Basarke jangi: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher) | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
| yer = Basarke Gillan va [[Hujra Shoh Muqim]] | | yer = Basarke Gillan va [[Hujra Shoh Muqim]] | ||
| sabab = | | sabab = | ||
| natija = [[Sikhlar]] | | natija = [[Sikhlar]] gʻalabasi | ||
* [[Dal Khalsa (Sikhlar | * [[Dal Khalsa (Sikhlar qoʻshini)|Budda Dal]] Basarkeda magʻlub boʻldi, lekin [[Dal Khalsa (Sikhlar qoʻshini)|Taruna Dal]]ning qoʻshimcha kuchlari Hujra Shohda mugʻullarni magʻlub etdi. | ||
| holat = | | holat = | ||
| oʻzgarishlar = | | oʻzgarishlar = | ||
| raqib1 = [[File:Sikh Akali flag.svg|30px]] [[Dal Khalsa (Sikhlar | | raqib1 = [[File:Sikh Akali flag.svg|30px]] [[Dal Khalsa (Sikhlar qoʻshini)|Dal Khalsa]] | ||
| raqib2 =[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|30px]] [[Boburiylar imperiyasi]] | | raqib2 =[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|30px]] [[Boburiylar imperiyasi]] | ||
| qomondon1 = [[File:Sikh Akali flag.svg|20px]] [[Navob Kapur Singh]] | | qomondon1 = [[File:Sikh Akali flag.svg|20px]] [[Navob Kapur Singh]] | ||
| qomondon2 =[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] [[Zakariya Xon Bahadur|Zakariya Xon]]<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Lakhpat Rai<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Haibat Xon<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Mukhlas Xon{{KIA}}<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Salabat Xon<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Kutb-ud-Din Xon<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Jamal Xon{{KIA}}<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Tatar Xon{{KIA}}<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Duni Chand{{KIA}} | | qomondon2 =[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] [[Zakariya Xon Bahadur|Zakariya Xon]]<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Lakhpat Rai<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Haibat Xon<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Mukhlas Xon{{KIA}}<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Salabat Xon<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Kutb-ud-Din Xon<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Jamal Xon{{KIA}}<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Tatar Xon{{KIA}}<br />[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|20px]] Duni Chand{{KIA}} | ||
| kuch1 = | | kuch1 = Nomaʼlum | ||
| kuch2 = Basarkeda 7 000<ref name="Gandhi1999">{{cite book|title=Sikhs In The Eighteenth Century|author=Surjit Singh Gandhi|url=https://archive.org/details/SikhsInTheEighteenthCentury/page/103/mode/2up|publisher=Singh Bros.|year=1999|isbn=9788172052171|pages=101 and 414}}</ref><br />Hujra Shohda 10 000<ref name="Ganda">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda|url=https://archive.org/details/SardarJassaSinghAhluwalia_651/page/n41/mode/2up|title=Sardar Jassa Singh Ahluwalia|year=1990|pages=25–26}}</ref> | | kuch2 = Basarkeda 7 000<ref name="Gandhi1999">{{cite book|title=Sikhs In The Eighteenth Century|author=Surjit Singh Gandhi|url=https://archive.org/details/SikhsInTheEighteenthCentury/page/103/mode/2up|publisher=Singh Bros.|year=1999|isbn=9788172052171|pages=101 and 414}}</ref><br />Hujra Shohda 10 000<ref name="Ganda">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda|url=https://archive.org/details/SardarJassaSinghAhluwalia_651/page/n41/mode/2up|title=Sardar Jassa Singh Ahluwalia|year=1990|pages=25–26}}</ref> | ||
| yoqotishlar1 = | | yoqotishlar1 = Nomaʼlum | ||
| yoqotishlar2 = Bir necha ming kishi<ref name="Advanced">{{cite book|title=Advanced study in History of the Punjab|author=G.S. Chhabra|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.29082/page/359/mode/2up|year=1960|pages=360}}</ref> | | yoqotishlar2 = Bir necha ming kishi<ref name="Advanced">{{cite book|title=Advanced study in History of the Punjab|author=G.S. Chhabra|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.29082/page/359/mode/2up|year=1960|pages=360}}</ref> | ||
| ilova = | | ilova = | ||
}} | }} | ||
'''Basarke jangi''' (shuningdek, '''Basarke va Hujra Shoh jangi''' nomlari bilan ham tanilgan) — 1736-yil 23-oktyabrda [[Navob Kapur Singh]] boshchiligidagi sikh | '''Basarke jangi''' (shuningdek, '''Basarke va Hujra Shoh jangi''' nomlari bilan ham tanilgan) — 1736-yil 23-oktyabrda [[Navob Kapur Singh]] boshchiligidagi sikh qoʻshinlari va Lahpat Rai boshchiligidagi Boburiylar qoʻshini oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang. | ||
== Tarixi == | == Tarixi == | ||
1735-yil oxirigacha | 1735-yil oxirigacha boʻlgan davrda [[Lohur Subasi|Lohur]] noibi Zakariya Xon qoʻshin yuborib, bir [[jogir]]ni egalladi. Zakariya Xonning devoni Lahpat Rai [[Dal Khalsa (Sikhlar qoʻshini)|Budda Dal]]ni [[Malva]] mintaqasi tomon chekinishga majbur qildi. Budda Dalni [[Phulkian Misl]] sardori [[Ala Singh]] iliq kutib oldi. Dalning bu hududda boʻlishi Ala Singh uchun katta imkoniyat yaratdi, chunki Budda Dalning yordami bilan u oʻz hududini kengaytirib, butun [[Sunam]]ni oʻz tasarrufiga qoʻshib oldi. [[Sirhind]] hokimini jazolaganidan soʻng, Navob Kapur Singh sikhlarni [[Divali]] bayramini [[Amritsar]]da nishonlash uchun [[Majha]]ga qaytardi<ref name=Gandhi1999/><ref name=Advanced/><ref name=Heritage>{{cite book|title=The Heritage Of The Sikhs|author=Harbans Singh|url=https://archive.org/details/TheHeritageOfTheSikhs/page/n55/mode/2up?q=Tatar|year=1994|pages=55|publisher=Manohar |isbn=9788173040641}}</ref><ref name=Crystals>{{cite book|title=Golden Crystals|author=Ranjit Singh|url=https://archive.org/details/GoldenCrystalsEssaysOnSikhHistoryRanjitSinghKharag/page/n223/mode/2up|year=2013|pages=224–225|publisher=Unistar Books |isbn=9789351130482}}</ref>. | ||
== Jang == | == Jang == | ||
Sikhlar Basarke hududida turgan paytda Lahpat Rai boshchiligidagi 7 000 kishilik | Sikhlar Basarke hududida turgan paytda Lahpat Rai boshchiligidagi 7 000 kishilik qoʻshin ularga hujum qildi<ref name=Gandhi1999/>. Sikhlar magʻlubiyatga uchrab, chekinishga majbur boʻldilar<ref name=Heritage/><ref name=Crystals/>. Ertasi kuni ertalab Budda Dal [[Xemkaran]] yaqiniga yetib kelganida, unga Taruna Dal qoʻshildi. Basarke hududida Boburiylar qoʻshiniga yana qariyb 10 000 kishilik qoʻshimcha kuchlar kelib qoʻshildi<ref name=Advanced/>. Shundan soʻng Lohur yaqinidagi [[Hujra Shoh Muqim]]da jang boʻlib oʻtdi. Unda sikhlar gʻalaba qozonib, Boburiylar qoʻshinini magʻlub etdilar. Jangda minglab askarlar, jumladan, [[Jaspat Rai]]ning oʻgʻli Mukhlas Xon, Duni Chand hamda Jamal Xon va Tatar Xon ismli ikki mashhur [[faujdar]] halok boʻldi<ref name=Gandhi1999/><ref name=Ganda/><ref name=Advanced/><ref name=Heritage/><ref name=Crystals/><ref>{{cite book|title=Rise of the Sikh Power and Maharaja Ranjeet Singh|url=https://books.google.com/books?id=TzRuAAAAMAAJ&q=jamal+khan+and+tatar+khan+sikh|author=Sohan Singh Seetal|year=1971|pages=178| publisher=Dhanpat Rai }}</ref>. | ||
== Oqibatlari == | == Oqibatlari == | ||
Ushbu jangdan | Ushbu jangdan soʻng Lohur hukumati barcha sikhlarga qarshi choralar koʻrdi. Hukumat [[Amritsar]]dagi [[Oltin ibodatxona]]ni egallab oldi va sikhlarning ibodatxonaga kelishiga toʻsqinlik qildi. Shuningdek, sikhlarga boshpana berish yoki ularga har qanday yoʻl bilan yordam koʻrsatish ham qonun bilan taqiqlandi<ref name=Ganda/><ref>{{cite book|title=The Punjab Past and Present - Volume 19 Part 2|url=https://archive.org/details/ThePunjabPastAndPresent-Volume19Part2/page/n119/mode/2up?q=1736|year=1985|pages=364}}</ref>. | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
2026-yil 19-noyabr, 22:33 dagi (joriy) koʻrinishi
| Basarke jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Boburiylar va Sikhlar urushlarining bir qismi | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Kuchlar | |||||||
| Nomaʼlum | Basarkeda 7 000[1] Hujra Shohda 10 000[2] | ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| Nomaʼlum | Bir necha ming kishi[3] | ||||||
Basarke jangi (shuningdek, Basarke va Hujra Shoh jangi nomlari bilan ham tanilgan) — 1736-yil 23-oktyabrda Navob Kapur Singh boshchiligidagi sikh qoʻshinlari va Lahpat Rai boshchiligidagi Boburiylar qoʻshini oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]1735-yil oxirigacha boʻlgan davrda Lohur noibi Zakariya Xon qoʻshin yuborib, bir jogirni egalladi. Zakariya Xonning devoni Lahpat Rai Budda Dalni Malva mintaqasi tomon chekinishga majbur qildi. Budda Dalni Phulkian Misl sardori Ala Singh iliq kutib oldi. Dalning bu hududda boʻlishi Ala Singh uchun katta imkoniyat yaratdi, chunki Budda Dalning yordami bilan u oʻz hududini kengaytirib, butun Sunamni oʻz tasarrufiga qoʻshib oldi. Sirhind hokimini jazolaganidan soʻng, Navob Kapur Singh sikhlarni Divali bayramini Amritsarda nishonlash uchun Majhaga qaytardi[1][3][4][5].
Jang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Sikhlar Basarke hududida turgan paytda Lahpat Rai boshchiligidagi 7 000 kishilik qoʻshin ularga hujum qildi[1]. Sikhlar magʻlubiyatga uchrab, chekinishga majbur boʻldilar[4][5]. Ertasi kuni ertalab Budda Dal Xemkaran yaqiniga yetib kelganida, unga Taruna Dal qoʻshildi. Basarke hududida Boburiylar qoʻshiniga yana qariyb 10 000 kishilik qoʻshimcha kuchlar kelib qoʻshildi[3]. Shundan soʻng Lohur yaqinidagi Hujra Shoh Muqimda jang boʻlib oʻtdi. Unda sikhlar gʻalaba qozonib, Boburiylar qoʻshinini magʻlub etdilar. Jangda minglab askarlar, jumladan, Jaspat Raining oʻgʻli Mukhlas Xon, Duni Chand hamda Jamal Xon va Tatar Xon ismli ikki mashhur faujdar halok boʻldi[1][2][3][4][5][6].
Oqibatlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ushbu jangdan soʻng Lohur hukumati barcha sikhlarga qarshi choralar koʻrdi. Hukumat Amritsardagi Oltin ibodatxonani egallab oldi va sikhlarning ibodatxonaga kelishiga toʻsqinlik qildi. Shuningdek, sikhlarga boshpana berish yoki ularga har qanday yoʻl bilan yordam koʻrsatish ham qonun bilan taqiqlandi[2][7].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Surjit Singh Gandhi. Sikhs In The Eighteenth Century. Singh Bros., 1999 — 101 and 414-bet. ISBN 9788172052171.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Singh, Ganda. Sardar Jassa Singh Ahluwalia, 1990 — 25–26-bet.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 G.S. Chhabra. Advanced study in History of the Punjab, 1960 — 360-bet.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Harbans Singh. The Heritage Of The Sikhs. Manohar, 1994 — 55-bet. ISBN 9788173040641.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Ranjit Singh. Golden Crystals. Unistar Books, 2013 — 224–225-bet. ISBN 9789351130482.
- ↑ Sohan Singh Seetal. Rise of the Sikh Power and Maharaja Ranjeet Singh. Dhanpat Rai, 1971 — 178-bet.
- ↑ The Punjab Past and Present - Volume 19 Part 2, 1985 — 364-bet.