Ahmad ibn Qudam

Ahmad ibn Qudam tax. 919-yildan 923-yilgacha hukmronlik qilgan Seyiston amiri.

Ahmad 919-yilda Seyiston hukmdori Kasir ibn Ahmad oʻldirilgach, hokimiyat tepasiga keldi. Abbosiylar xalifaligi bilan doʻstona munosabatlarni saqlab qolish maqsadida Kasir Bagʻdodga toʻlashni vaʼdar bergan oʻlponni toʻlashga harakat qildi. Oʻldirilgan Kasir ibn Ahmadning kuyovi, Zobuliston hokimi Muhammad ibn Qosim Ahmadning hukmronligini tan olmay, atrofiga oʻz tarafdorlarini yigʻa boshlagach, ichki muammolar yuzaga kela boshladi. Muhammad qoʻshin bilan Bustdan yetib kelib, Ahmadning hokimiyatini deyarli agʻdarib tashladi, ammo yakunda magʻlubiyatga uchradi. Muhammad dastlab Zobulistonga qochib ketdi. Keyin Seyistonga qaytdi. U yerda esa Ahmadning tarafdorlari tomonidan oʻldirildi.

Muhammad ibn Qosim magʻlub boʻlgan boʻlsa-da, Ahmad hamon oʻz hokimiyatiga qarshi tahdidlarni bartaraf etishi lozim edi. Bust va Zamindavarda Toʻgʻon ismli turkiy qoʻmondon Ahmadning hokimiyatiga qarshi chiqqan edi. Shu sababli, Ahmad unga qarshi ikki marta harbiy yurish uyushtirdi. Dastlab magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, ikkinchi yurish muvafaqqiyatli boʻlib, 922-yil yanvarda Toʻgʻon oʻldirildi. Oradan toʻqqiz oy oʻtmay, Zaranjda Ahmadga qarshi fitna uyushtirildi. Abdulloh ibn Ahmad boshliq Zaranj aholisi fitnani qizgʻin qoʻllab-quvvatladi. Fitnachilar Ahmadning boyligi va qurol-yarogʻini tortib oldi, tarafdorlarining katta qismi esa uni tark etdi.

Ahmad Zaranjda ishlari barbod boʻlganini bilib, shaharni tark etdi. Faqatgina hind shaxsiy gvardiyasi Ahmadga ergashdi. Ahmad Bust va ar-Ruxxojga yoʻl oldi. Biroq yana muvafaqqiyatsizlikka uchradi. Shaxsiy qoʻriqchilar qoʻmondoni Ahmadni tark etib, Abdulloh ibn Ahmad tomoniga oʻtib ketdi. Soʻngra Abdulloh Ahmadni Zaranjdan Bustgacha sahro orqali taʼqib qilishni rejalashtirdi. Biroq Ahmad yoʻldagi barcha quduqlarni zaharlagani maʼlum boʻldi. Shunday boʻlsa-da, Ahmad 923-yil 17-yanvarda Bust yaqinidagi jangda Abdullohdan magʻlub boʻldi. Ahmad asir olindi. Shu bilan Ahmadning amirlik davri butunlay yakunlandi.

Adabiyotlar

• Bosworth, C. E. The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3). Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.