Ahmad al-Abbos
| Ahmad al-Abbos | |
|---|---|
| Saadiylar sultoni | |
| Saltanat | 1653 – 1659 |
| Oʻtmishdoshi | Muhammad ash-Shayx as-Sagʻir |
| Davomchisi | Muhammad al-Haj ad-Diloi (Diloit oraligʻi) |
| Vafoti | tax. 1659 |
| Farzandlari | Lalla Ruqiya |
| Uy | Saadiylar sulolasi |
| Otasi | Muhammad ash-Shayx as-Sagʻir |
| Dini | Sunniy islom |
Ahmad al-Abbos (arabcha: أحمد العباس) (? — 1659) Saʼdiylar sulolasining soʻnggi sultoni boʻlgan. U otasi Muhammad ash-Shayx as-Sagʻir vafotidan soʻng, Marokashda hijriy 1064-yilda (milodiy 1653-yil 22-noyabr — 1654-yil 11-noyabr)[1] sulton deb eʼlon qilingan. 1659-yilda u ona tomondan togʻasi Abdulkarim Abu Bakr ash-Shaboniy tomonidan oʻldirilgan[2][3]. Togʻasi 1667-yilgacha Marokashda hokimiyatni egallab, oʻzini sulton deb eʼlon qildi; u ham oʻsha yili oʻldirildi, bu esa amaldagi hukmron sulola vakili boʻlgan alaviy sultoni Mavlaviy ar-Rashid 1668-yilda shaharni zabt etishidan biroz avval sodir boʻldi[4][5]:230.
Hayoti
1659-yilda Ahmad al-Abbos ona tomondan togʻasi va oʻzining lashkarlarining bosh qoʻmondoni boʻlgan Abdulkarim Abu Bakr ash-Shaboniy tomonidan poytaxti Marokash qamal qilinishiga guvoh boʻldi. Ash-Shaboniy arab Maqil qabilalaridan boʻlgan Shabanat urugʻidan edi. Qamal bir necha oy davom etdi. Vaziyat tobora ogʻirlashib borgach, sulton Ahmad al-Abbosning onasi oʻgʻliga togʻasi va shabanatlar bilan yarashish uchun u bilan uchrashishga borish yaxshi fikr boʻlishi mumkinligini aytdi. U onasining maslahati bilan ish tutdi, biroq shahardan chiqib togʻasi bilan uchrashishga otlangan chogʻida, togʻasi uni xiyonatkorona oʻldirdi[6].
Abdulkarim Abu Bakr ash-Shaboniy jiyani, sulton Ahmad al-Abbosni oʻldirgach, oʻzini sulton deb eʼlon qildi va marhumning xotinlari hamda farzandlarini bir burjga qamab qoʻydi. Qirollik saroyida u topgan xonimlar orasida u Ahmad al-Abbosning ota tomondan oʻgay singillaridan biriga qattiq oshiq boʻldi. U unga boʻlgan muhabbatini izhor qilib, uni oʻziga nikohlash istagini bildirdi va natijada 1660-yilda bu nikoh amalga oshdi. Ahmad al-Abbosning oʻgay singlisi esa doimo akasining qasosini olish niyatida yurdi va 1667-yilda bunga erishdi: xabar qilinishicha, u Abdulkarim Abu Bakr ash-Shaboniyni dori bilan hushidan ketkazib, uni soʻyib tashladi va jasadini saroydan sudrab chiqarishni buyurdi; bu buyruq bajarildi[6].
Ahmad al-Abbosning toʻngʻich qizi[7] yoki singlisi[8] Lalla Mariyam boʻlib, u 1668-yilda[9], Mavlaviy ar-Rashidning Marokashni zabt etishidan keyin, Mavlaviy Ahmad ibn Mehrezga turmushga chiqqan.
Saʼdiylar maqbaralarida ham sulton Ahmad al-Abbosning qizi ar-Ruqiya, ham uning xotini al-Husayn al-Jarrar qizining qabrlarini koʻrish mumkin[10].
Manbalar
- ↑ Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad Ifrānī. Nozhet-Elhâdi : Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) (fr), 1888 — 428-bet.
- ↑ الرحمن/السكتاني, أبي مهدي عيسى بن عبد. 9782745182975 (ar), أجوبة البادية, 2015-01-01.
- ↑ الإدريسي, عبد الله حمادي. 9782745180766 (ar), 2016-01-01.
- ↑ Véronne, Chantal de la „Saʿdids“, . Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Brill, 2012.
- ↑ Abun-Nasr, Jamil. A history of the Maghrib in the Islamic period. Cambridge: Cambridge University Press, 1987. ISBN 0521337674.
- ↑ 6,0 6,1 Germain Mouette. Histoires Des Conquestes De Mouley Archy, Connu Sous Le Nom De Roy De Tafilet (fr). Edme Coutirot, 1683 — 50–51-bet.
- ↑ Germain Mouette. Histoires Des Conquestes De Mouley Archy, Connu Sous Le Nom De Roy De Tafilet (fr). Edme Coutirot, 1683 — 117-bet.
- ↑ Castries, Henry comte de; Cenival, Pierre de; Brissac, Philippe de Cossé. Les Sources inédites de l'histoire du Maroc: 2. série: Dynastie filalienne : archives et bibliothèques de France (fr). P. Geuthner, 1924 — 35-bet.
- ↑ Germain Mouette. Histoires Des Conquestes De Mouley Archy, Connu Sous Le Nom De Roy De Tafilet (fr). Edme Coutirot, 1683 — 54-bet.
- ↑ "Archived copy". Hespéris Tamuda. Archived from the original on 2018-07-13. https://web.archive.org/web/20180713111510/http://www.hesperis-tamuda.com/fasicule2/11.Jaw%C4%81nib. Qaraldi: 3 April 2021.Ahmad al-Abbos]]