Alborán jangi
| Alborán jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Usmoniylar–Gabsburglar urushlari | |||||||
| |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Bernardino de Mendoza | Ali Hamet (POW) | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 10 ta galera[1] | 3 ta eshkak va yelkan bilan harakatlanadigan yirik jangovar kema, 5 kichikroq eshkakli jangovar kema, 6 kichik, tez harakatlanuvchi, hujum uchun ishlatilgan kema, 2 yelkanli, tezkor kema[2] | ||||||
Alboran jangi (ispancha: batalla de Alborán) – 1540-yil 1-oktyabrda Alboran oroli yaqinida Oʻrta yer dengizida hukmronlik uchun kechgan Usmoniylar–Gabsburglar urushi davrida boʻlib oʻtgan janglardan biri. Bernardino de Mendoza qoʻmondonligidagi ispan floti Ali Hamet boshchiligidagi usmoniylar flotini tor-mor keltirib, 1 ta yirik jangovor harbiy kemani choʻktirgan, yana 10 ta kemani qoʻlga olgan.
Tarixi
1540-yilning oʻrtalarida Usmoniylar imperiyasi xizmatidagi sardiniyalik murtad va berber qaroqchisi Ali Hamet admiral Xayriddin Barbarossaning buyrugʻi bilan Jazoirda 3 ta yirik jangovor kema, 5 ta kichikroq eshkakli jangovor kema, 6 ta tez harakatlanuvchi kichikroq kema va 2 ta yelkanli tezkor kemadan iborat kichik flot tuzdi. Uni 900 nafar asir, general Caramani qoʻmondonligidagi 2 000 nafar turk askarlari va valensiyalik moriskolar bilan toʻldirdi. Avgust oyida ispan asirlari Balear orollarida ekanini bilgan holda flot Alboran dengizining gʻarbiy qismiga yoʻl oldi va bir necha kundan soʻng 1000 nafar askar Gibraltar sohiliga tushib, qishloqqa hujum qildi. Biroq mustahkam qal’ani qoʻlga kirita olmay, 73 nafar tinch aholini asirga olib ketishdi, portdagi 40 ta kemani talashdi hamda Don Álvaro de Bazán Elderga tegishli qurilayotgan yirik jangvoror kemani yoqib yuborishdi[1]. Asirlarni esa Marokash qirgʻogʻidagi Vélez de la Gomeraga olib ketib, u yerda 7 000 dukat toʻlov evaziga ozod qilishdi[1].
Urush
Ispaniyaning yirik jangovor kema qoʻmondoni Bernardino de Mendoza Deniada boʻlgan vaqtida hujum haqida xabar topdi. Raqibning Vahron orqali oʻtmaganini bilgach, Mendoza Hametning floti Afrika qirgʻoqlari boʻylab Jazoirga qaytishini oldindan taxmin qildi. Shu sababli Mendoza oʻzining 10 ta kemasini gʻarbga yubordi. 1-oktyabr kuni ikkala flot Alboran oroli yaqinida bir-birini koʻrdi. Hamet son jihatdan ustunligidan foydalanib, Mendozaning kemalariga bostirib, unga chiqib olishga umid qilgan holda ispanlarga hujum qildi, biroq ispan kemalari raqib yaqin kelishidan oldin ularning kemalariga oʻq otib, katta zarar yetkazdi.
Hamet va Caramani Mendozaning bosh galerasiga bostirib kirishga urinishdi, ammo muvaffaqiyat qozona olmadilar. Jang natijasi, asosan, shu toʻqnashuvga bogʻliq ekanini yaxshi bilgan ispan qoʻmondoni askarlari va eshkakchilariga jangovor kemaning bir tomoniga oʻtishni buyurdi, natijada, kemaning qarama-qarshi tomoni koʻtarilib, Hametning kemasidan otilayotgan oʻqlarga qarshi toʻsiq vazifasini oʻtadi. Shundan soʻng Mendozaning askarlari Caramanining kemasiga bostirib chiqib, uni va uning jamoasining katta qismini oʻldirdi hamda raqib kemasini qoʻlga kiritdi. Keyin ular Hametning galerasiga bostirib chiqib, uni ham egallab olishdi, shu payt Hamet suvga sakrab, oʻz flotidagi boshqa kemaga suzib oʻtdi.
Pedro de Guerra qoʻmondonlik qilgan ispan kemasidan otilgan bitta oʻq Usmoniylar kemasini choʻktirib yubordi, raqibning yana bir kemasini bostirib kirish orqali qoʻlga oldi. Shu paytda Santa Ana kemasiga ikki jazoirlik kema hujum qildi, ulardan biri taslim boʻlishga majbur boʻldi, ikkinchisi esa qochib qutuldi. Hametni jazoirlik galiot qutqarib qoldi, biroq u qochishga urinayotganida Enrique Enríquez kemasiga tushib qolib, qoʻlga olindi. Enrique Enríquez kema hali ham turklar qoʻlida deb oʻylab, oʻz odamlariga unga oʻt ochishni buyurdi, aslida esa Santa Bárbara kemasining ekipaji uni allaqachon egallagan edi. Bu xatolik oqibatida 7 nafar ispan halok boʻldi, 12 nafari yaralandi va shu bilan urush yakunlandi.
Oqibati
16 ta Usmoniylar kemasidan 10 tasi qoʻlga olindi, 1 tasi esa choʻktirildi. Barcha kapitanlari bilan birga 700 dan ortiq turk halok boʻldi. Bundan tashqari, ulardan 427 nafari asirga olindi va 837 nafar nasroniy qul ozod qilindi. Ispanlardan esa 137 nafari halok boʻldi va qariyb 500 nafari yaralandi, jumladan, Bernardino de Mendoza ham arqebuza oʻqidan boshidan yaralandi. Gʻalabani nishonlash uchun Malagada katta tantanali yurish oʻtkazildi, unda ozod etilgan mahbuslar, ispan galeralari ekipajlari, ularning kapitanlari va Bernardo de Mendozaning oʻzi ham ishtirok etdi. Koʻp oʻtmay, imperator Karl V ga gʻalaba haqida Toledo kardinal-arxiyepiskopi xabar berdi va imperatorga bu gʻalaba uchun Yaratganga shukr qilishini aytdi.