Battle of Hamra al-Asad
| Battle of Hamra al-Asad | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Musulmon–Quraysh urushi | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Ilk Islom davlati |  Quraysh
| ||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Muhammad Abu Bakr Zubayr ibn Avvom Mabad al-Xuzoa |
Abu Sufyon ibn Harb Muoviya ibn al-Mugʻiyra  Abu Azza Amr ibn Abdulloh al-Jumahiy
| ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 700–1000 nafar piyoda 2–4 ta otliq (Uhud jangidan omon qolganlar) |
3000 nafar piyoda 200 ta otliq (Uhud jangidan omon qolganlar) | ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| 2 nafar josus oʻldirilgan[1][2] | 3 nafarining boshi olingan 3 nafari asir olingan[3][4] | ||||||
Hamro al-Asad jangi (arabcha: غزوة حمراء الأسد) — paygʻambar Muhammad ishtirok etgan gʻazotlardan biri. Milodiy 625-yilda (hijriy 3-yil) Uhud jangidan keyin Quraysh qoʻshini Makkaga qaytayotgan paytda sodir boʻlgan.
Bu jangda makkaliklar Uhudda musulmonlar qoʻshiniga katta zarar yetgazgan. Shundan keyin ular musulmonlarning ancha zaiflashib qolganini bilib, butunlay yoʻq qilib yuborishni maqsad qilgan. Buning uchun Quraysh qoʻshini musulmonlarning Makkaga qaytib kelishiga yoʻl qoʻymasligi, Madina shahrida yakson qilishni rejalashtirgan[3]. Biroq paygʻambar Muhammad va uning qoʻshini bu jangda ustunlikka erishgan[5][6]. Natijada, makkaliklar musulmonlarga qarshi hujumni bekor qilib, Madinaga qaytib kelmaslikka qaror qilgan[3].
Tarix
Uhuddan keyin Madinada favqulodda holat eʼlon qilingan[7]. Muhammad Quraysh oʻz „gʻalabasi“dan biror foyda ololmagani bois ortga qaytib, Madinaga hujum qilishi mumkinligidan xavotirlangan[3]. Hijriy 3-yil 8-Shavvol yakshanba kuni (625-yil 24-mart), Uhuddagi jangdan keyingi kuni, musulmonlar uygʻonganda Muhammad ularni qaytayotgan Quraysh qoʻshinini quvib borishda oʻziga qoʻshilishga chaqirganini eshitishdi. U umumiy safarbarlik buyrugʻini berdi, biroq yangi amaliyotda faqat Uhud jangida qatnashganlargina ishtirok eta olishi sharti qoʻyildi. Uhud jangini otasi jihodda jang qilishiga ruxsat bermagani uchun oʻtkazib yuborgan bir musulmonga musulmon qoʻshiniga qoʻshilishga ruxsat berildi. Shahid boʻlgan askarning oʻgʻli ham bu yurishda qatnashish uchun Muhammaddan ruxsat soʻrab, bunga ham izn berildi[3]. Bundan tashqari, bir nechta yarador jangchilar ham yurishga qoʻshildi.
Razvedka maʼlumotlarini toʻplash
Muhammad ketayotgan makkalik qoʻshinni quvib borishga otlanishidan biroz oldin, u Banu Aslamga mansub uch josusni joʻnab ketayotgan makkalik qoʻshinni kuzatishga yubordi. Ularning ikki nafari Madinadan taxminan sakkiz mil uzoqlikdagi Hamra al-Asadda makkalik qoʻshin bilan toʻqnash keladi. Abu Sufyon allaqachon Muhammadning makkaliklarni quvib borish tashabbusidan xabar topgan edi. Ikki josus Quraysh orasidagi muhokamani eshitadi: ular butunlay qaytib, musulmonlarni bir yoʻla yakson qilsinmi yoki Makkaga yoʻlni davom ettirsinmi.
Bu hol makkaliklar Hamra al-Asadga yetib kelishidan bir kun oldin sodir boʻlgan. Hamra al-Asaddan joʻnab ketishlaridan avval Quraysh ikki musulmon josusni payqab qolib, ularni tutib oʻldiradi va jasadlarini yoʻl ustida qoldiradi. Uchinchi musulmon josusning qayerdaligi haqida hech narsa maʼlum emas[3][4].
Hamra al-Asadda lager qurish
Muhammad yetakchiligidagi musulmon jangchilari Hamra al-Asadga borib, josuslarning ikki nafarining jasadini topadi. Muhammad Quraysh endi unga yana hujum qilish uchun u yerda emasligini bilgach, Madinaga qaytishdan oldin uch kecha — ibn Saʼd rivoyatiga koʻra besh kecha — chorshanbagacha (625-yil 25–27-mart) qolishga qaror qiladi[8].
Hamra al-Asadda boʻlgan paytda Muhammad Tihamahdagi Mabad al-Xuzoʻa bilan kelishuv tuzadi; unda Mabad undan hech narsani yashirmaslikka vaʼda beradi. Soʻng Mabad yolgʻon maʼlumot tarqatish uchun Makkaga yuboriladi[8]. Makkada Mabad Abu Sufyon bilan uchrashib, Muhammad Abu Sufyonga qarshi jang qilish uchun ulkan kuch toʻplagani haqida notoʻgʻri xabar tarqatadi. Abu Sufyon va hamrohlari musulmonlarni butunlay yoʻq qilish uchun Madinaga katta va hal qiluvchi hujum uyushtirishni rejalashtirayotgan edi. Muhammadning ulkan harbiy qudrati haqidagi Mabad gaplarini eshitgach, Abu Sufyon musulmonlarga zudlik bilan hujum qilish rejasidan qaytadi. Shu tariqa Muhammad makkaliklar rejalagan yirik bostirib kirishni muvaffaqiyatli toʻxtatgan[5][9].
Quraysh askarlarini asir olish va boshini olish
Hamra al-Asadda uch kun qolganidan soʻng, Muhammad Madinaga qaytdi. U Abu ‘Azzah al-Jumahiyni asirga oldi. Abu ‘Azzah avvalroq Badr jangidagi asirlardan biri boʻlgan. Abu Azzah Amr bin Abd Allah al-Jumahiy Badr jangidan keyin Muhammad tomonidan mehribonlik bilan muomala qilingan: u qizlari bor kambagʻal kishi boʻlgani uchun tovon toʻlashga qurbi yetmasdi; shu bois, u musulmonlarga qarshi yana qurol koʻtarmaslik sharti bilan Badr jangidan keyin ozod qilingan. Biroq u vaʼdasini buzib, Uhud jangida qatnashgan. U yana rahm-shafqat soʻradi, ammo Muhammad uni oʻldirishni buyurdi. Uni Az-Zubayr qatl etdi, boshqa bir rivoyatda esa Osim ibn Sobit[10]. U Muhammadga qarshi ommani safarbar etishda sheʼriyatidan foydalanadigan taʼsirli shoir boʻlgan. Uhud jangida ham Muhammadga qarshi ommani qoʻzgʻatish uchun yana sheʼriyatidan foydalangan. Shuningdek, Uhud jangiga boshqa arab mushriklari bilan birga borgan. U yana qoʻlga tushib: „Ey Muhammad, meni ozod qil, meni majburan olib kelishdi“, degan[11].
makkalik josus Mu'awiya ibn al-Mughira — Usmon ibn Affonning amakivachchasi — Uhuddan keyin qoʻlga olingan edi. Usmon unga panoh bergan. Unga uch kunlik muhlat berildi hamda Makkaga qaytish safariga tuya va oziq-ovqat hozirlab berildi. Usmon Muhammad bilan Hamra al-Asadga yoʻl oldi, Muoviya esa berilgan muhlatdan ortiq qolib ketdi. Qoʻshin qaytib kelguncha u qochib ketgan boʻlsa-da, Muhammad uni quvib yetib qatl etishni buyurdi. Buyruq bajarildi[1][2].
Islomdagi ahamiyati
Hamra al-Asad jangida Abu Bakr va Zubayr ibn al-Avvomning ishtiroki, Islom dinida bu voqeaning ahamiyati sababli tafsir ulamolari tomonidan alohida qayd etilgan. Chunki Ali Imronda[12] tilga olingan „yarador taqvodor jangchilar“ degan tasvir aynan Uhuddagi Uhud jangida jarohat olganidan keyin ushbu jangning ilgʻor safini boshqargan, Paygʻambar sahobalaridan ikki nafari — Abu Bakr va Zubayr nazarda tutilgan, deb hisoblanadi[13][14].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Mubarkpuri 2002, s. 183.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Ibn Hisham 2/60-129; Zaʼd Al-Maʼad 2/91-108; Fath Al-Bari 7/345-377; Mukhtasar Seerat Ar-Rasool p.242-275.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Mubarkpuri 2002, s. 340.
- ↑ 4,0 4,1 Shawqī 2003, s. 273.
- ↑ 5,0 5,1 Gabriel 2007, s. 124.
- ↑ Shawqī 2003, s. 272.
- ↑ Mubarkpuri 2002, s. 339.
- ↑ 8,0 8,1 Mubarkpuri 2002, s. 341.
- ↑ Mubarkpuri 2002, s. 342.
- ↑ Mubarkpuri 2002, ss. 181–83.
- ↑ Khatab & Bouma 2007, s. 184.
- ↑ Ayah 172|Andoza:Cite quran
- ↑ Rizqullah Ahmad, Maftukhin & Basyaruddin (2017, s. 526, Bukhari and Muslim reported this narration which ended on Aisha as authentic.)
- ↑ al-'Asqalani 1500, s. 2, Sahih al-Bukhari 3849.
Adabiyotlar
- al-'Asqalani, Ibn Hajar „Fath al-Bariga sharh“. Islamweb (1500). Qaraldi: 2021-yil 7-noyabr.
- Mubarkpuri, Safi-ur-Rahman. Muhrlangan nektar (Paygʻambar tarjimai holi) (en). Darussalam Publications, 2002. ISBN 978-1-59144-071-0.
- Shawqī, Abū Khalīl. Qur’on atlasi: joylar, xalqlar, yodgorliklar: xaritalar, jadvallar va rasmlar bilan Qur’onga oid ma’lumotlarning ishonchli toʻplami (en). Darussalam, 2003. ISBN 978-9960-897-54-7.
- Khatab, Sayed; Bouma, Gary D.. Islomda demokratiya (en). Routledge, 2007-06-22. ISBN 978-1-134-09384-7.
- Gabriel, Richard A.. Muhammad: Islomning ilk buyuk sarkardasi (en). University of Oklahoma Press, 2007. ISBN 978-0-8061-3860-2.
- Rizqullah Ahmad, Mahdi; Maftukhin, Anis; Basyaruddin, Yessi H. M.. Rasululloh tarjimai holi: ishonchli manbalar asosida analitik tadqiqot. Qisthi Press, 2017. ISBN 9789793715568. Qaraldi: 2021-yil 17-noyabr.