда Cенад Венгрия Қироллигида жуда муҳим стратегик аҳамиятга эга бўлган. Бу ерга турли қиролларнинг вақт ўтиши билан қилган ташрифлари бунинг яққол далилидир.Масалан:1278-йилда Ладислаус ИВ,1322-йилда Карл И,1366-йилда Луи И,1394-1436-йилларда Сигисмунд ва 1459- йилда Ладислав В бир неча марта ташриф буюришган. Жон Ҳуняди бир вақтлар Cсанад округининг префекти эди.
1241-йилги буюк татар истилоси пайтида Cенад ҳужумга учрайди ва йўқ қилиб ташланади. Кейинчалик епископ Булcсу Лад томонидан қишлоқ қайта тикланган. Cенад 1526-йилгача Омоним округнинг бошланғич жойи бўлган. У 1526-1551-йилларда Усмонлилар истилосидан олдин Шарқий Венгрия қироллиги таркибига кирган. У 1551-1595-йилларда ва яна 1598-1707-йилларда Чанад Санжагининг маркази бўлган. 1707-йилдан 1716-йилгача Темешвар Эялетидаги Темешвар санжаги таркибидаги казак маркази эди. У ердаги Усмонлилар ҳукмронлиги 1595-1598 йилларда Трансилвания князлиги томонидан босиб олиниб, 1716-йилда Австриянинг истилоси билан тугатилган.
18-20-асрларда Cенад
Турклар австрияликлар томонидан мағлубиятга учраганидан сўнг, 1699 йилдаги Карловиц шартномасининг шартлари орасида Cенаддаги каби Банатдаги қалъаларни бузиш ҳам бор эди. Ҳақиқий бузилиш генерал Оэттингеннинг мувофиқлиги остида амалга оширилди. Ўша пайтда Cенадда асосан серблар яшаган. Австрияликлар даврида немислар билан мустамлакачилик бошланди ва биринчи тўлқин 1764-1765-йилларда бу ерда жойлашди. Шу сабабли, серблар яшаган "Буюк Кенад" (ёки "Расcиан Cенад") дан фарқли ўлароқ, амалда "Герман Cенади" (ёки "Эски Cенад") янги ҳудуд ташкил этилди. Бу икки аҳоли пункти кейинчалик бир тузилмага бирлашган.
1779-йилда Cсанад округи тугатилди ва коммуна Торонтал округи таркибига кирди. 1858-йилда у Македония-Руминия Нако оиласининг мулкига айланди, улар ҳам бу ерда қал'а қурдилар. Cенад 1918-йилда серб қўшинлари томонидан босиб олинган ва 1920-йилда Трианон шартномасидан кейин Руминияга ўтган.
Демографияси
2011-йилги аҳолини рўйхатга олишда Cенад 4207 аҳолига эга эди, бу 2002 йилдаги аҳолини рўйхатга олишдан 1 фоизга кам. Аксарият аҳолини руминлар (63,39%), катта озчиликларни венгерлар (12,36%), лўлилар (12,34%) ва серблар (6,39%) ташкил қилади. Аҳолининг 4,3% учун этник келиб чиқиши номаълум. [6] Динига кўра, аҳолининг кўпчилиги православлар (61,47%), лекин Рим католиклари (17,85%), серб православлари (6,44%), юнон католиклари (5,89%) ва эллик эътиқоди ( 2,59 %) озчиликлари ҳам бор. Аҳолининг 4,33% диний мансублиги номаълум. [7]
| Аҳолини рўйхатга олиш [8] | Этник таркиби | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Йил | Аҳоли | Руминияликлар | венгерлар | немислар | Рома | серблар |
| 1880 | 6982 | 2074 | 128 | 3166 | - | 1495 |
| 1890 | 7427 | 2216 | 166 | 3418 | - | 1567 |
| 1900 | 7389 | 2246 | 211 | 3244 | - | 1583 |
| 1910 йил | 7187 | 2073 | 613 | 2750 | - | 1590 |
| 1920 | 7219 | 2146 | 534 | 3,184 | - | - |
| 1930 йил | 7236 | 2120 | 655 | 2985 | 227 | 1216 |
| 1941 йил | 7526 | 2341 | 718 | 2878 | - | - |
| 1956 йил | 6089 | 2541 | 755 | 1744 | 7 | 1023 |
| 1966 йил | 5,614 | 2036 | 730 | 1645 | 337 | 851 |
| 1977 йил | 5,022 | 2023 | 682 | 1419 | 229 | 654 |
| 1992 йил | 3991 | 2304 | 734 | 83 | 450 | 401 |
| 2002 йил | 4249 | 2820 | 657 | 48 | 367 | 320 |
| 2011 йил | 4,207 | 2667 | 520 | 27 | 519 | 269 |
Туристик диққатга сазовор жойлар
- Олдинги қалъанинг харобалари. У 13-асрда қурилган , 1241-йилдаги буюк татар истилоси пайтида вайрон қилинган ва 16-асрда Усмонли-Габсбург урушлари натижасида қайта тикланган. [9] 18-аср бошларида тош ва тупроқдан ясалган истеҳкомлар вайрон қилинган, ҳозирги қишлоқ қурилиши учун жой очишган.
- Сувга чўмдирувчи Авлиё Юҳаннога бағишланган собиқ монастир харобалари. У 10-аср охирида Ахтум томонидан ёлланган юнон архитекторлари томонидан қурилган. Бу ерда 2003 йилда янги монастир - Морисена монастири ташкил этилган [10]
- Сент-Жерард Рим-католик черкови, 1870 йилда қурилган нео-готик черков. Унда 1083-йилда авлиё ва шаҳид сифатида шарафланган Ксанадлик Герард саркофаги жойлашган. [11]
- Cенад ўрмони (310,5 га) ва Буюк орол (3 га), қўриқхоналар Лунcа Муреșулуи табиий боғига киритилган
Манбалар
| Викиомборда „Cенад“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- ↑ Сзабó, М. Аттила. Эрдéлй, Бáнсáг éс Партиум тöртéнети éс кöзигазгатáси ҳелйсéгнéвтáра. Миэрcуреа Cиуc: Про-Принт Киадó, 2003.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 „Деспре cомунă“. Примăриа cомунеи Cенад.
- ↑ 3,0 3,1 Месароș, Cлаудиу. Философиа Сфâнтулуи Герард де Cенад îн cонтехт cултурал șи биографиc. Сзегед: ЖАТЕ Пресс, 2013. ИСБН 9789633151488.
- ↑ Лотреану, Иоан. Монографиа Банатулуи. Тимиșоара: Институтул де Арте Графиcе „Țара”, 1935.
- ↑ Cотоșман, Гҳеоргҳе. Дин треcутул Банатулуи. Тимиșоара: Соннтогсблатт, 1935.
- ↑ „Таб8. Популаțиа стабилă дупă этниэ – жудеțэ, муниcипии, ораșэ, cомуне“. Институтул Наțионал де Статистиcă. 2016-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 14-сентябр.
- ↑ „Таб13. Популаțиа стабилă дупă религиэ – жудеțэ, муниcипии, ораșэ, cомуне“. Институтул Наțионал де Статистиcă. 2020-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-сентябр.
- ↑ Варга. „Темес меге телепüлéсеинек этникаи (анянелви/немзетисéги) адатаи 1880-2002“. 2007-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-ноябр.
- ↑ Иамбор, Петру; Матеи, Șтефан; Бежан, Адриан (1982). "Cерcетăри арҳеологиcе îн аșэзареа феудал-тимпуриэ де ла Cенад (1974-1975)". Зиридава (14): 89–114.
- ↑ Баиски, Дуșан (2 Фебруарй 2002). "Дупă о миэ де ани, о ноуă мăнăстире ла Cенад". Агенда (5).
- ↑ „Cенад – вечи сcаун эписcопал, ази лоc де пелеринаж“. Диэcеза Романо-Cатолиcă де Тимиșоара. 2022-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-ноябр.
- ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (август 2024) |