Kontent qismiga oʻtish

Armita Geravandning vafoti

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Armita Geravandning vafoti
Armita Geravandning qabri
Sana1-oktyabr 2023 (koma)
28-oktyabr 2023 (oʻlim)
ManzilTehron metropoliteni
JoylashuvTehron, Eron
Sababbahsli

Armita Geravand (forscha: آرمیتا گراوند‎‎) 17 yoshli eronlik qiz boʻlib, 2023-yil 1-oktyabrda islomiy hijobni majburan tatbiq etuvchi xodimlar bilan daʼvo qilingan toʻqnashuvdan soʻng Tehron metropolitenida koma holatiga tushib qolgan[1][2]. U harbiy gospitalning reanimatsiya boʻlimida ushlab turilgan[3], 2023-yil 22-oktyabrda u yerda uning miya faoliyati toʻxtagani eʼlon qilingan[4], 28-oktyabrda esa vafoti rasman maʼlum qilingan[5]. Bu hodisa Mahsa Aminiyning oʻlimi bilan qiyoslanmoqda va Germaniya tashqi ishlar vaziri tomonidan „chidab boʻlmas“ deb atalgani xabar qilingan[3][2].

Armita Tehrondagi 11-sinfda oʻqiydigan sanʼat litseyi oʻquvchisi edi.

Armita professional taekvondo sportchisi edi. U bu sport turi bilan 2013-yildan beri professional tarzda shugʻullanib kelgan boʻlib, jangovar sport — yakkama-yakka jang sporti boʻyicha „3-“ darajasiga ega edi. Armita Tehrondagi „Anahid Razm“ taekvondo jamoasi aʼzosi boʻlib, „Pom One“ kamari egasi edi.

Armita koreys madaniyatiga qiziqqan va koreys musiqa guruhi BTS muxlisi edi. U BTSning asosiy aʼzolaridan biri — Jiminning chehrasini chizgan va Jimin hamda Jungkookning kiyinish va soch turmagi uslubini taqlid qilgan.

Tarixi

Geravandlar oilasining asl kelib chiqishi Eronning Luriston viloyatidagi Kuhdasht tumaniga qarashli Tarhan hududidan hisoblanadi[6]. Eron qonunchiligiga koʻra, ayollar qatʼiy islomiy kiyinish qoidalari doirasida sochlarini oʻrab, keng kiyimlar kiyishi majburiy hisoblanadi[7]. Bu qoidalarga rioya qilmaganlar jamoat oldida tanbeh, jarima yoki yoʻl-yoʻriq patruli (odatda „axloq politsiyasi“ deb ataladi) tomonidan hibsga olinishi mumkin[3].

Hodisa

2023-yil 1-oktyabr kuni, 17 yoshli Armita Geravand ikki dugonasi bilan birga Tehron metropoliteniga kirib ketayotgani kuzatilgan. Oradan biroz oʻtib, dugonalari uni hushsiz holda poyezddan sudrab chiqarib, tibbiy yordam chaqirgan va u shifoxonaga olib ketilgan[2]. U shifoxonaga travmatik bosh miyasining shikastlanishi tashxisi bilan yotqizilgan[8].

Bir guvohning aytishicha, Geravand metro vagoniga kirganidan koʻp oʻtmay, hijobni nazorat qiluvchi xodima u bilan boshiga roʻmol oʻramagani uchun talashib qolgan. Bahs zoʻravon tus olgan va hijob nazoratchisi unga jismonan hujum qilgan. Tehron va Humah metropoliten kompaniyasi hisobotiga koʻra, Armita chiqqan TWM-EM-1203 rusumli metro vagoni bir nechta videokuzatuv kameralariga ega[9]. Shunga qaramay, Eron axborot agentliklari hozirga qadar vagon ichidan biror tasvirni eʼlon qilmagan[3][10].

Ayblovlar

Norvegiyada joylashgan inson huquqlari tashkiloti Hengaw maʼlumotiga koʻra, Geravand boshiga roʻmol oʻramagani uchun axloq politsiyasi xodimlari tomonidan toʻxtatilgan, qisqa tortishuvdan soʻng unga hujum qilinib, u yiqilib tushgan, buning natijasida boshi urilib, hushini yoʻqotgan[7][11]. Eron rasmiylari esa har qanday jismoniy toʻqnashuv boʻlganini rad etib, u past qon bosimi tufayli hushidan ketganini daʼvo qilmoqda[3][10].

Metro bekatidagi kuzatuv kamerasi yozuvida Geravand boshida roʻmolsiz holda yana ikki qiz bilan birga vagonga kirib borayotganini koʻrgan. Oradan koʻp oʻtmay, dugonalari uni vagondan hushsiz holda tashqariga koʻtarib chiqadi[3]. Eron davlat OAVlari bu tasvirlar oʻzlarining rivoyatini tasdiqlashini iddao qilsa-da, unda Geravand komaga tushib qolishiga olib kelgan vagon ichidagi voqealar aks etmagan[7]. Amnistiya Xalqaro tashkilotining dalillar laboratoriyasi tahliliga koʻra, videoning bir necha qismlari tezlashtirilgan va vaqt belgilariga asoslanib, yozuvda 3 daqiqa 16 soniyalik tanaffus mavjud[12].

Oqibatlar

Geravandning onasi[13] va uni suhbatga olayotgan kundalik gazeta Sharq muxbiri hibsga olingan[7]. Geravand joylashtirilgan shifoxonaning reanimatsiya boʻlimi xavfsizlik xodimlari tomonidan qoʻriqlangan[7].

22-oktyabr kuni Eron davlat OAVlari Armita Geravand bir necha hafta davom etgan komadan soʻng miya faoliyati toʻxtagan, deb eʼlon qilgan[4]. 28-oktyabr kuni esa Armita Geravandning vafoti rasman maʼlum qilingan[5].

Ushbu hodisa 2022-yil 16-sentabr kuni axloq politsiyasi qoʻlida boʻlgan paytda shubhali sharoitlarda vafot etgan, 22 yoshli kurd ayol Mahsa Aminiyning oʻlimi bilan qiyoslanmoqda[3]. Aminiyning oʻlimi Eron boʻylab umummilliy norozilik namoyishlariga sabab boʻlgan edi[4][14][15]. Namoyishlarga javoban, rejim faollarga nisbatan bosimni kuchaytirib, hijob qonunlarini yanada qatʼiylashtirdi[7]. Geravand ishi xalqaro miqyosda keskin tanqid va mustaqil tergov oʻtkazish haqidagi chaqiriqlarga sabab boʻlgan[3][7][12]. Eron hukumati esa xalqaro tanqidlarni „aralashuvchan“ deya rad etgan[16].

Manbalar

  1. ↑ „Iranian teenager Armita Geravand is 'brain dead': state media“. Reuters.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Willinger, Katharina. „Mädchen im Iran im Koma: Ein neuer Fall Amini?“ (de). Tagesschau (2023-yil 4-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Daniel Arkin.. „An Iranian girl is hospitalized, fueling new outrage at the morality police“. NBCNews.com (2023-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Iranian teenager Armita Geravand is 'brain dead': state media“. Reuters (2023-yil 22-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Iranian teenager Armita Geravand dies after alleged confrontation, IRNA reports“. Reuters (2023-yil 28-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  6. ↑ Farzad Saifikaran.. „آرمیتا گراوند، دختری که نمی‌خواست قضاوت شود“ (fa). BBC News فارسی (2023-yil 24-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Farnaz Fassihi.. „With Iranian Girl in Coma, Suspicion Falls on Government“. The New York Times (2023-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  8. ↑ „Iran: Teen Armita Geravand 'brain dead' after hijab incident“. DW News (2023-yil 22-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  9. ↑ Solmaz Iker. „چرا افکار عمومی روایت جمهوری اسلامی درباره آرمیتا را باور نمی‌کند؟“ [Why does the public opinion not believe the narrative of the Islamic Republic about Armita?] (fa). IranWire.com (2023-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  10. ↑ 10,0 10,1 Wintour, Patrick; Parent, Deepa. „Iran urged to release full CCTV of what led to teenage girl's coma“. The Guardian (2023-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  11. ↑ Salem, Mostafa; Rebane, Teele; Akbarzai, Sahar; Karadsheh, Jomana. „Iranian activists accuse morality police of assault after teenage girl hospitalized“. CNN (2023-yil 4-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  12. ↑ 12,0 12,1 „Armita Garawand: Independent investigation into schoolgirl's critical injuries needed amid mounting evidence of a cover up in Iran“. Amnesty International (2023-yil 6-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  13. ↑ „Rights group says mother of Armita Geravand arrested in Iran - X platform“. Reuters (2023-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  14. ↑ Shoura Hashemi.. „How The Jina Revolution In Iran Is Like No Other Movement In Islamic Republic“ (2023-yil 11-aprel). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  15. ↑ Amberin Zaman.. „A year since Mahsa Amini's killing, Iran's Kurds brace for renewed crackdown“ (2023-yil 15-sentyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
  16. ↑ „واکنش‌های بین‌المللی به وضعیت آرمیتا گراوند در بیمارستان؛ ایران خواستار "عدم مداخله" شد“ (fa). رادیو فردا (2023-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Armita_Geravandning_vafoti&oldid=295577" dan olindi