Al-Ala ibn Mugʻiys al-Judamiy
Al-Ala ibn Mugʻiys al-Judamiy (arabcha: الأعلى بن مغيث; al-Yahsubiy, al-Haramiy yoki al-Judhamiy nomi bilan ham tanilgan[1]) – 763-yilda (hijriy 146-yil) Abbosiylar tomonidan Ummaviylarga qarshi al-Andalus (Ispaniya)ga tayinlangan noib.
Yilnomalarda al-Alo ibn Mugʻisning kelib chiqishi haqida turli fikrlar mavjud. Fath al-Andalus, Ibn al-Asir, al-Nuvayriy va al-Maqqariy asarlarida uning Ifrikiya (Tunis)dan boʻlib, Abbosiy xalifa al-Mansur tomonidan Ispaniyaga yuborilgani taʼkidlanadi. Boshqa tomondan, Axbor majmu’a, Ibn al-Qutiyya va Ibn Izoriy asarlarida u janubi-gʻarbiy al-Andalusdagi Bejadan boʻlib, u yerda riyosa (siyosiy va harbiy boshqaruv) lavozimini egallagan deyiladi[1]. Tarixchi Roger Collins uni xalifa tomonidan yuborilgan chet ellik degan fikrgada boʻlgan[2]. Maribel Fierroning fikricha, keyingi yilnomalarda Ibn Mugʻit oʻz vorisi bilan adashtirilgan va shu bilan uning kelib chiqishi afrikalik deb koʻrsatilgan[1].
Al-Alo ibn Mugʻis 763-yilda Bejada oʻz hokimiyatini oʻrnatdi va u yerda mahalliy Misr jundlari (arab qoʻshin boʻlinmasi) tomonidan qoʻllab-quvvatlandi[1]. Islomiy tarixshunoslik va koʻplab zamonaviy tarixchilar bu voqeani Umaviylarga qarshi ichki isyon sifatida talqin qilsa-da, uni ikki raqobatdosh xalifalik sulolasi oʻrtasidagi qonuniy hokimiyat uchun kurash deb qarash toʻgʻriroq boʻladi. Ibn Mugʻisning vaqtinchalik muvaffaqiyati al-Andalusda Abbosiylar daʼvosini qoʻllab-quvvatlovchilar mavjud boʻlganini koʻrsatadi[2].
Umaviylar amiri Abdurahmon I raqibi bilan toʻqnashuvdan qochib, hatto poytaxti Kordovani tark etib, Carmona qal’asiga chekinishga majbur boʻldi. Al-Ala ibn Mugʻiys Karmonani ikki oy davomida qamal qildi. Bu esa Abdurahahmon I ixtiyoridagi kuchlar uncha koʻp emasligidan dalolat beradi. Andalusiyaning koʻplab yetakchilari qaysi tomonni qoʻllab-quvvatlashni hal qilishdan oldin mojaro natijasini kutgan boʻlishi ehtimol[2]. Seviliyadagi Suriya jundi, tarkibida Yahsubiy aʼzolari boʻlgan, ehtimol Ibn Mugʻisga qoʻshilgan boʻlishi mumkin. „Axbor majmu’a“ga koʻra, Gʻiyos ibn Alqama al-Lahmiy boshchiligidagi Falastin jundi qamalga qoʻshilish uchun Sidoniyadan yoʻlga chiqqan, ammo Abdurahmonning ozod qilingan quli Badr boshchiligidagi qoʻshin tomonidan toʻxtatilgan va u bilan muzokaralar olib borilgandan soʻng, orqaga qaytarilgan[1]. Qamal mudofaachilarning oʻz vaqtida uyushtirgan hujumi natijasida qamalchilar kutilmaganda qoʻlga olindi. Ibn Mugʻiys va Abbosiylarning boshqa rahbarlari jangda halok boʻldi. Uning boshi boshqa boʻlajak Abbosiy noiblarga ogohlantirish sifatida yashirincha Qaravonga yuborildi. Baʼzi manbalarda, kamroq ishonchli boʻlsa-da, uning boshi Makkaga joʻnatilganini aytiladi[2].
Keyingi Abbosiy noibi Abdurahmon ibn Habib as-Siqlabiy 777-yilda Ifrihiyadan yuborilgan[2].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 E. Manzano Moreno, „The Settlement and Organisations of the Syrian Junds in al-Andalus“, in Manuela Marin (ed.), The Formation of al-Andalus, Part 1: History and Society (Ashgate, 1998), pp. 85–114.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 R. Collins, The Arab Conquest of Spain, 710–797 (Basil Blackwell, 1989), pp. 135–36.