Behat Bibi

Behat Bibi
Tavalludi	Kashmir
Vafoti	Kashmir
Fuqaroligi	Shoh Mir davri
Mashhur ishlari	Shayx Nur-ud-din Valiyning ayol shogirdi
Qarindoshlari	Dehat Bibi (opa-singil)

Behat Bibi, Behat Ded nomi bilan ham tanilgan, Kashmirning homiy avliyosi Shayx Nuriddin (Nund Reshi)ning shogirdi edi. U va uning opa/singlisi Dehat Bibi baʼzan Tsatʼa Kori – soʻzma-soʻz „qiz shogirdlar“ yoki Nund Reshining „qiz talabalar“i deb ham ataladi. Behat Bibi va Dehat Bibi kasbi boʻyicha qishloq patvariyi boʻlgan kashmiriy panditning qizlari boʻlib, u ulugʻ soʻfiy avliyoning taʼsiri ostida islomni qabul qilgan.

Ularning ruhiy kamoloti yuksakligi, bilimining chuqurligi va kengligi shundan dalolat beradiki, bu ikki qiz Nund Reshining maʼlum boʻlgan yagona ayol xalifalari boʻlgan. Ularning ikkalasi ham Kashmir vodiysidagi Tsar (Chrar Sharif) qishlogʻidan bir necha mil narida joylashgan Zalsu nomli qishloqda dafn etilgan. Ikki opa-singil Shayx Nuriddin bilan buyuk daʼvatchi Sayyid Muhammad Hamadoniy oʻrtasida boʻlib oʻtgan uchrashuvda ham ishtirok etgan. Bunday muhim uchrashuvda ikki ayol shogirdning ishtiroki ularning ulugʻ Reshi tomonidan yuksak qadrlanganini tasdiqlaydi.

Aytilishicha, Hamadoniy jismonan zaif Reshini koʻrib, u (Nund Reshi) oʻz otini (tanasi) bunchalik zaif holda tutmasligi kerakligini aytgan. Bunga ulugʻ Reshi „nafas“ni (jismoniy ehtiyojlarni) bir bor nazorat qilish juda muhimligini, aks holda u yaxshi boqilgan ot singari jilovlab boʻlmaydigan boʻlib qolishini javob qilgan. Dehat Bibi esa: „Manzilga yoki maqsadga allaqachon yetganlarga ulov ham, qamchi ham kerak emas“, degani aytiladi. Bunga Sayyid Hamadoniy undan kimni bu maqsadga yetgan deb oʻylashini soʻragan emish. Dehat Bibi: „Nafs changalidan oʻzini ozod qilganlar“, deb javob bergani aytiladi. Undan qizmi yoki oʻgʻilmi, deb soʻralganda, Dehat Bibining javobi sodda, ammo shu qadar chuqur maʼnoli boʻlganki, hamma jim qolgan: „Agar men yoʻq boʻlsam (fors tilida (neest) unda men na qizman, na oʻgʻil; ammo agar men bor boʻlsam (fors tilida hast) unda men hech narsaman.“ Behat Bibining koʻplab hikmatli soʻzlaridan quyidagilar keltiriladi:

1. Umid va qoʻrquvdan najot nafsni yoʻq qilishdadir.
2. Kim oʻz egosini yoʻq qilsa, mavjudlik gʻamlaridan xalos boʻladi.

Adabiyotlar

• Baba Khalil. Rauzat-ur-Riyazat, p. 481-483.
• Mohammad Ishaq Khan. Sufis Of Kashmir, p. 101-102. 2011. Gulshan Books, Srinagar. ISBN 978-81-8339-095-8.