Az-Zohir Gʻoziy

Az-Zohir Gʻoziy
Az-Zohir Gʻoziy
	Almalik az-Zohir
	; Az-Zohir tangasi
Halab amiri
Saltanat	1193-yil 4-mart — 1216-yil 8-oktyabr
Oʻtmishdoshi	Salohiddin Yusuf; Misr va Suriya sultoni sifatida
Davomchisi	Al-Aziz Muhammad
Tugʻilishi	1172-yil
Vafoti	1216-yil 8-oktyabr
Turmush oʻrtogʻi	Gʻoziya Xotun; Dayfa Xotun; Vajh al-Qamar
Farzandlari	Al-Aziz Muhammad
Sulola	Ayyubiylar
Otasi	Salohiddin Yusuf
Dini	Islom (sunniylik)

Al-Malik az-Zohir Gʻiyosiddin Gʻoziy ibn Yusuf ibn Ayyub (az-Zohir Gʻoziy nomi bilan tanilgan; 1172-yilda tugʻilgan — 1216-yil 8-oktyabrda vafot etgan) — 1186-yildan 1216-yilgacha Halabning kurd millatiga mansub Ayyubiylar sulolasidan boʻlgan amiri. Salohiddinning uchinchi oʻgʻli, shimoliy Suriya va Mesopotamiyaning kichik qismi uning yerlari tarkibiga kirgan.

Hayoti

Az-Zohir 15 yoshga kirganda 1186-yilda otasi uni Halab, Mosul va yaqinda Zangiylardan tortib olingan hududlar hokimi etib tayinlagan. Xuddi shu paytda uning ikki akasi ham Suriya (al-Afdal) va Misr (al-Aziz) hokimi etib tayinlangan. Az-Zohir olgan yerlar avval amakisi, Salohiddinning akasi al-Odil nazorati ostida boʻlgan. 1193-yilda oʻz yerlarini meros qilib olgan az-Zohir Damashqda hukmronlik qilayotgan akasi al-Afdalning hukmronligini tan olishi kerak edi. Biroq hukumat ishlarini akalaridan mustaqil ravishda olib borgan va va shu sababli bir muddat ularning amakisi Al-Odil bilan boʻlgan kelishmovchiliklariga aralashmagan^[2].

1193-yilda Mosulda davom etayotgan Izzuddin Masʼudning Zangiylar qoʻzgʻolonini bostirish uchun az-Zohir amakisi al-Odildan harbiy kuch yuborishni soʻradi va tezda qoʻzgʻolonni bostirishga muvaffaq boʻldi. 1194-yilda az-Zohir al-Afdalning hokimiyatini tan olishi evaziga tuzilgan kelishuv doirasida Loziqiya va Jablani oldi. Biroq 1196-yilga kelib, al-Afdal hukmdor sifatida oʻzining layoqatsizligini namoyon etdi va amakisi al-Odilning qoʻllab-quvvatlovidan mahrum boʻldi. Az-Zohir akasi al-Aziz va amakisi al-Odil bilan birga al-Afdalni taxtdan agʻdarib, uni surgun qildi. 1197-yil oktyabrida Kiprning birinchi qiroli Amalric Bayrutdagi portni qayta egallagani va Antioxiya grafi Bohemond III Loziqiya hamda Jabla portlariga tahdid solayotganidan xabar topgan az-Zohir portlarni vayron qildi. Bohemond bu ikki joyni egallagan boʻlsa-da, ular endilikda foydasiz hududlarga aylangan edi. Shu sababli tez orada ortga chekindi. Shundan soʻng az-Zohir bu hududlarni qayta egallab, Loziqiyadagi qal’ani qayta tikladi.

Halab hukmdori az-Zohir otasining koʻplab maslahatchilarini hokimiyat oʻrinlarida saqlab qoldi. Bahouddin ibn Shaddodni Halab qozisi etib tayinladi^[3]. Noanʼanaviy qarashlarga ega as-Suhravardiyni Halabga olib keldi. 1191-yilda esa ortodoks ulamolar talabi bilan uni qamoqqa olishga majbur boʻldi^[4].

Al-Aziz 1198-yilda Misrda vafot etgach, oʻrniga uning 9 yoshli oʻgʻli al-Mansur hokimiyatga kelgach, vazirlar al-Odilning daʼvolaridan xavotirlanib, al-Afdalni surgundan chaqirib olishdi hamda yosh jiyanining nomidan Misr regenti boʻlishni soʻrashdi. Keyingi yil boshida al-Odil shimolda artuqiylar qoʻzgʻolonini bostirish bilan band boʻlgan paytda al-Afdal va az-Zohir ittifoq tuzdilar. Ularga ayyubiy shahzodalarning aksariyati qoʻshildi. Ular birgalikda Damashqni qamal qildilar. Shahar bir necha oy davomida qamalga bardosh bergach, az-Zohir (boshqa ayyubiy shahzodalar kabi) qamalga qiziqishini yoʻqotib, qoʻshinlarini olib chiqib ketdi^[2]. Al-Odil jiyanining bu harakatidan mamnun boʻlmadi. U qaytib kelib, az-Zohirning hududlarini Halab atrofi bilan cheklab qoʻydi va uni al-Odilning oliy hukmronligini tan olishga majbur qildi. Hayotining soʻnggi oʻn yillarida salibchilar bilan urushlar olib bordi va boshqa ayyubiy shahzodalarni qoʻllab-quvvatlash uchun qoʻshin yubordi. 1206-yilda qirol Leo Amq jangida az-Zohir kuchlarini magʻlub etsa-da, Halabga qarshi kurashda uzoq muddatli ustunlikka erisha olmadi. 1207-yilda fransuzlar Himsga hujum qilib, shaharni qamal qildilar. Shahar amiri ayyubiy shahzoda Mujadid Shirkuh II az-Zohirdan yordam soʻragach, az-Zohirning qoʻshinlari qamalni toʻxtatishga muvaffaq boʻldi.

1212-yilda az-Zohirning eski raqibi boʻlmish al-Odilning qizi Dayfa Xotunga uylanishi alohida ahamiyatga ega voqea boʻldi^[2]. Bu nikoh oilaning ikki tarmogʻi oʻrtasidagi raqobatning yakunlanganini anglatdi^[5].

1216-yilda vafotidan biroz avval az-Zohir kichik oʻgʻli Al-Aziz Muhammadni (1213-yilda tugʻilgan) taxt vorisi etib tayinladi.

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 „Eyyubi Ailesi Kadınları“ (tr). kaynakca.hacettepe.edu.tr 320–342. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 Burns, Ross. Aleppo, A History. Routledge, 2013 — 146-bet. ISBN 9780415737210.
↑ Gabrieli, Francesco. Arab Historians of the Crusades, Costello, E.J. (trans.), Routledge & Kegan Paul, 1984 — xxix-bet.
↑ „"Islamic Personalities: Muslim Scientists and Thinkers: Shihabuddin Yahya Suhrawardi" Tebyan Institute“. 2009-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 27-dekabr.
↑ Humphreys, R. S., From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193-1260 p.155

Humkdorlik unvoni
Az-Zohir Gʻoziy Ayyubiylar sulolasi Tavalludi: 1172 Vafoti: 8 oktabr 1216
Oldingisi Saloh ad-Din Yusuf lavozimi: Misr va Suriya sultoni	Halab amiri 4 mart 1193–8 oktabr 1216	Keyingisi Al-Aziz Muhammad

[kaynakca-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 „Eyyubi Ailesi Kadınları“ (tr). kaynakca.hacettepe.edu.tr 320–342. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.

[:3-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 Burns, Ross. Aleppo, A History. Routledge, 2013 — 146-bet. ISBN 9780415737210.

[Gabrieli-3] Gabrieli, Francesco. Arab Historians of the Crusades, Costello, E.J. (trans.), Routledge & Kegan Paul, 1984 — xxix-bet.

[4] „"Islamic Personalities: Muslim Scientists and Thinkers: Shihabuddin Yahya Suhrawardi" Tebyan Institute“. 2009-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 27-dekabr.

[5] Humphreys, R. S., From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193-1260 p.155

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]