Bernardo Bertolucci
| Bernardo Bertolucci | |
|---|---|
 | |
| Tavalludi |
16-mart 1941-yil Parma, Italiya |
| Vafoti |
26-noyabr 2018-yil (77 yoshda) Rim,  Italiya |
| Fuqaroligi |
Italiya |
| Faoliyat yillari | 1962 — 2018 |
| Turmush oʻrtogʻi |
Adriana Asti (ajrashgan) Klar Peplou (turm. 1979) |
| Mukofotlari | „Oscar“ (1988), Venetsiyada faxriy „Oltin sher“ (2007), faxriy „Oltin palma novdasi“ (2011) |
Bernardo Bertoluchchi (italyancha: Bernardo Bertolucci; 1941-yil 16-mart, Parma — 2018-yil 26-noyabr, Rim) — italiyalik kinorejissyor va ssenariynavis. U zamonaviy kino sanʼatining eng nufuzli va sermahsul namoyandalaridan biri sifatida eʼtirof etiladi[1]. „Soʻnggi imperator“ (1987) filmi bilan eng yaxshi rejissyor uchun „Oscar“ mukofotini olgan birinchi italiyalik rejissyor boʻlgan, shuningdek, BAFTA, „Sezar“ va ikki marta „Oltin globus“ mukofotlari, Venetsiyada „Oltin sher“ va Cannes kinofestivalida faxriy „Oltin palma novdasi“ egasidir.
Bertoluchchi 22 yoshida Per Paolo Pazolini yordamchisi sifatida kinoga kirib, shu yoshda rejissyor sifatida debyut qilgan. Uning filmlarida koʻpincha siyosat, insoniy munosabatlar, tarix, ijtimoiy tabaqalanish va jamiyatdagi turli yopiq mavzularni keng yoritadi.
Biografiyasi
Bertoluchchi Italiyaning Emilia-Romagna viloyatidagi Parma shahrida tugʻilgan. U oʻqituvchi Ninetta va shoir, sanʼatshunos hamda kino tanqidchisi Attilio Bertoluchchi oilasi voyaga yetgan[2]. U 15 yoshidanoq ijod qila boshlagan hamda oʻzining ilk kitobi uchun „Premio Viareggio“ adabiy mukofotiga loyiq koʻrilgan. Otasi Pazolinining birinchi romanini nashr etishga yordam bergan edi, Pazolini esa Bernardoni oʻzining „Akkattone“ (1961) filmida birinchi yordamchi rejissyor qilib olgan. 1958–1961-yillarda Sapienza universitetining zamonaviy adabiyot fakultetida oʻqigan, ammo uni tamomlamay tark etgan. Ukasi Juzeppe (1947–2012) teatr rejissyori va dramaturg boʻlgan.
Bertoluchchi 2018-yil 26-noyabrda Rimda 77 yoshida oʻpka saratonidan vafot etgan[3].
Kino faoliyati
1962-yilda Pazolini ssenariysi asosida birinchi toʻliq metrajli filmi „Ajal“ (La commare secca)ni suratga olgan. Rejissyorning 1964-yilda chiqarilgan „Inqilobdan oldin“ nomli ikkinchi filmi Italiyada sovuq kutib olingan boʻlsada, xalqaro miqyosda kinotanqidchilar tomonidan yuqori baholandi va keyinchalik rejissyor ijodidagi eng muhim asarlardan biri sifatida eʼtirof etildi. Rejissyorning Moravia Alberto romani asosidagi „Konformist“ (1970) filmi „Oscar“ mukofotining eng yaxshi moslashtirilgan ssenariy nominatsiyasiga va Berlin kinofestivalining „Oltin ayiq“ mukofotiga nomzod boʻlgan[1].
1972-yilgi „Parijdagi soʻnggi tango“ (Marlon Brando va Mariya Shnayder ishtirokida) kuchli bahslarga sabab boʻlgan. Filmdagi zoʻrlash sahnasi jamoatchilik tomonidan keskin tanqid qilingan. Aktrisa Mariya Shnayder keyinchalik ushbu jarayonda oʻzini kamsitilgan va jinsiy zoʻravonlikka uchragandek his qilganini bayon etgan. Rejissyor Bertoluchchi esa 2013-yilda bergan intervyusida aktrisadan kadrda chinakam gʻazab va tushkunlik emotsiyasini olish maqsadida sariyogʻdan lubrikant sifatida foydalanish gʻoyasini undan sir saqlaganini tan olgan[4]. Italiya sudining qarori bilan film musodara etildi, Bertoluchchi esa toʻrt oylik shartli qamoq jazosiga tortilib, besh yilga saylov va fuqarolik huquqlaridan mahrum qilindi. Keyingi filmlari — tarixiy epopeya „1900“ (1976), „Oy“ (1979) va „Kulgili odamning fojiasi“ (1981) ham bahsli, ammo yuqori baholangan.
Xitoyning oxirgi imperatori Pui hayotiga bagʻishlangan „Soʻnggi imperator“ (1987) filmi tanqidchilar va tomoshabinlar tomonidan iliq kutib olingan, u 60-"Oscar" marosimida nomzod boʻlgan toʻqqizta nominatsiyaning barchasini, shu jumladan eng yaxshi film va eng yaxshi rejissyor mukofotlarini qoʻlga kiritgan[5]. Bu film Xitoy hukumati taqiqlangan shaharda (Imperator saroyi) suratga olishga ruxsat bergan birinchi badiiy film boʻlgan. U „Sharq trilogiyasi“ deb ataluvchi uch film — „Soʻnggi imperator“, „Panoh boʻlguvchi osmon“ (1990) va „Kichik Budda“ (1993) — ning birinchisi edi. Keyin Bertoluchchi Italiyaga qaytib, „Goʻzallikni oʻgʻirlash“ (1996) va „Orzu qiluvchilar“ (2003) filmlarini suratga olgan.
2007-yilda Venetsiya kinofestivalida butun faoliyati uchun „Oltin sher“, 2011-yilda esa Cannes kinofestivalida faxriy „Oltin palma novdasi“ bilan taqdirlangan[6]. Uning oxirgi asari boʻlmish „Men va sen“ filmi Nikkolo Ammaniti romani asosida yaratilgan boʻlib, 2012-yili Cannes kinofestivalining tanlovdan tashqari namoyish etiladigan filmlar qatoridan joy oldi. Uning vafotidan sal oldin yozilgan oxirgi ssenariysi „Aks-sado xonasi“ 2026-yilda italiyalik rejissyor Andrea Pallaoro tomonidan filmga aylantirilgan.
Filmografiyasi
Badiiy filmlari
| Yil | Film nomi | Asl nomi | Rejissyor | Ssenariychi |
|---|---|---|---|---|
| 1962 | „Ajal“ | La commare secca | Ha | Ha |
| 1964 | „Inqilobdan oldin“ | Before the Revolution (Prima della rivoluzione) | Ha | Ha |
| 1967 | „Milliard dollarlik ballada“ | Ballata da un miliardo | Yoʻq | Ha |
| 1968 | „Bir paytlar Gʻarbda“ | Once Upon a Time in the West | Yoʻq | Hikoya muallifi |
| 1968 | „Sherik“ | Partner | Ha | Ha |
| 1970 | „Konformist“ | The Conformist (Il conformista) | Ha | Ha |
| 1972 | „Parijdagi soʻnggi tango“ | Last Tango in Paris | Ha | Ha |
| 1976 | „1900“ | 1900 (Novecento) | Ha | Ha |
| 1979 | „Oy“ | La Luna | Ha | Ha |
| 1981 | „Kulgili odamning fojiasi“ | Tragedy of a Ridiculous Man (La tragedia di un uomo ridicolo) | Ha | Ha |
| 1987 | „Soʻnggi imperator“ | The Last Emperor | Ha | Ha |
| 1990 | „Panoh boʻlguvchi osmon“ | The Sheltering Sky | Ha | Ha |
| 1993 | „Kichik Budda“ | Little Buddha | Ha | Hikoya muallifi |
| 1996 | „Goʻzallikni oʻgʻirlash“ | Stealing Beauty | Ha | Ha |
| 1998 | „Qamal ostida“ | Besieged | Ha | Ha |
| 2001 | „Sevgi tantanasi“ | Triumph of Love | Yoʻq | Ha |
| 2003 | „Orzu qiluvchilar“ | The Dreamers | Ha | Yoʻq |
| 2012 | „Men va sen“ | Me and You (Io e te) | Ha | Ha |
| 2026 | „Aks-sado xonasi“ | The Echo Chamber | Yoʻq | Ha |
Qisqa metrajli filmlari
| Yil | Film nomi | Izoh |
|---|---|---|
| 1956 | „Choʻchqaning oʻlimi“ (The Death of a Pig) | |
| 1956 | „Kanat“ (The Cable) | Shuningdek montajchi va operator |
| 1969 | „Azob“ (Agony) | „Sevgi va gʻazab“ (Love and Anger) filmining qismi |
| 2002 | Histoire d’eaux | „Oʻn daqiqaga ulgʻaygan: Cello“ (Ten Minutes Older: The Cello) filmining qismi |
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 „Bernardo Bertolucci obituary: extraordinary director of visually outstanding cinema“. Sight & Sound, British Film Institute (2018-yil 28-noyabr). Qaraldi: 2021-yil 15-mart.
- ↑ „Bernardo Bertolucci Biography (1940-)“. Film Reference. Qaraldi: 2010-yil 14-sentyabr.
- ↑ „Oscar-winning director Bertolucci dies“. BBC News (2018-yil 26-noyabr). Qaraldi: 2018-yil 27-noyabr.
- ↑ Macnab, Geoffrey. „Bernardo Bertolucci: 'I thought I couldn't make any more movies'“. The Guardian (2013-yil 1-fevral).
- ↑ Harmetz, Aljean. „'The Last Emperor' Wins 9 Oscars And Is Named Best Film of 1987“. The New York Times (1988-yil 12-aprel). Qaraldi: 2018-yil 29-noyabr.
- ↑ „Bernardo Bertolucci to receive Palme d'Or honour“. BBC News (2011-yil 11-aprel). Qaraldi: 2012-yil 25-avgust.