Kontent qismiga oʻtish

Al-Husayn masjidi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Al-Husayn masjidi

Al-Husayn masjidi (arabcha: مسجد الإمام ٱلحُسين‎‎)[a] — Misrning Qohira shahri Xon al-Xaliliy bozori yaqinida joylashgan masjid va maqbara. Dastlab 1154-yilda bunyod etilgan Husayn ibn Ali qabri joylashgan ushbu masjid va maqbara 1874-yilda qayta qurilgan[7]. Mashhur Al-Azhar masjidiga tutash boʻlib, Al-Husayn deb ataluvchi hududda joylashgan[7]. Misrdagi eng muqaddas islomiy ziyoratgohlardan biri[4]. Baʼzi shialar Husaynning boshi (raʼs muborak) hozirda maqbara mavjud boʻlgan masjid hududida dafn etilgan, deb hisoblaydi[4].

Tarixi

Fotimiylar davri

Fotimiylar anʼanasiga koʻra, 985-yilda milodiy (CE) Fotimiylarning beshinchi xalifasi al-Aziz Billoh Bagʻdoddagi bir zamondoshining idorasi orqali buyuk bobosining boshi joylashgan manzilni aniqlagan. U Husayn boshi ziyoratgohida, Falastinda taxminan 250-yil, milodiy 1153-yilgacha dafn holida qolgan[8].:184–186 U 1091-yilda, Badr al-Jamali — xalifa al-Mustansir davrida vazir va de facto regent — hududni Fotimiylar xalifaligi uchun qayta zabt etgan paytda „qayta topilgan“. Uning buyrugʻi bilan ushbu joyda yangi juma masjidi va mashhad (xotira ziyoratgohi) qurilishi boshlangan[9].

Salibchilarning oldinga siljishi tufayli xalifa az-Zofir boshni Qohiraga koʻchirishni buyurgan. Husaynning sandigʻi qazib olinib, Ashkelondan Qohiraga 548 hijriy (AH) yil, Jumoda al-soniy oyining 8-kuni yakshanba (milodiy 1153-yil 31-avgust)da koʻchirib kelingan[8].:192–193

Al-Husayn masjidida bitilgan hadis.
  • Bismilloh ar-Rahmon ar-Rahim
  • ----.
  • Allohning salovoti va salomi sayyidimiz Muhammadga va uning ahli baytiga boʻlsin.
  • Allohning rasuli, unga tinchlik boʻlsin, dedi:
  • ----.
  • Husayn mendandir, men ham undanman.
  • Kim Husaynni sevsа, Alloh uni sevadi.
  • Husayn mening shoxlarimdan biridir.
  • "Allohning rasuli, albatta, rost gapirdi"
  • ----.
  • Ushbu hadis hasan sahihdir.
  • Imom Buxoriy oʻzining Al-Adab al-Mufrad asarida, Imom Termiziy Sunanida va Imom Ahmad Musnadida rivoyat qilgan. Yaʼlā ibn Murra hadisidan (Alloh undan rozi boʻlsin).

Tarixchilar al-Maqrizi,[manba kerak] Ahmad al-Qalqashandiy,[manba kerak] va Ibn Muyassar,[manba kerak] maʼlumotiga koʻra, sandiq Qohiraga seshanba kuni — Jumoda al-soniyning 10-kuni (1153-yil 2-sentabr) yetib kelgan. Qayiqda Kafuriy (bogʻ)ga olib borilgan sandiq u yerda Qubbat ad-Daylam yoki Turbat az-Zaʼfaron (hozirda al-Mashhad al-Husayniy yoki Bʼab Muxallafʼat ar-Rasulʼ nomi bilan maʼlum) deb atalgan joyga dafn etilgan.[manba kerak] Abdulloh al-Mahdiydan Al-Amir bi-Ahkami l-Lohgacha boʻlgan barcha Fotimiy imom-xalifalar Turbah az-Zaʼfaronda[10], masjid hamda asosiy Fotimiylar saroylari yaqinida dafn etilgan[11].

Vazir Tala'i ibn Ruzzik keyinchalik boshni u ataylab 1160-yilda qurgan yangi masjid va ziyoratgohga (Bab Zuwayladan janubdagi as-Solih Talaʼi masjidi) koʻchirishni moʻljallagan, biroq bu koʻchirish hech qachon amalga oshmagan[12].:124[13].

Bab al-Akhdar yonida joylashgan, Imom al-Husayn boshi joyiga eng yaqin nuqta

Ayyubiylar davri

Bino Ayyubiylar davrida 1237-yilda qayta qurilgan, biroq oʻn bir yil oʻtib yongʻinda vayron boʻlgan. Bab al-Akhdar darvozasi ustidagi Ayyubiylar minorasi bugun Ayyubiylar masjididan saqlanib qolgan yagona unsurdur[14].

Husayn sandigʻini Qohiraga olib kelgan „qoʻriqchilar“dan biri haqida Misrning mashhur mamluk tarixchisi Mohiyuddin Abd az-Zohir shunday yozgan:[15][16].

"Salohiddin hokimiyatga kelgach, u Aimmat Fotimiylarining barcha saroylarini egallab oldi va ularning mulklari hamda xazinalarini talon-toroj qildi. U Nil daryosi boʻyidagi kutubxonalarda mavjud boʻlgan yuz minglab kitoblardan iborat qimmatli va noyob toʻplamni yoʻq qildi. U razvedka odamlaridan, Raas al Imom al Husayn qoʻriqchilaridan biri Qohira shahrining ahli orasida juda hurmat qilinishini bilgach, u Fotimiy Aimmatining xazinalaridan u xabardor boʻlishi mumkin, deb taxmin qildi. Salohiddin uni saroyiga keltirishni buyurdi. U undan Fotimiy xazinalarining qayerdaligini soʻradi. U zot xazinalar haqida hech qanday bilimim yoʻq, deb qatʼiy inkor qildi. Salohiddin gʻazablandi va razvedka odamlariga uni 'uchinchi darajali qiynoq' bilan soʻroq qilishni buyurdi, ammo u zot qiynoqqa chidadi va xazinalar haqida hech narsa bilmasligini avvalgidek takrorladi. Salohiddin askarlariga u zotning boshiga qirqoyoqlar solingan qalpoq kiydirishni buyurdi; bunday jazo shu qadar ogʻir va chidab boʻlmas ediki, hech kim hatto bir necha daqiqaga ham omon qola olmasdi.

"Qirqoyoqlar qalpogʻini boshiga kiydirishdan avval, qirqoyoqlar qon soʻrishi oson boʻlishi uchun uning sochi qirqib tashlandi, natijada [uning] kalla suyagida teshiklar paydo boʻldi. Shunga qaramay, Husayn boshi qoʻriqchisining ulugʻ zotiga hech qanday ogʻriq sezilmadi. Salohiddin uning boshiga yana koʻproq qirqoyoqlar qoʻyishni buyurdi, ammo bu ham uni oʻldira olmadi va ogʻritmadi. Nihoyat, Salohiddin Ayyubiy natijaga erishish uchun qirqoyoqlarga toʻla tor qalpoqni buyurdi. Bu usul ham uni qiynay olmadi va oʻldira olmadi. Ayyubiy zolimlari yanada hayratga tushishdi: qalpoq yechilganda qirqoyoqlar oʻlib qolgan edi. Salohiddin u zotdan bu moʻjizaning sirini ochishni soʻradi. U zot shunday deb javob berdi: Raas al Imom al Husayn Qasar, Al Moizziyat al Qaheraʼga olib kelinganida, u sandiqni boshida koʻtarib kelgan edi. 'Ey Salohiddin! Mening omonligimning siri shu'."

Keyingi yillar

Taʼmirlashdan soʻng Qohiradagi Imom Husayn dargohi

Dafn joyini belgilash uchun Raʼs al-Husayn (arabcha: رَأس ٱلحُسَين‎‎) yoki Mashhad Raʼs al-Husayn nomi bilan maʼlum joy uchun Taher Saifuddin Mumbayda zarih qurdirgan[17][18] keyinchalik u 1965-yilda, vafotidan biroz oldin masjidga oʻrnatilgan. Soʻngra u uning oʻgʻli Mohammed Burhanuddin tomonidan ochib berilgan.

Anʼanaga koʻra: zarih dastlab Karbalo, Iroqdagi Al Abbas Mosque uchun moʻljallangan edi, biroq u yerga oʻrnatib boʻlmagan. Joylashuv va zarih avval aniq oʻlchab chiqilgan, ammo u shunchaki sigʻmagan. Zarihni yasatgan Taher Saifuddin vahiysimon ilhom orqali shunday ilohiy ishorat olgan: sadoqat yuzasidan Al-Abbos ibn Ali — u oʻgay akasi Husayn bilan birga Karbalo janggida shahid boʻlgan — Raʼs al-Husaynning zarihsiz qolishiga yoʻl qoʻya olmas edi. Natijada, Al-Abbosning zarihi samolyotda Qohiraga olib kelinib, Al-Husayn masjididagi Raʼs al-Husaynga oʻrnatilgan[19].

Masjid suvdan jiddiy zarar koʻrgan va 1996-yilda Supreme Council of Antiquities tomonidan qayta tiklangan. Asosiy restavratsiya qabr xonasi ustida olib borilib, uning ustiga poʻlatdan yasalgan yangi gumbaz oʻrnatilgan[14]. 2022-yil mart oyida yangi ziyoratgohni ham oʻz ichiga olgan keng koʻlamli taʼmirlash ishlari yakunlangan. Shundan soʻng masjid 2022-yil aprel oyida Prezident Abdel-Fattah El-Sisi va Dawoodi Bohralarning 53-daʼiy al-mutlaqi Mufaddal Saifuddin tomonidan tantanali ochilgan[20].

Meʼmorchiligi

Chapda: masjid hovlisiga oʻrnatilgan uchta soyabon-kupollardan biri. Oʻngda: gotika uslubidagi derazalar va usmonli minorasi

Maqbara binosi 1154-yilda yakunlangan[4]. Ushbu dastlabki Fotimiy meʼmoriy inshootdan masjidda faqat Bab al-Akhdar deb ataluvchi janubiy tomondagi darvozaning quyi qismi asl holicha saqlanib qolgan[7]. Oradan bir necha yil oʻtib, 1237-yilda Ayyubiylar dastlabki Fotimiy darvozasiga minora qoʻshgan[7]. Minorada ustma-ust chiziqlar tasviri orqali hosil qilingan, islom meʼmorchiligida ommalashgan arabesk naqshlari mavjud[7]. Ushbu masjiddagi turli minoralar Qohirani boshqargan turli hokimiyatlar va ularning meʼmorchilik orqali oʻz qudratini mustahkamlash uslubini aks ettirishda muhim rol oʻynaydi[21]. Nihoyat, 1874-yilda Ismoil posho (Xediv Ismoil) Al-Husayn masjidini gotika uygʻonish meʼmorchiligidan ilhomlanib qayta qurgan[22]. Qohirani zamonaviylashtirishni istagan Ismoil posho italyan gotika uslubidagi va usmonli uslubidagi minoralarga ega masjid yaratgan[7]. xedivlik davrida islom meʼmorchiligida mashhur boʻlgan turli uslublarning bunday qorishmasi islomiy eklektizm deb ataladi[7].

Al-Husayn masjidiga qoʻshilgan eng soʻnggi qoʻshimcha — uchta katta soyabon-kupol[23], ular yoz kunlari ochiq havoda namoz oʻqiydiganlarni quyoshdan, qishda esa yomgʻirdan himoya qilish uchun oʻrnatilgan[23]. Ular mexanik tarzda boshqariladi va poʻlat hamda teflondan yasalgan, Saudiya Arabistonidagi koʻplab masjidlardagiga oʻxshash dizayn asosida tayyorlangan[23]. Koʻp odamlar masjidga namoz oʻqish va maqbarani ziyorat qilish uchun keladi[7]. Musulmon boʻlmaganlar binoga kiritilmasa-da, inshootni sayyohlar tashqaridan tomosha qilishi mumkin[7].

Bob al-Muxallafat an-Nabaviya ash-Sharifa

Al-Husayn masjididagi Bob al-Muxallafat an-Nabaviya

Ras al-Husayn yonida kripta joylashgan boʻlib, unda Muhammadga tegishli, deb hisoblanadigan ashyolar saqlanadi[24][25]. Kumush va oltin bilan qoplangan eshik Muhammad Burhonuddin II tomonidan qurdirilib, 1986-yilda shu joyga oʻrnatilgan[26].:134

Xona masjidga 1893-yilda qoʻshilgan. Xonada paygʻambar bir vaqtlar kiygan zigʻir matoli choponning bir qismi, ichida paygʻambarning toʻrtta tol sochi boʻlgan chiroq, paygʻambarga tegishli misdan yasalgan surma, Makkaga fath sifatida kirganida tutgan paygʻambarning hassasi va sahobalaridan biri tomonidan yuborilgan qilich saqlanadi. Bundan tashqari, unda Ali ibn Abu Tolib tomonidan kufiy xatida yozilgan, 501 sahifadan iborat va kiyik terisiga bitilgan Qurʼon nusxasi ham bor[27][28].

Yana qarang

Eslatmalar

  1. ↑ Al-Husayn masjidi, shuningdek[1][2], al-Husayn masjidi[3][4], Imom al-Husayn masjidi[4] va Sayyidna al-Husayn masjidi deb ham nomlanadi[5][6].

Manbalar

  1. ↑ Beattie, Andrew. Cairo: A Cultural History (en). Oxford University Press, 2005 — 93-bet. ISBN 978-0-19-517892-0. 
  2. ↑ The Rough Guide to Cairo & the Pyramids (en). Penguin, 2011 — 78-bet. ISBN 978-1-4053-8637-1. 
  3. ↑ Bloom, Jonathan M.; Blair, Sheila S.. Islamic Art: Past, Present, Future (en). Yale University Press, 2019 — 218-bet. ISBN 978-0-300-24347-5. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 „Masjid al-Husayn“. ArchNet.org (2026-yil 16-oktyabr). 2023-yil 13-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 8-dekabr.
  5. ↑ Netton, Ian Richard. A Popular Dictionary of Islam (en). Routledge, 2006 — 108-bet. ISBN 978-1-135-79773-7. 
  6. ↑ Williams, Caroline. Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide, 7th, Cairo: The American University in Cairo Press, 2018 — 256–258-bet. 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 Williams, Caroline. Islamic Monuments in Cairo : The Practical Guide. American University in Cairo Press, 2004. 
  8. ↑ 8,0 8,1 Talmon-Heller, Daniella; Kedar, Benjamin; Reiter, Yitzhak (January 2016). "Vicissitudes of a Holy Place: Construction, Destruction and Commemoration of Mashhad Ḥusayn in Ascalon". Der Islam 93. doi:10.1515/islam-2016-0008. https://www.researchgate.net/publication/301537484. 
  9. ↑ Brett, Michael. The Fatimid Empire. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2017. ISBN 9781474421522. 
  10. ↑ Idris Imad al-Din ibn al-Hasan al-Quraishi. Uyun al-akhbar wa-funun al-athar fi faḍail al-Aimmah al-aṭhar, Silsilat al-turāth al-Fāṭimī. Dar al-Andalus, 1970 — 738-bet. 
  11. ↑ Behrens-Abouseif, Doris „The Fatimid Dream of a New Capital: Dynastic Patronage and Its Imprint on the Architectural Setting“, . The World of the Fatimids. Toronto; Munich: Aga Khan Museum; The Institute of Ismaili Studies; Hirmer, 2018 — 44–67-bet. 
  12. ↑ Williams, Caroline. Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide, 7th, Cairo: The American University in Cairo Press, 2018. 
  13. ↑ Raymond, André. Le Caire. Fayard, 1993. ISBN 2213029830. 
  14. ↑ 14,0 14,1 Warner, Nicholas. The monuments of historic Cairo : a map and descriptive catalogue. The American University in Cairo Press, 2005. ISBN 977-424-841-4. OCLC 929659618. 
  15. ↑ al Muqrezi, Taqiuddin. Al Khitat wal Aas'ar (ar). 
  16. ↑ Saifuddin, Taher. Aghar al Majalis (ar), Surat — 260-bet. 
  17. ↑ Address by Syedna at Raudat Tahera Inauguration (Speech). Inauguration Speech. Raudat Tahera, Mumbai. 15 Apr 1975. Archived from the original on 1 June 2020. Retrieved 1 June 2020 – via thedawoodibohras.com. The zareehs adorning the mausolea of Hazrat Ali and Imam Husain exquisite pieces of art—were designed and wrought here.
  18. ↑ „51st Da'i al-Mutlaq“. thedawoodibohras.com. — „Amongst the many buildings and edifices he built are Ghurratul Masajid (Saifee Masjid) in Mumbai, the Rubaat in Makkah Mukarramah, the sepulchre of Ali bin Abi TalibAS and those of Imam HusainAS and Raasul HusainAS, the mausoleum of Sydena Qutbuddin Al-ShaheedRA and that of Syedi Fakhruddin Al-ShaheedQS in Ahmedabad and Taherabad respectively.“. 2020-yil 1-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 1-iyun.
  19. ↑ Borhany, Abbas „Brief History of Transfer of the Sacred Head of Hussain ibn Ali, From Damascus to Ashkelon to Qahera“. Scribd. 2023-yil 6-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 1-iyun.
  20. ↑ „ar:صور تكشف افتتاح السيسي لمسجد الحسين في مصر“ (ar). 2022-yil 27-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 28-aprel.
  21. ↑ Behrens-Abouseif, Doris; Warner, Nicholas; O'Kane, Bernard. The Minarets of Cairo: Islamic Architecture from the Arab Conquest to the End of the Ottoman Empire, 2010. ISBN 978-1-84885-539-7. 
  22. ↑ Rabbat, Nasser (2008). "Journal of the Society of Architectural Historians". Journal of the Society of Architectural Historians 61. 
  23. ↑ 23,0 23,1 23,2 „Al-Husayn Mosque Canopies: Presentation panel with structural details of umbrellas“. ArchNet.org (2026-yil 16-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 9-dekabr.
  24. ↑ , arxivsana= parametri ham koʻrsatilishi zarur. „Raas Al-Hussein (P) Mosque in Cairo“. en.shafaqna.com. Shafaqna (2018-yil 18-sentyabr). 2020-yil 19-iyunda asl nusxadan [ arxivlangan].
  25. ↑ Dawwah, Hani „ar:بالصور في حضرة الإمام الحسين الحجرة النبوية آثار وأنوار“ [Pictures in the presence of Imam Hussein The Prophet's Room, monuments and lights] (ar). masrawy.com (2015-yil 3-yanvar).
  26. ↑ Abdulhussein, Mustafa. Al-Dai Al-Fatimi Syedna Mohammed Burhanuddin: An Illustrated Biography. Aljamea-tus-Saifiyah Trust, 1 February 2001. ISBN 978-0953625604. 
  27. ↑ „President Sisi, Sultan of Indian Bohra community inaugurate El-Hussein Mosque after renovation - Society - Egypt“. Ahram Online. Qaraldi: 2022-yil 28-aprel.
  28. ↑ عفيفي, نرمين „ar:الرئيس السيسي يتفقد مقتنيات مسجد الحسين: "عندكم خير كتير" (صور)“ (ar) (2022-yil 27-aprel). Qaraldi: 2022-yil 28-aprel.

Havolalar

Vikiomborda „Al-Husayn masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Husayn_masjidi&oldid=1200769" dan olindi