Ali ibn Jaʼfar ibn Falloh
Qutb ud-Davla Abulhasan Ali ibn Jaʼfar ibn Falloh (arabcha: قطب الدولة علي بن جعفر بن فلاح) – (fl. 1000 – 1021) xalifa al-Hakim (h. 996–1021) xizmatida boʻlgan Fotimiylar qoʻmondoni va noibi.
Hayoti
Ali Kutama berberlarining mashhur sarkardasi Jaʼfar ibn Fallohning oʻgʻli edi. Ali 10-asr oxirida Damashq noibi lavozimida ishlagan akasi, tajribali sarkarda Sulaymon oʻrniga oila boshligʻi boʻlgan[1]. Damashq noibi Sulaymonning vorisi, berber qoʻmondon Jaysh ibn as-Samsama 1000-yilda vafot etgach, Ali noiblik lavozimini egalladi[2]. Ali 1005-yillar atrofida yoki oldinroq Misrga qaytib kelgan. Bu yerda Umaviylar yetakchisi Abu Rakva boshliq koʻchmanchi arab-berber qoʻshini bilan toʻqnashdi. Ali Gizada magʻlubiyatga uchradi. Abu Rakva boshliq koʻchmanchilarning gʻalabasi haqidagi xabar Qohirada vahima uygʻotdi. Abu Rakvaning maqsadi janubdagi Fayyum vohasi boʻlgani sabab Qohiraga eʼtibor qaratmadi. Vohaga bostirib kirgach, al-Fadl ibn Solih boshliq Fotimiylar qoʻshinidan magʻlub boʻldi[3].
Markaziy Suriyadagi Salamiya masjidi ustidan topilgan yozuvda Fotimiylarning „yashirin“ imomlaridan biri Abdulloh uchun maqbara qurdirgani qayd etilgan shaxs Ali boʻlishi mumkin. Ali Fotimiylar nomidan Salamiyani egallab, 1009-yilda maqbara qurdirgan boʻlishi mumkin. Maqbarani 1088-yilda mahalliy rahbar Xalaf ibn Mulayib qayta taʼmirlatgan[4][5].
1013-yil iyul oyida Fotimiylar xalifasi al-Hakim Aliga Qutb ud-Davla (Davlat oʻqi) unvonini berib, Falastinni boshqarayotgan badaviy qabilasi Jarrohiylarni nazorat ostiga olish uchun tuzilgan 24 000 kishilik Kutama qoʻshiniga qoʻmondon etib tayinladi[6][7]. Ali Falastin poytaxti Ramlaga kirib keldi. Shu paytda Jarrohiylar rahbari Mufarrij ibn Dagʻfalning oʻgʻillari Ali va Mahmud al-Hakimga oʻz sadoqatlarini bildirdilar. Bu orada Mufarrij al-Hakimning buyrugʻi bilan oʻz kotibi tomonidan zaharlab oʻldirildi. Shundan soʻng, al-Hakim kotibni ham qatl ettirdi[6].
Tarixchi Hugh N. Kenndyning soʻzlariga koʻra, Ali al-Hakim uchun bir qancha yuqori martabali qoʻmondonlar va amaldorlar qatl etilgan bir davrda „eng ishonchli qoʻmondon... hukmronlikning buyuk siyosiy tirgagi“[8]:284 boʻlgan[9]. Ali tax. 1021-yilda, al-Hakim vafotidan biroz avval otdan yiqilib halok boʻlgan[8]:284. Alining oʻgʻli Safiyy ud-Davla Muhammad 1022—1023-yillarda Halabda Fotimiylar noibi boʻlgan[10].
Manbalar
- ↑ Kennedy 2004, ss. 328, 331.
- ↑ Kennedy 2004, s. 331.
- ↑ Kennedy 2004, s. 332.
- ↑ Sharon 2007, ss. 160–161.
- ↑ Kramers & Daftary 1995, s. 922.
- ↑ 6,0 6,1 Gil 1997, ss. 383–384.
- ↑ Kennedy 2004, s. 333.
- ↑ 8,0 8,1 Hugh N. Kennedy. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the sixth to the eleventh century, 3rd, Routledge, 2016. ISBN 978-1-138-78760-5. Qaraldi: 2022-yil 5-mart.
- ↑ Kennedy 2004, ss. 331, 335.
- ↑ Zakkar 1971, ss. 64–65.
Adabiyotlar
- Gil, Moshe. A History of Palestine, 634–1099. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-59984-9.
- Kennedy, Hugh. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, Second, Harlow: Longman, 2004. ISBN 978-0-582-40525-7.
- Bosworth, C. E., ed (1995). "Salamiyya". Encyclopaedia of Islam. Volume VIII: Ned–Sam (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 921–923 b. ISBN 978-90-04-09834-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Salamiyya&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- Sharon, Moshe. Squeezes in the Max Van Berchem Collection (Palestine, Trans-Jordan, Northern Syria): Squeezes 1 - 84. Leiden and Boston: Brill, 2007. ISBN 978-90-04-15780-4.
- Zakkar, Suhayl. The Emirate of Aleppo: 1004–1094. Aleppo: Dar al-Amanah, 1971.