Kontent qismiga oʻtish

Amir ibn al-Os masjidi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Amir ibn al-Os masjidi

Amr ibn al-Os masjidi (arabcha: مَسْجِد عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ‎‎), shuningdek, Abu’l-Maʼatiy masjidi[1] yoki Al-Fotih masjidi nomi bilan ham tanilgan[2][3][4]. Misrning Dumyot shahrida joylashgan tarixiy masjid. Baʼzi mahalliy manbalarga koʻra, Misrda qurilgan ikkinchi masjid boʻlib, Misrning arablar tomonidan bosib olinishi harakatlariga boshchilik qilgan, islom payg‘ambari sahobalaridan biri boʻlgan Amr ibn al-Os nomi bilan atalgan. Dumyot salibchilar tomonidan bosib olingan davrda masjid vaqtinchalik Bibi Maryam sobori sifatida xizmat qilgan[4][5].

Tarixi

Roshidun xalifaligi davri

642-yilda Roshidun xalifaligi davrida arablar Misrni muvaffaqiyatli tarzda zabt etdilar. Rivoyatlarga koʻra, Miqdod ibn Asvad Dumyotda bir masjid qurgan boʻlib, uning tuzilishiga Rim davriga oid qadimiy ustunlarni ham qoʻshgan[4][6][3][7]. Olim, Qohiraning Amerika universiteti islom arxitekturasi professori Bernard O'Kane hozirgi masjid oʻsha dastlabki masjidga mos kelmasligi mumkinligini taʼkidlagan[1].

Abbosiylar xalifaligi davri

Dumyot shahri Abbosiy xalifasi al-Mutavakkil hukmronligi davrida vizantiyaliklar tomonidan hujumga uchragan. Masjidga oʻt qoʻyilgan va koʻp talafot koʻrib yonib ketgan, biroq hujumlar qaytarilgandan soʻng qayta tiklangan[8].

Fotimiylar xalifaligi davri

Masjid 1106-yilda Fotimiylar hukmronligi davrida taʼmirlangan. Shuningdek, masjidga koʻproq namozxonlar sigʻishi uchun uning tuzilishi kengaytirilgan[4].

Beshinchi salib yurishi

1218–1219-yillardagi Dumyot qamalidan soʻng John Brienne boshchiligidagi salibchilar Dumyotni egallab oldilar[9]. Masjid soborga aylantirildi[4][10][3]. 1220-yil 2-fevralda, yaʼni Poklanish bayrami kuni Cardinal Pelagius masjid nomini „Bibi Maryam sobori“ deb oʻzgartirdi[5]. Biroq salibchilar Beshinchi salib yurishi davomida magʻlubiyatga uchraganliklari sababli 1221-yilda taslim boʻlib Dumyotni tark etishdi[5]. Oʻsha yilning oʻzida masjid yana oʻzining asl vazifasiga qaytarildi[4][10][3].

Yettinchi salib yurishi

1249-yil iyun oyida Fransiya qiroli Louis IX boshchiligidagi Yettinchi salib yurishi lashkari Dumyotni qamal qildi[4][3]. Masjid yana bir bor soborga aylantirildi va unda diniy marosimlar oʻtkazila boshlandi[4][10][3]. 1250-yilda Louis oʻgʻli John Tristan shu soborda choʻqintirilgan[4][9]. Biroq salibchilar Fariskur jangida magʻlub boʻlishdi, natijada Louis IX qoʻlga olindi va garovga olindi. Louis Dumyotni yana Ayyubiylarga topshirishga majbur boʻldi va sobor tashlab ketildi[4][2][11].

Mamluklar davri

Yangi Mamluk sultoni Aybakning buyrugʻi bilan[1] 1251-yilda Dumyot butunlay vayron qilindi, bu salibchilarning kelajakda yana undan foydalanishining oldini olish uchun qilingan chora edi. Shundan soʻng shahar janubroqda qaytadan barpo etildi[12][1]. Shunga qaramay, mamluklar soborni saqlab qoldilar va uni yana masjidga aylantirdilar[4][8][6][3]. Masjidga yogʻochdan yasalgan minbar oʻrnatildi, ushbu minbar 1369-yilda usta Ahmad ibn Yusuf tomonidan yasab bitkazilgan[13].

Zamonaviy davr

Masjid oʻnlab yillar davomida eʼtiborsiz qolgan edi. 2004-yilda uni restavratsiya qilish rejasi ishlab chiqildi[4][6][10]. Asl inshoot butunlay vayron boʻlgani sababli hozirgi bino rekonstruksiya qilingan bino hisoblanadi[1]. Binoni tiklash ishlari The Arab Contractors kompaniyasi tomonidan amalga oshirildi, ishlar 5 yil davom etdi. 2009-yil 8-may kuni masjid jamoatchilik uchun qayta ochildi[4][6][10]. Masjidning ochilish kuni Louis IX va uning salibchilari Dumyotni tark etib, shahar musulmonlarga qaytarilgan sanaga toʻgʻri keladi[10][7].

Meʼmorchiligi

Masjid hovlisidagi gumbazli favvora

Dumyot shahridagi Amr ibn al-Os masjidi Fustatdagi masjidga oʻxshash usulda qurilgan. Markazida gumbazli favvora joylashgan hovli mavjud[4][2]. Gʻarbiy tomonda masjidning asosiy kirish eshigi joylashgan boʻlib, Al-Jabana koʻchasiga qaraydi[4][2]. Eshik yonida kvadrat xonacha mavjud, ilgari u Minoraning asosi boʻlib xizmat qilgan, biroq zilzila vaqtida vayron boʻlgan[4][10]. Masjidning umumiy maydoni 3420 kvadrat metrni tashkil qiladi, bu esa uni Misrdagi eng yirik masjidlardan biriga aylantiradi[10][7].

Yana qarang

Manbalar

Vikiomborda „Amir ibn al-Os masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 O'Kane, Bernard. The Mosques of Egypt (en). American University of Cairo Press, 2016 — 196-bet. ISBN 9789774167324. „Mu'izz al-Din Aybak, the first Mamluk ruler, decided it [Damietta] was too difficult to defend, and in 1250 he ordered its walls to be demolished, after which a new town sprang up to the south of the previous one. The oldest mosque in the town, called Abu'l-Ma'ati, is supposedly the second in Egypt to be founded by its Muslim conqueror, 'Amr ibn al-'As, but given the resettlement of the town after 1250 one wonders whether it could be the same structure. In any case it was until its very recent rebuilding in a state of almost complete ruin.“ 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 https://www.connollycove.com/amr-ibn-al-aas-mosque/
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 الخضري, سهاد „جوامعنا.. "تحول لكنيسة مرتين".. جامع عمرو بن العاص بدمياط ثاني مسجد بإفريقيا“ (ar). الوطن (2021-yil 28-aprel). Qaraldi: 2024-yil 23-mart.
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 „مسجد عمرو بن العاص بدمياط ثاني أقدم المساجد المبنية بمصر.. صور“. اليوم السابع (2023-yil 18-aprel). Qaraldi: 2024-yil 23-mart.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Cassidy-Welch, Megan (2014). "'O Damietta': war memory and crusade in thirteenth-century Egypt" (English). Journal of Medieval History 40 (3): 346–360. doi:10.1080/03044181.2014.917835. ISSN 0304-4181. https://research.monash.edu/en/publications/o-damietta-war-memory-and-crusade-in-thirteenth-century-egypt. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 بخات, أكثم عطا ومحمد „مسجد عمرو بن العاص الأقدم بدمياط.. أنشأه أحد الصحابة ومسجل بالآثار الإسلامية“ (ar). الوطن (2023-yil 1-aprel). Qaraldi: 2024-yil 23-mart.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 „Restoration and development of Amr Ibn Al-Aas Mosque – Damietta | The Arab Contractors“. www.arabcont.com. Qaraldi: 2024-yil 23-mart.
  8. ↑ 8,0 8,1 https://www.almasryalyoum.com/news/details/150321
  9. ↑ 9,0 9,1 Vedenina, Uliana „Mosque of Amr ibn al-As“ (en-GB). 7toucans | Share your travel experience. Qaraldi: 2024-yil 23-mart.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 „Amr ibn al-As Mosque in Damietta: The second oldest mosque in Egypt and Africa“.
  11. ↑ [[1](https://www.newadvent.org/cathen/04615b.htm) „CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Damietta“]. [www.newadvent.org](http://www.newadvent.org). Qaraldi: 2024-yil 23-mart.[sayt ishlamaydi]
  12. ↑ Becker, C.H. „Damietta“, . E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913–1936 (en). Brill, 1987 — 911-bet. ISBN 978-90-04-08265-6. 
  13. ↑ Behrens-Abouseif, Doris. Cairo of the Mamluks: A History of Architecture and its Culture (en). The American University in Cairo Press, 2007 — 96-bet. ISBN 9789774160776.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Amir_ibn_al-Os_masjidi&oldid=284277" dan olindi