Adile Sulton saroyi

Adile Sulton saroyi (turkcha: Adile Sultan Sarayı) — Usmoniylar malikasi Adile Sultonning sobiq saroyi. Adile Sulton tomonidan Kandilli qizlar uchun Onadoʻli litseyi maktab binosi sifatida foydalanilishi uchun davlatga hadya qilingan, bugungi kunda madaniyat markazi hisoblanadi. Saroy Turkiyaning Istanbul shahridagi Kandilli mahallasida joylashgan.

Tarixi

Saroy Usmoniylar malikasi Adile Sulton (1826–1899) uchun qurilgan. Malika Usmoniylar imperiyasi sultoni Mahmud II ning (1789–1839) qizi, sulton Abdulmajid I (1823–1861) va Abdulazizning (1830–1876) singlisi boʻlgan. Loyiha saroy meʼmori Sarkis Balyan tomonidan ishlangan. Ushbu bino 1856-yilda sulton Abdulmajid tomonidan unga sovgʻa qilingan ko‘shk oʻrnida qad koʻtargan. Bino sulton Abdulazizning buyrugʻi bilan meʼmor Balyan tomonidan 1861-yilda qurilgan. Saroy Istanbulning eng koʻzga tashlanadigan joylaridan birida, Bosfor boʻgʻozining Osiyo qirgʻogʻi markazidagi burun ustida, baland tepalikda joylashgan. Ushbu bino shunday joylashganki, uning uch tomonidagi barcha xonalardan Marmar dengizidan tortib Qora dengizgacha choʻzilgan Bosfor boʻgʻozining goʻzal panoramik manzarasini tomosha qilish mumkin. Saroy 55 ta xonadan iborat boʻlib, 17 000 m² maydonni egallaydi.

Devon tuzgan ilk va yagona Usmoniylar sulolasining ayol shoirasi Adile Sulton turmush oʻrtogʻi Damat Mehmed Ali poshoning vafotiga qadar shu yerda yashagan. Posho 1899-yil fevral oyida vafot etgach, ushbu qarorgohni qizlar litseyi sifatida foydalanish uchun davlatga vasiyat qilgan. Saroy belgilangan maqsad yoʻlida foydalanila boshlanishidan oldin Birinchi jahon urushi davrida qisqa muddat Mudofaa vazirligi tasarrufida boʻlgan.

1916-yilga kelib, bino qizlar uchun oʻrta maktabga aylantirilgan va Adile Sultan İnas Mekteb-i Sultanisi (tarjimasi „Adile sulton imperator qizlar maktabi“) deb atalgan. Maktabning ilk bitiruvchilari oʻqishni 1920-yilda tamomlagan. 1924-yilda maktab joylashuviga koʻra Kandilli oʻrta maktabi deb nomlangan. 1931-yilda maktab Kandilli qizlar litseyiga aylantirilgan va shundan buyon nufuzli taʼlim muassasasi hisoblanadi. Litsey sinflari 1969-yilda yangi binoga koʻchirilgan. Eski saroy binosi 1986-yilga qadar maktab-internatining yotoqxonasi sifatida foydalanib kelingan. Biroq oʻsha yili elektr simlaridagi qisqa tutashuv natijasida kelib chiqqan yongʻin oqibatida bino yonib ketgan. Tarixiy inshoot faqat toʻrt devordan iborat xarobaga aylangan.

Kandilli litseyining ayrim bitiruvchilari tez orada jamgʻarma tuzib, saroyni qayta tiklash maqsadida mablagʻ yigʻgan. Biroq restavratsiya xarajatlari ularning imkoniyat darajasidan oshib ketgan. Milliarder, marhum tadbirkor va saxovatpesha inson Sakıp Sabancı va Istanbul gubernatori Muammer Gülerning ulkan moliyaviy koʻmagi bilan restavratsiya ishlari davom ettirilgan. Uzoq davom etgan va mashaqqatli restavratsiya ishlarini yakunlash uchun yetishmayotgan mablagʻni 2004-yilda Sakip Sabancı vafotidan uch kun oldin, hali xastalik toʻshagida yotgan paytda hadya qilgan. Adile Sulton saroyi 10 yil ichida 9,5 million turk lirasi evaziga qayta qurilgan va asl bino qurilganidan 20 yil oʻtib, 2006-yil 28-iyunda qayta ochilgan.

Bino Sakıp Sabancı Kandilli taʼlim va madaniyat markazi deb nomlangan. Saroy 5 625 m² maydonni egallaydi. Unda 500 kishilik uchrashuv va banketlar uchun moʻljallangan oval shaklidagi zal, har biri 200 kishiga moʻljallangan yana ikkita majlislar zali, furshet va koʻrgazmalar uchun 1 300 m² maydonni egallovchi zal, 30-40 oʻrinli 20 ta seminar xonasi, muzey, 150 kishilik oshxona va 60 kishilik kafeteriya joylashgan. Saroy bogʻi 2 000 kishini sigʻdira oladi.

Yana qarang

Usmoniylar meʼmorchiligi

Havolalar

41°04′19.78″N 29°03′28.69″E / 41.0721611°N 29.0579694°E / 41.0721611; 29.0579694