Begtogʻdi
Begtogʻdi (forscha: بگتغدی; maʼnosi — „shahzoda tugʻildi, paydo boʻldi“), shuningdek, forslashgan shakli Baktogʻdi (بکتغدی), dastlabki Gʻaznaviy hukmdorlar xizmatida boʻlgan turkiy qul sarkarda. Biroq keyinchalik eʼtibordan chetda qolib, qatl etilgan.
Hayoti
Begtogʻdining ilk bor sulton Mahmud Gʻaznaviy hukmronligi davrida kichik lavozimli amaldor boʻlgani tilga olinadi. Biroq keyingi hukmdor Masʼud Gʻaznaviy davrida yuqori lavozimlarga koʻtarilgan. 1035-yilda Xurosonning bosh qoʻmondoni etib tayinlangan[1]. Shu tariqa oʻz safdoshi Ali Dayaning oʻrnini egallagan. Shu paytda saljuq turklari Toʻgʻrulbek boshchiligida Mas’uddan boshpana soʻragan. Biroq Mas’ud koʻchmanchi turklarni xavfli tahdid deb bilib, ularga qarshi Begtogʻdi boshchiligidagi qoʻshinni yuborgan. Begtogʻdi Nasa yaqinida ular bilan jang qilib, magʻlubiyatga uchragan. Shundan soʻng boshqa bir Gʻaznaviy amaldor Sohib Husayn Mikoliy jangni davom ettirgan. Biroq u ham magʻlub boʻlib, Toʻgʻrulning ukasi Dovudbek tomonidan asir olingan. Natijada Mas’ud saljuqlarning Gʻaznaviylar hokimiyatini tan olishi evaziga Nasa, Farava va Dihistonni ularga topshirishga majbur boʻlgan[2].
Muvaffaqiyatsizligi sababli Begtogʻdi Xuroson bosh qoʻmondoni lavozimidan olinib, uning oʻrniga Subashi ismli boshqa bir sarkarda tayinlangan. 1038-yilda Begtogʻdi Subashi bilan birga Mas’ud tomonidan saljuqlarga qarshi yuborilgan. Biroq yana Saraxs yaqinida magʻlubiyatga uchragan. Keyinchalik Begtogʻdi safdoshlari Ali Daya va Subashi bilan birga Dandanakon jangida ishtirok etgani qayd etilgan. Bu jang Gʻaznaviylar uchun halokatli magʻlubiyat bilan yakunlanib, saljuqlarga Gʻarbiy Xurosonni toʻliq egallash imkonini bergan.
Ushbu halokatli magʻlubiyat uchun Begtogʻdi va uning safdoshlarini aybdor deb bilgan Mas’ud ularni qamab, soʻng qisqa fursatda Hindistonda qatl ettirgan[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Bosworth 1989, s. 86.
- ↑ Bosworth 1975, s. 193.
Adabiyotlar
- Bosworth, C. E. „The early Ghaznavids“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 162–198-bet. ISBN 0-521-20093-8.
- Bosworth, C. Edmund (1989). "BEGTOḠDÏ". Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 1. London et al.: C. Edmund Bosworth. 86 b. http://www.iranicaonline.org/articles/begtogd-turkish-lit.