Kontent qismiga oʻtish

Bengal yoʻlbarsi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Bengal yo'lbarsi
[[Fayl:
Bengal yo'lbarsi (Pantera tigris tigris)
|200px|alt=|]]
Ilmiy tasniflashUshbu tasnifni tahrirlash
Olam: Hayvonlar
Tip: Xordalilar
Sinf: Sut emizuvchilar
Turkum: Yirtqichlar
Oila: Mushuksimonlar
Turlari: P. tigris
Binar nomi
P. t. tigris

Qizil rangdagi Bengal yo'lbarsi yashash hududlari


Bengal yoʻlbarsi [1] – yoʻlbarslarning Pantera tigris tigris kenja turiga mansub boʻlib, yovvoyi mushuksimonlar orasida eng yiriklarida biri. Uning tarqalish hududi Hindiston, Janubiy Nepal, Butan [2], va Janubiy – gʻarbiy Xitoyni oʻz ichiga oladi. 2011 yilda Bengal yoʻlbarslari soni 2500 dan kam boʻlgan, ularning kamayishi kutilmoqda [3] . Biroq, 2010-yillarda yovvoyi tabiatda yoʻlbarslar sonining koʻpayishi kuzatilgan.

Uning tarixiy yashash hududi XIX asr boshlarigacha Hind Havzasigacha yetib borgan va taxminlarga koʻra, Hindiston yarimorolida soʻnggi pleystotsen davridan, yaʼni bundan 12000 – 16500 yil oldin paydo boʻlgan. Hozirgi kunda brakonerlar tomonidan solinayotgan xavf ularning yashash muhitining yoʻqolishi va parchalanishiga katta xavf solmoqda.

2022 – yil maʼlumotlariga koʻra, Bengal yoʻlbarlarining soni Hindistonda 3167 – 3682 ta, Nepalda 316 – 355 ta, Butanda 131 ta va Bangladeshda taxminan 125 tani tashkil etgan. Bengal yoʻlbarslari Hindistonning milliy ramziy hayvoni ham hisoblanadi.

Biologik tasnifi

1758 – yilda Karl Linney yoʻlbars uchun „Felis tigris“ ilmiy nomni qoʻllagan[4]. U 1929 – yilda Reginald Innnes Pokok tomonidan Pantera jinsiga kiritilgan. Bengaliya hududi ushbu turning anʼanaviy tipik tarqalish joyi boʻlib, nominativ kenja turi Panthera tigris tigris hisoblanadi[5].

1999 – yilda Osiyo qitʼasida yo'lbarsning bir nechta kenja turlarining haqiqiyligiga shubhalar mavjud boʻlgan. Morfologik jihatdan turli mintaqalardagi yoʻlbarslar oʻrtasida farqlar deyearli kam va bu mintaqalardagi populyatsiyalar oʻrtasida genlar oqimi pleystotsen davrida boʻlgan degan taxminlar ham mavjud. Shuning uchun faqat ikkita kenja turni, yaʼni Osiyo qitʼasidagi P. T. Tigris va Katta Zond orollaridagi P.t.sondaica va shuningdek haqiqiy nomi Sundalanda deb ham aytiladi.[6] P.t.tigrisning kenja turlari ikkita sinfni tashkil qiladi: Shimoliy sinf Sibir va Kaspiy yoʻlbarslari populyatsiyalarini, janubiy sinf esa qolgan barcha qitʼadagi yoʻlbarslar populyatsiyalarini oʻz ichiga olgan.[7] Osiyo qitʼasida yoʻq boʻlib ketgan va hozir yashayotgan yoʻlbars populyatsiyalari 2017-yilda mushuksimonlar oilasining ilmiy tasnifi qayta koʻrib chiqilgandan soʻng Panthera tigris tigris tarkibiga kiritilgan.[8]

Genetik guruhlari

Yoʻlbars populyatsiyalarining filogenetik (evolyutsion) munosabatlari

32 ta yoʻlbars namunasi asosida oʻtkazilgan genetik tahlil natijalariga koʻra Bengal yoʻlbarsi namunalari Sibir yoʻlbarsi namunalari bilan emas, balki alohida bir kladaga (genetik guruhga) birlashganini koʻrsatadi.[9]

Genetik kelib chiqishi

Bengal yoʻlbarsi uchta oʻziga xos mitoxondrial nukleotid joylari va 12 ta noyob mikrosatellit allellari bilan tavsiflanadi. Bengal yoʻlbarsidagi genetik xilma-xillik namunasi uning taxminan 12 000 yil avval Hindistonga kirib kelgan degan farazga mos keladi.[10] Bu holat Kech Pleystotsengacha Hindiston yarimorolida yoʻlbars suyak qoldiqlari topilmagani, shuningdek Erta Golotsen davrida dengiz sathining koʻtarilishi natijasida yarimoroldan ajralib qolgan Shri-Lankada yoʻlbarslar mavjud emasligi bilan ham tasdiqlanadi.[11]


Manbalar

  1. ↑ Fisher D., Saymon N., Vinsent D. Krasnaya kniga. Dikaya priroda v opasnosti / per. s angl., pod red. A. G. Bannikova. – M.: Progress, 1976. – S. 112. – 478 s.
  2. ↑ „Бенгальский тигр 🌟 Фото, описание, ареал, питание, враги ✔“ (ru). wildfauna.ru. 2020-yil 20-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 30-aprel.
  3. ↑ R. S. Chundawat. „IUCN Red List of Threatened Species: Panthera tigris ssp. tigris“. IUCN Red List of Threatened Species (2010-yil 12-fevral). 2021-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 4-mart.
  4. ↑ Linnaeus, C. „Felis tigris“, . Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I, decima, reformata, Holmiae: Laurentius Salvius, 1758 — 41-bet. 
  5. ↑ Pocock, R. I. (1929). "Tigers". Journal of the Bombay Natural History Society 33 (3): 505–541. https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133. 
  6. ↑ Kitchener, A. „Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues“, . Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes. Cambridge University Press, 1999 — 19–39-bet. ISBN 978-0-521-64835-6 (2012-yil 23-aprelda asl nusxadan arxivlangan). 
  7. ↑ Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K. et al. (2015). "Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation". Science Advances 11 (5: e1400175). doi:10.1126/sciadv.1400175. PMID 26601191. PMC 4640610. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4640610. 
  8. ↑ Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V. et al. (2017). "A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group". Cat News (Special Issue 11): 66–68. https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y. 
  9. ↑ Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X. et al. (2018). "Genome-wide evolutionary analysis of natural history and adaptation in the world's tigers". Current Biology 28 (23): 3840–3849. doi:10.1016/j.cub.2018.09.019. PMID 30482605. 
  10. ↑ Kitchener, A. C.; Dugmore, A. J. (2000). "Biogeographical change in the tiger, Panthera tigris". Animal Conservation 3 (2): 113–124. doi:10.1111/j.1469-1795.2000.tb00236.x. 
  11. ↑ Luo, S. J.; Kim, J.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O. et al. (2004). "Phylogeography and Genetic Ancestry of Tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology 2 (12). doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMID 15583716. PMC 534810. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=534810.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Bengal_yoʻlbarsi&oldid=1227323" dan olindi