Arafa: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
'''Arafa yoki Arafa kuni ('''[[Arab tili|arab]]'''. يوم عرفة),''' [[musulmonlar]] bayrami va [[Haj]]ning ikkinchi kuni hisoblanib 12 oyning 9-kunida ([[Zulhijja]] taqvim boʻyicha) | '''Arafa yoki Arafa kuni ('''[[Arab tili|arab]]'''. يوم عرفة),''' [[musulmonlar]] bayrami va [[Haj]]ning ikkinchi kuni hisoblanib 12 oyning 9-kunida ([[Zulhijja]] taqvim boʻyicha) taxminan [[Ramazon oyi]] tugashidan soʻng 70 kun oʻtib nishonlanadi. Bu kunda [[Haj]]ga borgan [[ziyorat]]chilar [[Makka]] shahri yonidagi [[Arofat togʻi]]ga borib [[namoz]] oʻqishadi.[[File:Jabal-e-Rehmat_(Mount_of_Mercy).jpg|thumb|alt=Islom an'analariga ko'ra, tepalik Payg'ambar Muhammad SAV turgan va vidolashuv xutbasini aytgan joydir.|Islom an'analariga ko'ra, tepalik Payg'ambar Muhammad SAV turgan va vidolashuv xutbasini aytgan joydir.]] | ||
== Tarixi == | == Tarixi == | ||
| bayram_nomi = Arafa kuni | | bayram_nomi = Arafa kuni | ||
| rasmiy_nomi = {{lang|ar|yomm عرفة}} | | rasmiy_nomi = {{lang|ar|yomm عرفة}} | ||
| rasm = Ziyoratchilar Arafat | | rasm = Ziyoratchilar Arafat yoʻllarini, tekisliklarini va togʻlarini kezib oʻtishadi - Flickr - Al Jazeera English.jpg | ||
| sarlavha = [[Makka]]dagi [[Arafa | | sarlavha = [[Makka]]dagi [[Arafa togʻi]]dagi ziyoratchilar | ||
| laqab = Tavba va duolar qabul qilingan kun | | laqab = Tavba va duolar qabul qilingan kun | ||
| sana = 9 [[Zulhijja]] | | sana = 9 [[Zulhijja]] | ||
| sana2027 = 15 may | | sana2027 = 15 may | ||
| chastota = har bir islom yilida bir marta | | chastota = har bir islom yilida bir marta | ||
| marosimlar = [[salat|Namoz]], [[ | | marosimlar = [[salat|Namoz]], [[roʻza]], [[tavba]] | ||
| turi = Islomiy | | turi = Islomiy | ||
| ahamiyati = | | ahamiyati = Paygʻambar [[Muhammad]]ning [[vidolashuv xutbasi]]ni xotirlash va Islom xabarini yakunlash. [[Haj]] ziyoratining ikkinchi kuni. Hajga bormagan musulmonlar gunohlari uchun tavba qilish uchun roʻza tutdilar. | ||
| relatedto = [[Iyd ul-Adha]], Arafa kunidan keyingi kuni | | relatedto = [[Iyd ul-Adha]], Arafa kunidan keyingi kuni boʻlib oʻtadigan asosiy Islom bayrami. | ||
}} | }} | ||
{{Islom}} | {{Islom}} | ||
'''Arafa kuni''' ({{langx|ar|يوم عرفة|Yavm ʹArafah}}) qamariy [[Islom taqvimi]]ning [[Zulhijja]] oyining | '''Arafa kuni''' ({{langx|ar|يوم عرفة|Yavm ʹArafah}}) qamariy [[Islom taqvimi]]ning [[Zulhijja]] oyining toʻqqizinchi kuniga toʻgʻri keladigan [[Islom bayrami]].<ref name="Sheikho">{{cite book|last1=Sheikho|first1=Mohammad Amin|title=Haj Haj: Taqvoning beshinchi oliy darajasi: 5-jild|date=1783|publisher=CreateSpace Mustaqil nashriyot platformasi|isbn=978-1-4827-8324-7|url=https://books.google.com/books?id=2PcFIf3nxL8C&q=Day+of+Arafah&pg=PA57}}</ref> Bu [[Haj]]ning [[Haj#Islom|ziyorat]]ning ikkinchi kuni. va undan keyin [[Qurbon hayiti]] bayrami keladi.<ref>{{cite news|last1=Bentley|first1=David|title=Qurbon hayiti 2016 – Qurbon hayitidan oldin Arafa kuni nima va u nima uchun bu qadar muhim?|url=http://www.birminghammail.co.uk/whats-on/whats-on-news/eid-al-adha-2016-what-11862345|access-date=11 Sentyabr 2016|publisher=birminghammail.co.uk}}</ref> Shu kunning tongida musulmon ziyoratchilar [[Mina, Saudiya Arabistoni|Mina]]dan Saudiya Arabistonidagi yaqin atrofdagi [[Arafot togʻi]] deb nomlangan tepalik va tekislikka va Arafat tekisligiga yoʻl olishadi. Islom paygʻambari [[Muhammad]] hayotining soʻnggi yilida [[Vidolashuv xutbasi|oxirgi xutbalaridan birini]] aynan shu joydan oʻqigan. Baʼzi musulmonlar Qurʼon oyatining shu qismiga ishonadilar, bu qismda [[Islom]] dini [[Ikmaluddin oyati]] shu kuni nozil boʻlganligi haqida xabar berilgan.<ref name="Long19" /> | ||
== Bojxona == | == Bojxona == | ||
Zulhijja oyining 9-kuni, peshindan oldin ziyoratchilar Makkadan sharqda joylashgan {{convert|20|km}} unumsiz tekislik | Zulhijja oyining 9-kuni, peshindan oldin ziyoratchilar Makkadan sharqda joylashgan {{convert|20|km}} unumsiz tekislik boʻlgan Arafatga yetib kelishadi.<ref name=Long19>{{cite book |last=Long |first=David E.|title=The Hajj Today: A Survey of the Contemporary Pilgrim to Makka |url= https://books.google.com/books?id=2Uk3Gh6xrUUC&pg=PA19 |year=1979 |isbn= 0-87395-382-7 |page=19|publisher=SUNY Press }}</ref> bu yerda ular tafakkur bilan hushyor turishadi: ular duo qilishadi, tavba qilishadi va oʻtmishdagi gunohlari uchun kechirim soʻrashadi, [[Alloh|Xudo]]dan rahmat soʻrashadi va Arafat togʻi yaqinida [[Imom|Islom olimlari]]ning vaʼzlarini tinglashadi.<ref name=Adelowo403>{{cite book | editor1-first=E. Dada |editor1-last=Adelowo |title=Diniy tadqiqotlar istiqbollari: III jild |url=https://books.google.com/books?id=ma-QBAAAQBAJ&pg=PA403 |year=2014 |publisher=HEBN Publishers Plc |location=Ibadan |isbn=978-9780814472 |page=403}}</ref> Peshindan quyosh botguncha davom etadigan bu amal Hajning eng muhim marosimlaridan biri boʻlgan "Xudo oldida turish" (vuquf) nomi bilan tanilgan.<ref name=Nigosian111>{{cite book |last=Nigosian |first=S. A. |title= Islom: Uning tarixi, ta'limoti va amaliyotlari |url=https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo|url-access=registration |year=2004 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=[[Indiana]] |isbn= 0-253-21627-3 |page=[https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo/page/111 111]}}</ref><ref name="EB-ihram">{{cite encyclopedia |url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282481/ihram |title=ihram |date=2014 |encyclopedia= Encyclopædia Britannica |access-date=6 October 2014}}</ref> Ziyoratchilar ''[[Masjid Namira|Masjid al-Namira]]'' da ibodat qilishadi ''[[Zuhr]]'' (''Zuhr'') va ''[[Asr]]'' namozlarini peshin vaqtida birga oʻqish.<ref name="Adelowo403" /> Ziyoratchi peshindan keyin Arafotda oʻtkazmasa, haj bekor hisoblanadi.<ref name="Long19" /> | ||
=== Arafa namozi === | === Arafa namozi === | ||
[[Husayn ibn Ali]] 9-Zulhijja kuni Arafot | [[Husayn ibn Ali]] 9-Zulhijja kuni Arafot togʻida haj paytida duo qilganidek, shia musulmonlari haj paytida [[Zuhr namozi]]dan quyosh botguncha [[Arafa duosi|Arafa duosi]]ni oʻqiydilar.<ref name="ChittickRustom2012">{{cite book|author1=William C. Chittick|author2=Mohammed Rustom|author3=Atif Khalil|title=Yo'qolgan yurakni qidirish: Islomda tadqiqotlar Thought|url=https://books.google.com/books?id=3hfR_Er8dKMC&pg=PA39|year= 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3935-8|page=39}}</ref> Bu kun, ayniqsa, Arafat togʻida turganlar uchun ibodat kuni deb ataladi.<ref>{{cite web|author=Staff Writer|title=Day of Arafa|url=http://www.hawzah.net/fa/occation/view/44928/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87|website=Hawzeh}}</ref> Arafa kuni Makkaga bora olmaganlar Arafa duosini oʻqish uchun [[masjid]] kabi boshqa muqaddas joylarga boradilar.<ref>{{cite} web|author=Staff Writer|title=people prayer at the Publications at Karbalo of Eron|url=http://www.farsnews.ir/printable.php?nn=13900815000768|website=Farsnews}}</ref> | ||
=== Arafa kuni | === Arafa kuni roʻza tutish === | ||
Ziyoratchi | Ziyoratchi boʻlmaganlar uchun Arafa kuni roʻza tutish juda tavsiya etilgan sunnat boʻlib, u katta mukofotni oʻz ichiga oladi; Alloh ikki yillik gunohlarni kechiradi. Abu Qatodadan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar Muhammaddan Arafa kuni roʻza tutish haqida soʻralgan va u shunday javob bergan: | ||
<blockquote>Bu | <blockquote>Bu oʻtgan va kelgusi yillar uchun kafforatdir.</blockquote> | ||
Imom an-Navaviy | Imom an-Navaviy oʻzining "al-Majmu'" kitobida shunday degan: "Bu masalaning hukmiga kelsak, [[Shofiʼiy|Imom Shofiʼiy]] va uning sahobalari: Arafada boʻlmagan kishi uchun Arafa kuni roʻza tutish mustahab (tavsiya)<ref>[https://muslim.sg/articles/193 Arafa kuni]</ref>, deyishgan. Arafada hozir boʻlgan ziyoratchiga kelsak, Imom Shofiʼiy va uning izdoshlari oʻzining "Al-Muxtasar" kitobida: "Unga roʻza tutmaslik mustahab (tavsiya)", deb eʼlon qilishgan. | ||
Ziyoratchilarga bu kunlarda | Ziyoratchilarga bu kunlarda roʻza tutishni taqiqlash ular uchun katta rahmatdir, chunki roʻza tutish haj amalini bajarayotgan kishiga ortiqcha qiyinchilik tugʻdiradi. Eng muhimi, Paygʻambar Muhammad Arafada Allohning huzurida turib, duo qilganida roʻza tutmagan. Boshqa tomondan, haj amalini bajarmaganlar muborak kunning savobini olish uchun roʻza tutishlari mumkin.<ref>{{Cite web|url=https://muslim.sg/articles/196|title=4 Zulhijja, ayniqsa Arafa kuni uchun sunnat amallari|website=muslim.sg|access-date=2019-09-26}}</ref> | ||
Ziyoratchilar bilan birdamlik va Arafada bajariladigan marosimlarga ramziy aloqada, ziyoratchi | Ziyoratchilar bilan birdamlik va Arafada bajariladigan marosimlarga ramziy aloqada, ziyoratchi boʻlmaganlar boshqa joylarda turish (vuquf) va boshqa Arafa marosimlarini qayta bajarishlari mumkin. Masalan, 2001-yilda Tanzaniyada Arafa kuni Islom jamoasining chetlashtirilishi haqida shikoyatlarni bildirish va Xudodan yordam soʻrab ibodat qilish uchun ishlatilgan.<ref>Van de Bruinhorst, Gerard C. "Siku Ya Arafa va Idd El-Hajji: Tanzaniyada bilim, marosim va yangilanish." Bilim, yangilanish va din: Sharqiy Afrika qirg'og'idagi suahililar orasida mafkuraviy va moddiy sharoitlarni qayta joylashtirish va o'zgartirish. Uppsala: Shimoliy Afrika instituti (2009).</ref> | ||
== Adabiyotlar == | == Adabiyotlar == | ||
2026-yil 19-noyabr, 20:52 dagi (joriy) koʻrinishi
Arafa yoki Arafa kuni (arab. يوم عرفة), musulmonlar bayrami va Hajning ikkinchi kuni hisoblanib 12 oyning 9-kunida (Zulhijja taqvim boʻyicha) taxminan Ramazon oyi tugashidan soʻng 70 kun oʻtib nishonlanadi. Bu kunda Hajga borgan ziyoratchilar Makka shahri yonidagi Arofat togʻiga borib namoz oʻqishadi.

Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Arofat kunida Odam Ato va Momo Havoning Jannatdan quvilganidan soʻng yerdagi qayta topishishgan joyi Arofat toʻgi hisoblanadi. Yana Odam Atoning Allohdan gunohlarini kechirishini soʻrab yolvoradigan joy deb ham hisoblanadi. Shu sabab Haj ziyoratiga borganlar shu voqeani eslab Haj tugashidan bir kun oldin Arofat togʻiga kelishadi.


Andoza:Qisqacha tavsif Andoza:Dmy sanalaridan foydalaning Andoza:Infobox bayrami
| Turkum maqolalarning bir qismi |
| Islom |
|---|
|
|
Arafa kuni (يوم عرفة (arab tili)) qamariy Islom taqvimining Zulhijja oyining toʻqqizinchi kuniga toʻgʻri keladigan Islom bayrami.[1] Bu Hajning ziyoratning ikkinchi kuni. va undan keyin Qurbon hayiti bayrami keladi.[2] Shu kunning tongida musulmon ziyoratchilar Minadan Saudiya Arabistonidagi yaqin atrofdagi Arafot togʻi deb nomlangan tepalik va tekislikka va Arafat tekisligiga yoʻl olishadi. Islom paygʻambari Muhammad hayotining soʻnggi yilida oxirgi xutbalaridan birini aynan shu joydan oʻqigan. Baʼzi musulmonlar Qurʼon oyatining shu qismiga ishonadilar, bu qismda Islom dini Ikmaluddin oyati shu kuni nozil boʻlganligi haqida xabar berilgan.[3]
Bojxona
[tahrir | manbasini tahrirlash]Zulhijja oyining 9-kuni, peshindan oldin ziyoratchilar Makkadan sharqda joylashgan 20 kilometr (12 mi) unumsiz tekislik boʻlgan Arafatga yetib kelishadi.[3] bu yerda ular tafakkur bilan hushyor turishadi: ular duo qilishadi, tavba qilishadi va oʻtmishdagi gunohlari uchun kechirim soʻrashadi, Xudodan rahmat soʻrashadi va Arafat togʻi yaqinida Islom olimlarining vaʼzlarini tinglashadi.[4] Peshindan quyosh botguncha davom etadigan bu amal Hajning eng muhim marosimlaridan biri boʻlgan "Xudo oldida turish" (vuquf) nomi bilan tanilgan.[5][6] Ziyoratchilar Masjid al-Namira da ibodat qilishadi Zuhr (Zuhr) va Asr namozlarini peshin vaqtida birga oʻqish.[4] Ziyoratchi peshindan keyin Arafotda oʻtkazmasa, haj bekor hisoblanadi.[3]
Arafa namozi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Husayn ibn Ali 9-Zulhijja kuni Arafot togʻida haj paytida duo qilganidek, shia musulmonlari haj paytida Zuhr namozidan quyosh botguncha Arafa duosini oʻqiydilar.[7] Bu kun, ayniqsa, Arafat togʻida turganlar uchun ibodat kuni deb ataladi.[8] Arafa kuni Makkaga bora olmaganlar Arafa duosini oʻqish uchun masjid kabi boshqa muqaddas joylarga boradilar.[9]
Arafa kuni roʻza tutish
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ziyoratchi boʻlmaganlar uchun Arafa kuni roʻza tutish juda tavsiya etilgan sunnat boʻlib, u katta mukofotni oʻz ichiga oladi; Alloh ikki yillik gunohlarni kechiradi. Abu Qatodadan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar Muhammaddan Arafa kuni roʻza tutish haqida soʻralgan va u shunday javob bergan:
Bu oʻtgan va kelgusi yillar uchun kafforatdir.
Imom an-Navaviy oʻzining "al-Majmu'" kitobida shunday degan: "Bu masalaning hukmiga kelsak, Imom Shofiʼiy va uning sahobalari: Arafada boʻlmagan kishi uchun Arafa kuni roʻza tutish mustahab (tavsiya)[10], deyishgan. Arafada hozir boʻlgan ziyoratchiga kelsak, Imom Shofiʼiy va uning izdoshlari oʻzining "Al-Muxtasar" kitobida: "Unga roʻza tutmaslik mustahab (tavsiya)", deb eʼlon qilishgan.
Ziyoratchilarga bu kunlarda roʻza tutishni taqiqlash ular uchun katta rahmatdir, chunki roʻza tutish haj amalini bajarayotgan kishiga ortiqcha qiyinchilik tugʻdiradi. Eng muhimi, Paygʻambar Muhammad Arafada Allohning huzurida turib, duo qilganida roʻza tutmagan. Boshqa tomondan, haj amalini bajarmaganlar muborak kunning savobini olish uchun roʻza tutishlari mumkin.[11] Ziyoratchilar bilan birdamlik va Arafada bajariladigan marosimlarga ramziy aloqada, ziyoratchi boʻlmaganlar boshqa joylarda turish (vuquf) va boshqa Arafa marosimlarini qayta bajarishlari mumkin. Masalan, 2001-yilda Tanzaniyada Arafa kuni Islom jamoasining chetlashtirilishi haqida shikoyatlarni bildirish va Xudodan yordam soʻrab ibodat qilish uchun ishlatilgan.[12]
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
- ↑ Sheikho, Mohammad Amin. Haj Haj: Taqvoning beshinchi oliy darajasi: 5-jild. CreateSpace Mustaqil nashriyot platformasi, 1783. ISBN 978-1-4827-8324-7.
- ↑ Bentley, David. „Qurbon hayiti 2016 – Qurbon hayitidan oldin Arafa kuni nima va u nima uchun bu qadar muhim?“. birminghammail.co.uk. Qaraldi: 11 sentyabr 2016.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Long, David E.. The Hajj Today: A Survey of the Contemporary Pilgrim to Makka. SUNY Press, 1979 — 19-bet. ISBN 0-87395-382-7.
- ↑ 4,0 4,1 Diniy tadqiqotlar istiqbollari: III jild. Ibadan: HEBN Publishers Plc, 2014 — 403-bet. ISBN 978-9780814472.
- ↑ Nigosian, S. A.. Islom: Uning tarixi, ta'limoti va amaliyotlari. Indiana: Indiana University Press, 2004 — 111-bet. ISBN 0-253-21627-3.
- ↑ "ihram". Encyclopædia Britannica. 2014. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282481/ihram.<!--->
- ↑ ; Mohammed Rustom; Atif KhalilYo'qolgan yurakni qidirish: Islomda tadqiqotlar Thought. SUNY Press, 2012 — 39-bet. ISBN 978-1-4384-3935-8.
- ↑ Staff Writer. „Day of Arafa“. Hawzeh.
- ↑ {{cite} web|author=Staff Writer|title=people prayer at the Publications at Karbalo of Eron|url=http://www.farsnews.ir/printable.php?nn=13900815000768%7Cwebsite=Farsnews}}
- ↑ Arafa kuni
- ↑ „4 Zulhijja, ayniqsa Arafa kuni uchun sunnat amallari“. muslim.sg. Qaraldi: 2019-yil 26-sentyabr.
- ↑ Van de Bruinhorst, Gerard C. "Siku Ya Arafa va Idd El-Hajji: Tanzaniyada bilim, marosim va yangilanish." Bilim, yangilanish va din: Sharqiy Afrika qirg'og'idagi suahililar orasida mafkuraviy va moddiy sharoitlarni qayta joylashtirish va o'zgartirish. Uppsala: Shimoliy Afrika instituti (2009).