Alining sharqdagi yurishlari: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | |||
{{Thr|[[Foydalanuvchi:Oblakulova|Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Oblakulova|munozara]]) 07:22, 2026-yil 12-noyabr (UTC)}} | |||
{{Urush bilgiqutisi | |||
| conflict = Alining sharqiy yurishlari | |||
| qismi = [[Sindning arablar tomonidan fath etilishi|Sindning arablar tomonidan]] va [[Seyistonning musulmonlar tomonidan fath etishi]] | |||
| tasvir = [[File:Islamic Campaign to Sindh (English).png|325px]] | |||
| izoh = [[Horis ibn Murra al-Abdiy]]ning Sind yurishi chogʻidagi yoʻli | |||
| sana = 658–661 | |||
| yer = [[Eron]] , [[Afgʻoniston]] , [[Sind|Pokiston Sindhi]] | |||
| territory = Ali qoʻshinlari tomonidan fath etilgan [[Bolan yoʻlagi|Bolan]], [[Kalat (Balujiston)|Qayqon]]<ref>{{Cite book |last=Zakeri |first=Mohsen |url=https://books.google.com/books?id=VfYnu5F20coC&q=arabs+captured+Qayqan |title=Sāsānid Soldiers in Early Muslim Society: The Origins of ʻAyyārān and Futuwwa |date=1995 |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |isbn=978-3-447-03652-8 |language=en}}</ref> va [[Balujiston (tarixiy viloyat)|Balujiston]]<ref>{{Cite book |last=Dashti |first=Naseer |url=https://books.google.com/books?id=9F9dDwAAQBAJ&q=Caliph+Ali+Sindh+Khuzdar |title=Tears of Sindhu: Sindhi National Struggle in the Historical Context |date=2018-05-11 |publisher=Trafford Publishing |isbn=978-1-4907-8884-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Dashti |first=Naseer |url=https://books.google.com/books?id=xZdUEAAAQBAJ&q=Caliph+Ali+Sindh+Khuzdar |title=History of the Ancient Baloch |date=2021-12-08 |publisher=Trafford Publishing |isbn=978-1-6987-1055-6 |language=en}}</ref> | |||
| natija = Ali gʻalaba qilgan | |||
| qomondon1 = '''[[Ali|Ali ibn Abu Tolib]]'''<br />[[Al-Horis ibn Murra al-Abdiy]]<br />Togʻir ibn Dur <br /> Jaʼda ibn Hubayra <br /> Ziyod ibn Abihiy | |||
| qomondon2 = Qiqonshoh<br />[[Nezak Tarxon]] | |||
''Boshqa nomaʼlum yetakchilar'' | |||
| raqib1 = [[Roshidun xalifaligi]] | |||
| raqib2 = [[Eftaliylar]]<br />[[Chach sulolasi|Qiqonning Sind qirolligi]] | |||
| kuch1 = 5000+ | |||
| kuch2 = 20 000<ref>{{Cite book |last=Khushalani |first=Gobind |title=Chachnamah retold: an account of the Arab conquest of Sindh |date=2006 |publisher=Promilla Publ |isbn=978-81-85002-68-2 |edition=1. publ |location=New Delhi |pages=74}}</ref> | |||
| yoqotishlar1 = Nomaʼlum | |||
| yoqotishlar2 = 1000 kishi oʻldirilgan | |||
}} | |||
'''Alining sharqdagi yurishlari''' milodiy 658-yil–661-yillar oraligʻida toʻrtinchi [[Roshidun]] [[Xalifalik|xalifa]] [[Ali]] tomonidan amalga oshirilgan bir qator harbiy ekspeditsiyalar va reydlar edi. [[Birinchi fitna|Birinchi Fitna]] tartibsizliklari fonida sharqdagi turli viloyatlar qoʻzgʻolon koʻtardi yoki [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] va [[Eftaliylar]] kuchlari taʼsiri ostiga tushdi. Ali [[Seyiston]], [[Balujiston (tarixiy viloyat)|Balujiston]] va [[Hind|Hind vodiysi]] boʻylab Roshidun hokimiyatini qayta tiklash uchun bir necha harbiy boʻlinmalar yubordi. Bu ekspeditsiyalar [[Zaranj]]ning qayta egallanishi, mintaqaviy qoʻzgʻolonlarning bostirilishi va [[Bolan yoʻlagi|Qayqon]] mintaqasiga musulmonlarning ilk muhim kirib borishlari bilan yakunlandi. | |||
== Tarixi == | |||
Uchinchi [[Roshidun xalifaligi|Roshidun xalifasi]] [[Usmon ibn Affon|Usmon]] hukmronligi davrida [[Seyiston]] voliysi [[Abdurrahmon ibn Samura]] Afgʻoniston janubidagi qoʻzgʻolonlarni bostirish uchun qoʻshinga boshchilik qildi. Uning kuchlari [[Zaranj]]ni egalladi va Hindukush orqali yurib [[Kobul (shahar)|Kobul]] hamda [[Gʻazna]]ni oldi. Yana bir qoʻshin [[Balujiston (tarixiy viloyat)|Balujiston]]ning shimoli-sharqiga kirib borib, Bolan dovoni atrofidagi hududni nazorat ostiga oldi. 654-yilga kelib, Qayqon mintaqasi bundan mustasno, Balujistonning deyarli barchasi Roshidunlar nazoratida edi. [[Xalifa Usmonning oʻldirilishi|Usmonning oʻldirilishi]] va 656-yilda [[Birinchi fitna|Birinchi Fitna]]ning boshlanishidan soʻng sharqiy chegara hududlarida keng koʻlamli beqarorlik yuzaga keldi. Abdurrahmon ibn Samura 656-yilda voliylik lavozimini tark etdi va Seyiston hamda [[Hind|Hind vodiysi]]dagi zabt etilgan koʻplab hududlar markaziy hokimiyatga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi<ref>{{Cite book |last=Ramsey |first=Syed |url=https://books.google.com/books?id=E3LOEAAAQBAJ&q=Caliph+Ali+Sindh+Khuzdar |title=Balochistan: In Quest of Freedom |date=2017-02-01 |publisher=Vij Books India Pvt Ltd |isbn=978-93-86834-39-3 |language=en}}</ref>. | |||
Nazoratning bu yemirilishiga qarshi chora koʻrish uchun xalifa Ali sharqiy hududlarda avval tajriba orttirgan qoʻmondonlardan foydalandi. Hukaym ibn Jabala al-Abdiy 649-yilda [[Makron]]ni oldindan kuzatib, uning geografiyasi va mahalliy [[Qabila|qabila]]lar dinamikasi, jumladan [[Indus River Delta|Hind deltasi]]dagi [[Jatlar|jatlar]] haqida hisobot bergan edi. 658-yilda [[Al-Harith ibn Murra al-Abdi]] va Sayfiy ibn Fusayl ash-Shayboniy [[Sind|Sindh]]ga yurishga boshchilik qilish uchun tayinlandi. Ularning darhol koʻzlangan maqsadi bosqinchilik va qaroqchilikni bostirish hamda fuqarolar urushi davomida mahalliy Sosoniy va Eftaliy taʼsiri tomon ogʻib ketgan hududlarda harbiy mavjudlikni qayta tiklash edi<ref>{{Cite book |last=Padalkar |first=Ravindra |url=https://books.google.com/books?id=2sceEQAAQBAJ&q=Dacoits+of+Sindh+Arabs |title=Muslims - Around the World |date=2024-09-12 |publisher=Notion Press |isbn=979-8-89519-539-0 |language=en}}</ref>. | |||
== Yurishlar == | |||
=== Sindh va Bolan dovoniga ekspeditsiya === | |||
Ali xalifaligi davrida [[Hind|Hind vodiysi]] tomon koʻp yoʻnalishli hujum boshlandi. Al-Horis ibn Murra al-Abdiy Alidan ruxsat olgach, [[Sindhning arablar tomonidan zabt etilishi|Sindh yurishi]]da qatnashish uchun koʻngilli boʻldi. U Sindh chekka hududlariga muvaffaqiyatli reyd uyushtirib, asirlar oldi va katta oʻlja qoʻlga kiritdi. Tarixiy manbalarga koʻra, bu davrda ikki asosiy quruqlik ekspeditsiyasi boʻlib oʻtgan: biri 659-yilda Toʻgir ibn Duʼr boshchiligida, ikkinchisi esa 660-yilda Al-Horis boshchiligida<ref name="auto">{{Cite book |last=عالم |first=صهيب |url=https://books.google.com/books?id=wUMEEQAAQBAJ&q=%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84+%D8%B9%D9%84%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB+%D8%A8%D9%86+%D9%85%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%AF |title=تاريخ اللغة العربية وواقعها في الهند |date=2024-01-01 |publisher=مجمع الملك سلمان العالمي للغة العربية |isbn=978-603-8444-13-9 |pages=17 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Stepanov |first1=Tsvetelin |url=https://books.google.com/books?id=mdPrEAAAQBAJ&q=saghir+bin+zu%27r |title=Mass Conversions to Christianity and Islam, 800–1100 |last2=Karatay |first2=Osman |date=2024-01-01 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-34429-9 |pages=306 |language=en}}</ref>. Bu yurish Bolan dovoni boʻylab joylashgan Qayqon mintaqasiga qaratilgan strategik oldinga siljish bilan qoʻllab-quvvatlandi. Musulmon kuchlari dastlab dovondan qarshiliksiz oʻtgan boʻlsa-da, 658-yilda hozirgi [[Kalat, Balochistan|Kalat]] yaqinida mahalliy himoyachilar bilan toʻqnashdi. Roshidun kuchlari gʻalaba qozondi va xabarlarga koʻra, bir kunning oʻzida 1,000 talafot yetkazgan<ref>{{Cite book |last=Allâh (al-Ḥamawî.) |first=Yâḳût b ʿAbd |url=https://books.google.com/books?id=0gQVAAAAQAAJ&q=%D8%B9%D9%84%D9%8A+%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%A7%D9%86 |title=Jacut's geographisches Wörterbuch herausg. von F. Wüstenfeld |date=1866 |pages=28 |language=ar}}</ref>. Al-Horis dastlabki muvaffaqiyatga erishgan boʻlsa-da, toʻrt yil oʻtib birinchi Umaviy xalifasi [[Muoviya I|Muoviya]] hukmronligi davrida navbatdagi reydlar chogʻida halok boʻldi<ref>{{Cite book |last=Ross (C.I.E.) |first=David |url=https://books.google.com/books?id=bH4BAAAAQAAJ&q=In+659+Arabs+Invaded+Sindh+under |title=The land of the five rivers and Sindh |date=1883 |publisher=Chapman and Hall |pages=93 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=IslamKotob |url=https://books.google.com/books?id=dRMvCwAAQBAJ&q=%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84+%D8%B9%D9%84%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB+%D8%A8%D9%86+%D9%85%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%AF |title=أطلس تاريخ الإسلام - حسين مؤنس |publisher=IslamKotob |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=حموده |first=عبد الحميد حسين |url=https://books.google.com/books?id=i4_YPMcURDwC&q=%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84+%D8%B9%D9%84%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB+%D8%A8%D9%86+%D9%85%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%AF |title=تاريخ الدولة العربية الإسلامية |date=2006 |publisher=Kotobarabia.com |language=ar}}</ref>. | |||
=== Jatlar va medlar bilan toʻqnashuv === | |||
''[[Chach Nama]]''ga koʻra, Qayqon Choch Royining bevosita maʼmuriy nazorati ostida boʻlgan va unda [[Jatlar|jatlar]] hamda [[Med people|medlar]] yashagan. Bu guruhlar arab kuchlariga dastlabki muvaffaqiyatsizliklarni keltirib chiqargan shiddatli qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, solnomada mojaro davom etar ekan, himoyachilar oxir-oqibat yengib oʻtilgani qayd etiladi<ref>{{Cite book |last=Ahmad |first=Dr Aijaz |url=https://books.google.com/books?id=AttiEAAAQBAJ&q=During+Ali%27s+Caliphate+naval+expedition |title=New Dimensions of Indian Historiography : Historical Facts and Hindutva Interpretation |date=2022-03-06 |publisher=K.K. Publications |pages=131–132 |language=en}}</ref>. | |||
=== Dengiz reydlari va sohilboʻyi bostirib kirishlar === | |||
Bu quruqlik amaliyotlarini toʻldirgan holda, [[Early Caliphate navy|arab floti]] [[Thane]], [[Bharuch]] va [[Debal]] portlariga dengizdan reydlar uyushtirib, [[Hind yarimoroli]]ning sohilboʻyi hududlari ustidan hokimiyatini namoyon qildi<ref>{{Cite book |last=Rishi |first=Weer Rajendra |url=https://books.google.com/books?id=hFLYAAAAMAAJ |title=Roma: The Panjabi Emigrants in Europe, Central and Middle Asia, the USSR, and the Americas |date=1976 |publisher=Punjabi University |language=en}}</ref>. | |||
=== Seyiston va Eftaliylar chegaralaridagi yurishlar === | |||
Viloyat markazi Zaranjni qayta egallagach, Alining voliylari 658–659-yillar oraligʻida shaharni [[Eftaliylar]] hukmronligidagi hududlarga qarshi yirik reydlar uchun strategik baza sifatida ishlatdilar. Ali esa Xulayd b. Qurra al-Yarbuʼiyni yubordi, u Naysabur ahlini u bilan sulh tuzguncha qamal qildi, xuddi shuningdek Marv ahlini ham<ref name=":1">{{Cite web |title=History of Al Tabari - Vol 17 |url=https://online.fliphtml5.com/qzpe/geuo/ |access-date=2026-09-18 |website=online.fliphtml5.com}}</ref>. Bu ekspeditsiyalar uzoq sharqiy Eron togʻliklarini xavfsizlantirish va [[Birinchi fitna|Birinchi Fitna]] tartibsizliklari davrida xalifalik hokimiyatini qayta tiklashga xizmat qildi<ref>{{Cite book |first=H.A.R | last = Gibb |title= The Arab Conquests in Central Asia | url=https://pahar.in/pahar/Books%20and%20Articles/Central%20Asia/1923%20Arab%20Conquests%20in%20Central%20Asia%20by%20Gibb%20s.pdf | publisher = AMS Press | location = New York, NY | date = 1970 | orig-date = 1923 | page =15 | lccn = 75-111477 | isbn = 0-404-02718-0 }}</ref><ref name=":1" />. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
[[Turkum:Roshidun xalifaligi ishtirokidagi harbiy yurishlar]] | |||
[[Turkum:Ilk musulmon fathlari]] | |||
[[Turkum:Birinchi Fitna]] | |||
[[Turkum:Eron tarixi]] | |||
[[Turkum:Pokiston tarixi]] | |||
[[Turkum:Arablar tarixi]] | |||
[[Turkum:Islom dini tarixi]] | |||
[[Turkum:Ali]] | |||
[[Turkum:Saudiya Arabistoni tarixi]] | |||
[[Turkum:Afgʻoniston ishtirokidagi harbiy yurishlar]] | |||
[[Turkum:Balujiston tarixi]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Bu maqola ayni damda Oblakulova (munozara) 07:22, 2026-yil 12-noyabr (UTC) tomonidan faol tahrirlanyapti. Iltimos, mazkur ogohlantirish xabari sahifadan olib tashlanmagunga qadar sahifaga oʻzgartirishlar kiritmay turing. Aks holda, tahrirlar toʻqnashuvi yuz berishi mumkin. Bu sahifa oxirgi marta 14:44, 19-noyabr 2026 (UTC) (0 soniya avval) da tahrir qilingan. |
| Alining sharqdagi yurishlari | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sindning arablar tomonidan va Seyistonning musulmonlar tomonidan fath etishi | |||||||||
Horis ibn Murra al-Abdiyning Sind yurishi chogʻidagi yoʻli | |||||||||
| |||||||||
| Raqiblar | |||||||||
| Roshidun xalifaligi | Eftaliylar Qiqonning Sind qirolligi | ||||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||||
| Ali ibn Abu Tolib Al-Horis ibn Murra al-Abdiy Togʻir ibn Dur Jaʼda ibn Hubayra Ziyod ibn Abihiy |
Qiqonshoh Nezak Tarxon Boshqa nomaʼlum yetakchilar | ||||||||
| Kuchlar | |||||||||
| 5000+ | 20 000[4] | ||||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||||
| Nomaʼlum | 1000 kishi oʻldirilgan | ||||||||
Alining sharqdagi yurishlari milodiy 658-yil–661-yillar oraligʻida toʻrtinchi Roshidun xalifa Ali tomonidan amalga oshirilgan bir qator harbiy ekspeditsiyalar va reydlar edi. Birinchi Fitna tartibsizliklari fonida sharqdagi turli viloyatlar qoʻzgʻolon koʻtardi yoki Sosoniylar va Eftaliylar kuchlari taʼsiri ostiga tushdi. Ali Seyiston, Balujiston va Hind vodiysi boʻylab Roshidun hokimiyatini qayta tiklash uchun bir necha harbiy boʻlinmalar yubordi. Bu ekspeditsiyalar Zaranjning qayta egallanishi, mintaqaviy qoʻzgʻolonlarning bostirilishi va Qayqon mintaqasiga musulmonlarning ilk muhim kirib borishlari bilan yakunlandi.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Uchinchi Roshidun xalifasi Usmon hukmronligi davrida Seyiston voliysi Abdurrahmon ibn Samura Afgʻoniston janubidagi qoʻzgʻolonlarni bostirish uchun qoʻshinga boshchilik qildi. Uning kuchlari Zaranjni egalladi va Hindukush orqali yurib Kobul hamda Gʻaznani oldi. Yana bir qoʻshin Balujistonning shimoli-sharqiga kirib borib, Bolan dovoni atrofidagi hududni nazorat ostiga oldi. 654-yilga kelib, Qayqon mintaqasi bundan mustasno, Balujistonning deyarli barchasi Roshidunlar nazoratida edi. Usmonning oʻldirilishi va 656-yilda Birinchi Fitnaning boshlanishidan soʻng sharqiy chegara hududlarida keng koʻlamli beqarorlik yuzaga keldi. Abdurrahmon ibn Samura 656-yilda voliylik lavozimini tark etdi va Seyiston hamda Hind vodiysidagi zabt etilgan koʻplab hududlar markaziy hokimiyatga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi[5].
Nazoratning bu yemirilishiga qarshi chora koʻrish uchun xalifa Ali sharqiy hududlarda avval tajriba orttirgan qoʻmondonlardan foydalandi. Hukaym ibn Jabala al-Abdiy 649-yilda Makronni oldindan kuzatib, uning geografiyasi va mahalliy qabilalar dinamikasi, jumladan Hind deltasidagi jatlar haqida hisobot bergan edi. 658-yilda Al-Harith ibn Murra al-Abdi va Sayfiy ibn Fusayl ash-Shayboniy Sindhga yurishga boshchilik qilish uchun tayinlandi. Ularning darhol koʻzlangan maqsadi bosqinchilik va qaroqchilikni bostirish hamda fuqarolar urushi davomida mahalliy Sosoniy va Eftaliy taʼsiri tomon ogʻib ketgan hududlarda harbiy mavjudlikni qayta tiklash edi[6].
Yurishlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Sindh va Bolan dovoniga ekspeditsiya
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ali xalifaligi davrida Hind vodiysi tomon koʻp yoʻnalishli hujum boshlandi. Al-Horis ibn Murra al-Abdiy Alidan ruxsat olgach, Sindh yurishida qatnashish uchun koʻngilli boʻldi. U Sindh chekka hududlariga muvaffaqiyatli reyd uyushtirib, asirlar oldi va katta oʻlja qoʻlga kiritdi. Tarixiy manbalarga koʻra, bu davrda ikki asosiy quruqlik ekspeditsiyasi boʻlib oʻtgan: biri 659-yilda Toʻgir ibn Duʼr boshchiligida, ikkinchisi esa 660-yilda Al-Horis boshchiligida[7][8]. Bu yurish Bolan dovoni boʻylab joylashgan Qayqon mintaqasiga qaratilgan strategik oldinga siljish bilan qoʻllab-quvvatlandi. Musulmon kuchlari dastlab dovondan qarshiliksiz oʻtgan boʻlsa-da, 658-yilda hozirgi Kalat yaqinida mahalliy himoyachilar bilan toʻqnashdi. Roshidun kuchlari gʻalaba qozondi va xabarlarga koʻra, bir kunning oʻzida 1,000 talafot yetkazgan[9]. Al-Horis dastlabki muvaffaqiyatga erishgan boʻlsa-da, toʻrt yil oʻtib birinchi Umaviy xalifasi Muoviya hukmronligi davrida navbatdagi reydlar chogʻida halok boʻldi[10][11][12].
Jatlar va medlar bilan toʻqnashuv
[tahrir | manbasini tahrirlash]Chach Namaga koʻra, Qayqon Choch Royining bevosita maʼmuriy nazorati ostida boʻlgan va unda jatlar hamda medlar yashagan. Bu guruhlar arab kuchlariga dastlabki muvaffaqiyatsizliklarni keltirib chiqargan shiddatli qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, solnomada mojaro davom etar ekan, himoyachilar oxir-oqibat yengib oʻtilgani qayd etiladi[13].
Dengiz reydlari va sohilboʻyi bostirib kirishlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Bu quruqlik amaliyotlarini toʻldirgan holda, arab floti Thane, Bharuch va Debal portlariga dengizdan reydlar uyushtirib, Hind yarimorolining sohilboʻyi hududlari ustidan hokimiyatini namoyon qildi[14].
Seyiston va Eftaliylar chegaralaridagi yurishlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Viloyat markazi Zaranjni qayta egallagach, Alining voliylari 658–659-yillar oraligʻida shaharni Eftaliylar hukmronligidagi hududlarga qarshi yirik reydlar uchun strategik baza sifatida ishlatdilar. Ali esa Xulayd b. Qurra al-Yarbuʼiyni yubordi, u Naysabur ahlini u bilan sulh tuzguncha qamal qildi, xuddi shuningdek Marv ahlini ham[15]. Bu ekspeditsiyalar uzoq sharqiy Eron togʻliklarini xavfsizlantirish va Birinchi Fitna tartibsizliklari davrida xalifalik hokimiyatini qayta tiklashga xizmat qildi[16][15].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Zakeri, Mohsen. Sāsānid Soldiers in Early Muslim Society: The Origins of ʻAyyārān and Futuwwa (en). Otto Harrassowitz Verlag, 1995. ISBN 978-3-447-03652-8.
- ↑ Dashti, Naseer. Tears of Sindhu: Sindhi National Struggle in the Historical Context (en). Trafford Publishing, 2018-05-11. ISBN 978-1-4907-8884-5.
- ↑ Dashti, Naseer. History of the Ancient Baloch (en). Trafford Publishing, 2021-12-08. ISBN 978-1-6987-1055-6.
- ↑ Khushalani, Gobind. Chachnamah retold: an account of the Arab conquest of Sindh, 1. publ, New Delhi: Promilla Publ, 2006 — 74-bet. ISBN 978-81-85002-68-2.
- ↑ Ramsey, Syed. Balochistan: In Quest of Freedom (en). Vij Books India Pvt Ltd, 2017-02-01. ISBN 978-93-86834-39-3.
- ↑ Padalkar, Ravindra. Muslims - Around the World (en). Notion Press, 2024-09-12. ISBN 979-8-89519-539-0.
- ↑ عالم, صهيب. تاريخ اللغة العربية وواقعها في الهند (ar). مجمع الملك سلمان العالمي للغة العربية, 2024-01-01 — 17-bet. ISBN 978-603-8444-13-9.
- ↑ Stepanov, Tsvetelin; Karatay, Osman. Mass Conversions to Christianity and Islam, 800–1100 (en). Springer Nature, 2024-01-01 — 306-bet. ISBN 978-3-031-34429-9.
- ↑ Allâh (al-Ḥamawî.), Yâḳût b ʿAbd. Jacut's geographisches Wörterbuch herausg. von F. Wüstenfeld (ar), 1866 — 28-bet.
- ↑ Ross (C.I.E.), David. The land of the five rivers and Sindh (en). Chapman and Hall, 1883 — 93-bet.
- ↑ IslamKotob. أطلس تاريخ الإسلام - حسين مؤنس (ar). IslamKotob.
- ↑ حموده, عبد الحميد حسين. تاريخ الدولة العربية الإسلامية (ar). Kotobarabia.com, 2006.
- ↑ Ahmad, Dr Aijaz. New Dimensions of Indian Historiography : Historical Facts and Hindutva Interpretation (en). K.K. Publications, 2022-03-06 — 131–132-bet.
- ↑ Rishi, Weer Rajendra. Roma: The Panjabi Emigrants in Europe, Central and Middle Asia, the USSR, and the Americas (en). Punjabi University, 1976.
- ↑ 15,0 15,1 „History of Al Tabari - Vol 17“. online.fliphtml5.com. Qaraldi: 2026-yil 18-sentyabr.
- ↑ Gibb, H.A.R. The Arab Conquests in Central Asia. New York, NY: AMS Press, 1970 — 15-bet. ISBN 0-404-02718-0.