Balchiqchisimonlar

Balchiqchisimonlar; Qazilma davri: 55-0 Ma; wasatchian – hozirgacha PreЄ Є O S D C P T J K Pg N
	Balchiqchisimonlar turkuming ayrim turlari
Biologik klassifikatsiya
Olam:	Hayvonlar;
Kenja olam:	Eumetazoa;
Tip:	Xordalilar;
Kenja tip:	Umurtqalilar;
Sinf:	Qushlar;
Kenja sinf:	Yelpigʻich dumli qushlar;
Infrasinf:	Yangi tanglayli qushlar;
Turkum:	Balchiqchisimonlar;
Binar nomi
	Charadriiformes; Huxley, 1867

Balchiqchisimonlar (Charadriiformes) - qushlar sinfining turkumi. Tashqi koʻrinishi va kattaligi har xil. Eng kichigi — chumchuq balchiqchining boʻyi 14 sm, ogʻirligi 20 g , yirigi — chinchoʻldoqning boʻyi 62 sm, ogʻirligi 1100 g cha. Balchiqchilarning oyogʻi uzun, oldingi barmoqlari rivojlangan, orqa barmogʻi boʻlmaydi yoki juda qisqa boʻlib, yerga tegmaydi. Oldingi barmoqlari teri-parda bilan oʻzaro tutashgan yoki oʻralgan. Koʻpchilik turlarining tumshugʻi uzun, ingichka va toʻgʻri, baʼzilariniki yuqoriga yoki pastga qaytarilgan. Balchiqchilar tumshugʻining kattakichikligi va shakli oziqlanish xususiyatlari bilan bogʻliq. Qanotlari ensiz, uchi nayzaga oʻxshash, baʼzilariniki toʻmtoq. Koʻp B.ning dumi qisqa, baʼzilariniki uzun yoki ayrisimon. Patlari zich, rangi koʻpincha bir xil — xira-balchiq tusda. Balchiqchining B. (Charadrii), baliqchilar (Laridae) va chistiklar (Alcae) degan 3 kenja turkumi bor. Balchiqchilar kenja turkumi yakanlar (lacanidae), rangdor loyxoʻraklar (Rostratulidae), choʻldoqlar (Ghara-dviidae), bigiztumshuqlar (Recurvi-rostidae), qiziloyoqlar (Heamato-podidae), loyxoʻraklar (Scolopacidae), plavunchiklar (Phalarepodidae), qisqich choʻldoqlar (Dromadidae), jiqtoqlar (Clareolidae), oq choʻldoqlar (Chioni-didae), yilqichilar (Burhinidae) kabi 12 oilaga boʻlinadi. Baliqchilar kenja turkumi pomorniklar (Stercorariidae), baliqchilar (Laridae), chagalalar yoki dengiz qaldirgʻochlari (Sternidae), suzgirlar (Rynchopidae)ni oʻz ichiga oladi. Chistiklar kenja turkumi 1 oila — chistiklardan (Alcidae) iborat. Baliqchilar turkumining 300 ga yaqin turi mavjud. Yer yuzida keng tarqalgan. Antarktikada faqat 2 turi bor. Asl Baliqchilarning koʻpi quruqlik qushlari boʻlib, dengiz, daryo, koʻl kabi suv havzalarining sohillarida, choʻl, sahro va tundra kabi ochiq yerlarda yashaydi, yerda yaxshi yuguradi. Baʼzi turlari oʻrmon va butazorlarda yashaydi. Suv va quruqlikdagi umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. Koʻpincha yerga, baʼzi turlari (qora balchiqchi) daraxtga uya quradi. Yiliga bir marta 2 — 5 dona tuxum qoʻyadi. Asosan, urgʻochilari nasl uchun gʻamxoʻrlik qiladi, lekin rangdor loyxoʻrak va suzgir Baliqchilarning erkaklari tuxum bosadi hamda joʻjalarini boqadi. Baliqchilarning goʻshti mazali. Yilqichi, qizqush, katta qiziloyoq, loyxoʻrak, chinchoʻldoq, jiktoq, torgʻoq, kurakburun Baliqchilarning tipik vakilidir.

Taksonomiyasi va Sistematikasi

Oilalari

Tashqi koʻrinishi	Oila nomi	Lotincha nomi	Urug‘lari
	-	Pluvianellidae
	Oq rjankalar	Chionidae
	Yilqichilar	Burhinidae
	Magellan rjankalari	Pluvianidae
	Bigiztumshuqlar	Recurvirostridae
	Oʻroqtumshuqlar	Ibidorhynchidae
	Zax loyxoʻraklar	Haematopodidae
	Rjankalar	Charadriidae
Fayl:Plains-wanderer female 8173.jpg	-	Pedionomidae
Tasvir yaratishda xatolik:	-	Thinocoridae
Fayl:Rostratula benghalensis small.jpg	-	Rostratulidae
	Yakanalar	Jacanidae
Tasvir yaratishda xatolik:	Loyxoʻraklar	Scolopacidae
Fayl:Turnix sylvatica.jpg	-	Turnicidae
Tasvir yaratishda xatolik:	-	Dromadidae
Fayl:Small pranticole.jpg	Jiqtoqlar	Glareolidae
Tasvir yaratishda xatolik:	Pomorniklar	Stercorariidae
	Chistiklar	Alcidae
Fayl:Larus argentatus ad.jpg	Baliqchilar	Laridae	Suvkesar (Rynchops) — 3 tur (Gygis) — 3 tur (Anous) — 5 tur (Onychoprion) — 4 tur (Sternula) — 7 tur Katta-tumshuq chigirtchi (Phaetusa) — 1 tur Chegrava (Hydroprogne) — 1 tur (Gelochelidon) — 2 tur (Larosterna) — 1 tur (Chlidonias) — 4 tur (Thalasseus) — 7 tur Chigirtchi (Sterna) — 13 tur (Creagrus) — 1 tur (Hydrocoloeus) — 1 tur (Rhodostethia) — 1 tur (Rissa) — 2 tur (Xema) — 1 tur (Pagophila) — 1 tur (Saundersilarus) — 1 tur (Chroicocephalus) — 10 tur (Leucophaeus) — 5 tur (Ichthyaetus) — 6 tur Baliqchi (Larus) — 25 tur