Kontent qismiga oʻtish

Alāʾ ad-Din al-Xozin

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Imom

Alāʾ ad-Din al-Xozin
علاء الدين الخازن
Unvoni ʿAlāʾ ad-Din
al-Hofiz
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi 1279
Vafoti 1341 (yoshi 61–62)
Halab
Dini Islom
Era Mamluklar davri
Hudud Shom
Mazhab Sunniy
Yurisprudensiya Shofeiy[1].
Imom Ashʼariy[2].
Asosiy qiziqish(lar)i Hadis, tafsir, Islom huquqi, Tarix, Tasavvuf
Mashhur ish(lar)i Tafsir al-Xozin
Kasbi Ulamo, Hadisshunos, Mufassir, Fakih, tarixchi, Sufi,

ʿAlāʾ ad-Din ʿAli ibn Muhammad al-Bagʻdodiy (arabcha: علاء الدين علي بن محمد البغدادي‎‎), ʿAlāʾ ad-Din al-Xozin (arabcha: علاء الدين الخازن‎‎) nomi bilan tanilgan – muhaddis (hadis olimi), mufassir (Qurʼon mufassiri), muarrif (tarixchi) va soʻfi edi[3]. U asosan Lubāb at-taʼvil fī maʿānī at-tanzīl nomli tafsiri bilan mashhur[4].

Hayoti

U asl kelib chiqishi Halabdan boʻlgan oilada Bagʻdodda, moʻgʻullarning Bagʻdod vayron qilishidan yigirma ikki yil va Mamluklarning Ayn Jalut jangidagi gʻalabasidan yigirma yil oʻtgach tugʻilgan. Shunday qilib, al-Xozinning tugʻilishi Mamluklarning Islom olamida hukmronligi, ularning siyosiy markazi esa Misr boʻlgan davrga toʻgʻri keladi[5].

Dastlabki tahsilini u Bagʻdodda oldi; u yerda u Qurʼon qiroati va yod olishni, shu bilan birga arab tili grammatikasini oʻrgandi. Keyinchalik u mashhur olimlardan, jumladan ʿAli ibn ad-Davolibiy (v. 728/1328) kabi zotlardan hadis ilmini chuqur oʻrganishga bel bogʻladi. U bir halaqadan (dars davrasidan) boshqasiga koʻchib yurib, koʻplab ustozlardan ilm oldi, soʻngra oʻqishini yanada chuqur davom ettirish uchun Damashqga koʻchib oʻtdi. U yerda uning ustozlari orasida obroʻli Hanbaliy olimasi va mashhur faqihning qizi boʻlgan Sitt al-Vuzaro binti Umar (v. 716/1316) ham bor edi. Shuningdek, u keng qamrovli taʼlimi bilan tanilgan olim Baho ad-Din al-Qosim ibn al-Muzaffar (v. 723/1323)dan dars oldi va keyinchalik ilmni davom ettirish uchun Halabga safar qildi[5][6].

Damashqda al-Xozin turli madrasalar, masjidlar va xonaqohlarga tez-tez qatnar, xususan Xonqoh as-Sumaysotiyya kutubxonasida ancha vaqtini oʻtkazar edi. Uning bu muassasada uzoq vaqt faoliyat yuritishi oxir-oqibat unga „al-Xozin“ („kutubxonachi“) taxallusi beriliga sabab boʻldi. Shu davrda u turli fanlarga oid koʻplab asarlar yozdi va ularni shogirdlari bilan boʻlishdi. Al-Xozin 741-yil (1341-yil 19-yanvar) rajab oyining oxirida Halabda vafot etdi va Sufiylar qabristoniga dafn qilindi[3].

Asarlari

Al-Xozin hadis, tafsir va siyrat (Paygʻambarning hayoti) mavzularida qalam tebratgan. Ammo hozircha uning faqat tafsir va siyratga oid asarlari nashr qilingan. Maʼlum boʻlgan asarlaridan baʼzilari quyidagilar:[7].

  1. Lubāb at-taʼvil fī maʿānī at-tanzīl – Qurʼonga sharh (tafsir).
  2. Maqbul al-manqul – Oʻn jildlik hadis toʻplamidir. Bu asarda al-Xozin Musnad ash-Shofeiy, Musnad Ahmad ibn Hanbal, Kutub as-Sitta, al-Muvattoʼ va Sunan ad-Dorakutniyda keltirilgan rivoyatlarni jamlab, ularni bobma-bob tartibli ravishda joylashtirgan.
  3. ar-Ravz va al-hadoʼiq fī tahzib sīrat xayr al-xaloyiʻ – Paygʻambar (siyrat) hayotiga bagʻishlangan asar.

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Leaman, Oliver. The Qur'an - An Encyclopedia. Routledge, 2006 — 342-bet. ISBN 9780415326391. 
  2. ↑ Yassin Ghanem Jassim al-Aridi. The Biographical Layers of the Ash'aris: Notable Figures of Ahl al-Sunnah wa'l-Jama'ah. Dar al-Kotob al-'Ilmiyya, 2024 — 705-bet. ISBN 9786144962350. 
  3. ↑ 3,0 3,1 EROĞLU, ALİ. "HÂZİN, Ali b. Muhammed". İslâm Ansiklopedisi, 1998 — 125-126-bet. 
  4. ↑ Moghissi, Haideh. Women and Islam: Images and realities. Routledge, 2005 — 217-bet. ISBN 9780415324199. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Abdullah A. Khan 2024, s. 1
  6. ↑ Zakiyah 2024, s. 225
  7. ↑ Zakiyah 2024, s. 226

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Alāʾ_ad-Din_al-Xozin&oldid=282355" dan olindi