Kontent qismiga oʻtish

Ayhan Songar

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Ayhan Songar (1926–1997) turk akademigi va psixiatri boʻlgan. U, shuningdek, tasavvuf, musiqa, kibernetika va fotografiya sohalaridagi faoliyati bilan ham tanilgan. U konservativ fikr markazi – Intellektuallar oʻchogʻi (IH) tarkibida boʻlgan va Yashil Yarimoyga rahbarlik qilgan.

Hayoti va taʼlimi

U 1926-yilda Balikesir viloyatining Gönen shahrida tugʻilgan[1]. Otasi polkovnik Nazmi Turkiya Istiqlol urushida qatnashgan, onasi Fevziye Peyman xonim esa Usmonli sultoni Abdulmajid Ining rafiqasi boʻlgan Rahima Perestu Sultonning jiyani edi[2].

Songar 1950-yilda Istanbul universiteti Tibbiyot fakultetini tamomladi va 1953-yilda psixiatriya boʻyicha tayyorgarligini yakunladi[3]. Uning oʻqituvchilaridan biri Mazhar Usmon edi[1][4].

Faoliyati va mashgʻulotlari

Taʼlimni tamomlagach, Songar oʻqigan universitetiga ilmiy xodim sifatida ishga kirdi. U 1956-yilda dotsent, 1962-yilda esa toʻla professor boʻldi[3]. U Istanbul universitetining Cerrahpaşa tibbiyot fakulteti Psixiatriya kafedrasini tashkil etgan. U kafedraga oʻttiz toʻrt yil davomida rahbarlik qildi[5]. U bemorlarini davolashda turk mumtoz musiqasidan foydalandi va universitet klinikasida musiqa terapiyasi boʻlimini tashkil etdi[3]. U Tibbiyot fakultetida psixiatriya, parapsixologiya, kibernetika va biofizika fanlarini oʻqitgan[3][4].

Songar 1962-yilda konservativ „Fikr egalari klubi“ (turkcha: Aydınlar Kulübü) deb atalgan fikr markazi aʼzosiga aylandi, bu esa keyinchalik IHning dastlabki shakli boʻldi[6]. U IH asoschilaridan biri boʻlgan va 1982-yil 24-dekabrdan 1984-yil 4-aprelgacha uning vaqtinchalik prezidenti sifatida xizmat qilgan[7][8]. U IH tomonidan ishlab chiqilgan turk-islom sintezini targʻib qilgan „Ilmni yoyish jamiyati“ (turkcha: Ilim Yayma Cemiyeti) aʼzosi ham boʻlgan[6].

Songar Sud-tibbiyot institutida Kuzatuv ixtisoslashuvi boʻlimiga rahbarlik qilgan va, shuningdek, Turkiya radio va televideniye korporatsiyasi boshqaruv kengashi aʼzosi boʻlgan[3]. 1988-yilga kelib u Turkiya Psixologik jamiyatining prezidenti etib tayinlangan[9].

Songar Turkiya Adabiyot jamgʻarmasining tashkil etilishida ishtirok etgan[1]. U Yashil Yarimoy prezidentligida ham xizmat qilgan[5].

Songar 1986-yildan boshlab kundalik Tercüman gazetasida haftalik ustun chop etgan, soʻngra Türkiye gazetasida 1989-yildan haftalik, 1991-yildan 1997-yilgacha esa har kuni maqola yozgan[2]. U, shuningdek, Hareket jurnali mualliflaridan biri boʻlgan[10]. U ud va gobo yoyi chalgan va qoʻshiqlarga matn yozgan[2]. U kibernetika, energiya va hayot kabi turli mavzularga bagʻishlangan koʻplab kitoblar muallifi boʻlgan[2].

Qarashlari

Songar neo-spiritizm tarafdori boʻlgan va Turkiyada bu harakat asoschisi Bedri Ruhselmonning qarashlaridan taʼsirlangan[4]. Songar kibernetika islom dunyoqarashi bilan mos kelishini va u turk jamiyatidagi radikalizmni kamaytirish uchun qoʻllanishi mumkinligini taʼkidlagan[11]. Uning fikricha, kibernetik psixiatriya shaxslar orasida jinoyat niyatini aniqlash va siyosiy zoʻravonlik motivatsiyalarini yoʻqotish yoʻllaridan biri edi[11], chunki u siyosiy zoʻravonlikni psixiatriya muammosi deb bilgan[11].

Shaxsiy hayoti va vafoti

Songarning rafiqasi Reyhan Songar ham shifokor edi[12]. Ularning bir qizi bor edi[2].

Songarga 1997-yil boshida prostata bezi saratoni tashxisi qoʻyilgan[12]. Uning oʻlim toʻshagida ekanligida koʻrgani kelgan mehmonlaridan biri Rajab Toyyib Erdoʻgʻon boʻlib, u oʻsha paytda Istanbul meri edi[11]. Songar 1997-yil 2-iyulda Istanbulda shu kasallikdan vafot etgan[12]. Ertasi kuni u Zincirlikuyu qabristoniga dafn qilingan[1].

Mukofot va faxriy unvonlar

Songar 1979 va 1981-yillarda Milliy madaniyat jamgʻarmasi tomonidan mukofotlangan. U 1992-yilda Nyu-York Fanlar akademiyasi aʼzoligiga qabul qilingan[2].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Mehmet Nuri Yardım. „Büyük Hekim ve Sanatkâr Ayhan Songar“. Somuncu Baba. № 255. Qaraldi: 19 April 2024.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Sefa Saygılı. „Gonul insanı Prof. Dr. Ayhan Songar için“ (tr). Fikriyat (2018-yil 17-fevral). Qaraldi: 2024-yil 19-aprel.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Şahap Erkoç; Tarık Tuna Gözütok (2023). "Twelve Psychiatrists who shaped Turkish Psychiatry in the Republic’s first century". Turkish Journal of Psychiatry: 296–297. doi:10.5080/u27447. PMID 38173330. PMC 10786358. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=10786358. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Kutluğhan Soyubol (2021). "In Search of Perfection: Neo-spiritualism, Islamic Mysticism, and Secularism in Turkey". Modern Intellectual History 18 (1): 80,84. doi:10.1017/S1479244319000246. 
  5. ↑ 5,0 5,1 „Ayhan Songar 1926-1997“ (tr). Üsküdar University. 2023-yil 20-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 19-aprel.
  6. ↑ 6,0 6,1 Yıldız Atasoy. Islam’s Marriage with Neoliberalism State Transformation in Turkey. London: Palgrave Macmillan, 2009 — 94–95-bet. DOI:10.1057/9780230246669. ISBN 978-0-230-24666-9. 
  7. ↑ „Genel Başkanlar“ (tr). Aydınlar Ocağı. 2022-yil 26-mayda asl nusxadan arxivlangan.
  8. ↑ Ali Çağlar; Mustafa Uluçakar (2017). "Günümüz Türkçülüğünün İslamla İmtihanı: Türk-İslam Sentezi ve Aydınlar Ocağı" (tr). Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (26): 119–134. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkiyat/issue/30359/488164. Qaraldi: 19 April 2024. Ayhan Songar]]
  9. ↑ "Directory of IUPsyS Member Societies". International Journal of Psychology 23 (1-6): 241. 1988. doi:10.1080/00207598808247762. 
  10. ↑ „Hareket“. İslamcı Dergi Projesi. 2024-yil 2-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 2-may.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Joakim Parslow (2021). "The Mechanical Atatürk: Cybernetics and State Violence in the Second Turkish Republic". International Journal of Middle East Studies 53 (4): 586–587. doi:10.1017/S0020743821001033. 
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 „Ayhan Songar kimdir?“ (tr). 2024-yil 19-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 19-aprel.

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ayhan_Songar&oldid=305247" dan olindi