Biogenetika

Taʼrif

Biogenetika(biogenetics)-bu genlar, meros olish va organizmlardagi genetik oʻzgarishlarni oʻrganadigan ilmiy soha. Yerdagi hayot hayotning kelib chiqishini oʻrganuvchi fan boʻlimi; sayyoramizdagi barcha hayotning birligiga asoslangan hayotning paydo boʻlishi haqidagi fan.

Usullar

U DNK ning tuzilishi va funksiyasiga, shuningdek, genlarning turli fenotiplarga taʼsiriga qaratilgan. Biogenetikada muhim usullarga gemona sekvensiyasi, genlarni tahrirlash va gen terapiyasini kiritish mumkin.

Ahamiyati

Bugungi kunda biogenetika juda koʻp sohalarda, jumladan, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi va ekologiyada qoʻllaniladi. Gen terapiyasi va klonlash kabi texnologiyalar rivojlanmoqda. Biogenetika tibbiyot tadqiqotlarda, genetik kasalliklarni oʻrganishdan to qishloq xoʻjaligida hosilni yaxshilash uchun genetik jihatdan oʻzgartirilgan oʻsimliklarni ishlab chiqarishga qadar keng qoʻllaniladi. Shuningdek, genetik texnologiyalarni ishlab chiqish va qoʻllash bilan bogʻliq etnik masalalar ham muhim ahamiyatiga ega, chunki u xavfsizlik, sogʻlikka taʼsirlar va atrof muhitga taʼsirni oʻrtganadi. Vaqt oʻtishi bilan har qanday murakkablik darajasidagi biologik tuzilmalarning (biotizimlarning) shakllanishi jarayonlarini oʻrganadigan ilmiy soha. „Tirik mavjudotlar shakllarining vaqtdagi normal ketma-ket oʻzgarishini genetik jihatdan biogenez nomi bilan belgilash mumkin va bu oʻzgarishlar shakllarini oʻrganadigan fanni biogenetika deb atash mumkin. Uni oʻrganish ob’ekti yoki bir xil organizmning individual hayoti davomida shakllarining oʻzgarishi-normalarini ontogenetika izlayotgan-yoki organik shakllarning ketma-ket avlodlar qatorida oʻzgarishi boʻlishi mumkin. Bu oʻzgarishlar qonuniyatlarini yoritish tarixiy biogenetikaning vazifasidir“.

Tarixi

Biogenetika, genetika va bioloqiya sohalarining birikmasi sifatida, 20-asrning oʻrtalarida shakllana boshladi. Asosiy eʼtibor genlarning tuzilishi, oʻzgarishlari, va meros boʻlib oʻtishiga qaratilgan.

1900-yillar: Gregor Mendelning tadqiqotlari asosida merosiylik qonunlari kashf etildi.

1953-yil: James Watson va Francis Crick DNKning ikki qat spiral tuzilishini aniqladilar, bu biogenetikaning asosini shakllantirdi.

1970-yillar: Genlar va DNK ustida eng dastlabki foydalanishlar boshlanadi, bu esa genetik muhandislikka yoʻl ochdi.

1990-yil: Inson Genomi Loyihasi boshlangan, bu inson genlarining toʻliq xaritasini yaratishga qaratilgan global loyiha.