Abu Nasr Muhammad
Abu Nasr Muhammad (1015 yoki 1016-yilda vafot etgan) — Gʻarchiston hukmdori, nomaʼlum sanadan 990-yillargacha hukmronlik qilgan. Eroniy knyazlar sulolasiga mansub boʻlib, Gʻarchistonni boshqargan va Shar („ulugʻlik va hukmronlik“) unvonini olgan. Mazkur sulola Abu Nasr Muhammaddan avval ham hududni boshqargan boʻlsa-da, Abu Nasr ushbu sulolaning tarixda nomi maʼlum boʻlgan ilk aʼzosi hisoblanadi. Otasi Asad ismli shaxs boʻlib, ehtimol undan oldin hukmronlik qilgan.
Hayoti
Abu Nasr oʻz syuzereni Somoniy hukmdor Nuh II (h. 976–997) davrida yashagan. U ilm-fanga qiziqqan boʻlib, saroyiga koʻplab olimlar tashrif buyurgan va Abu Nasr ularga homiylik qilgan. Shoh Muhammad ismli yosh oʻgʻli ham boʻlgan. Oʻgʻli voyaga yetgach, Abu Nasr taxtdan voz kechib, hokimiyatni unga topshirgan va oʻzi butun eʼtiborini ilm olishga qaratgan. Biroq 994-yilda kuchayib ketgan simjuriy isyonchi Abu Ali Simjuriy Gʻarchistonga bostirib kirib, Abu Nasr Muhammad va uning oʻgʻli Shoh Muhammadni oʻz yurtidan qochishga majbur qilgan. Ular bir qalʼaga chekinib, oʻsha yerda oʻzlarini mustahkamlab olishgan.
Sharlar sulolasiga omad kulib boqqan. Somoniylar vassali boʻlgan Gʻaznaviylar shahzodasi Sabuktegin tez orada Abu Aliga hujum qilib, uni Gurgonga chekinishga majbur qilgan. Shu tariqa Sharlar oʻz yurtlarini qayta egallash imkoniga ega boʻlgan. Biroq 998-yilda Mahmud boshchiligidagi Gʻaznaviylar shu qadar kuchayib ketganki, ular Somoniylardan mustaqillik eʼlon qilgan va tez orada Somoniylarga boʻysunuvchi davlatlarni, jumladan, Gʻarchistonni ham oʻziga boʻysundira boshlagan. 1012-yilda Mahmud Shoh Muhammadning yomon xulq-atvorini bahona qilib, uning hududlariga bostirib kirgan.
Abu Nasr bosqinga qarshilik koʻrsatmay, tez orada Gʻaznaviy qoʻshinlariga taslim boʻlgan. Shoh Muhammad esa qarshilik koʻrsatishni tanlagan. Biroq magʻlubiyatga uchrab, asir olingan. Shoh Muhammad asirlik davrida yomon munosabatga uchragan boʻlsa, Abu Nasr hurmat bilan qabul qilinib, eʼzozlangan. Mahmudning vaziri Ahmad Maymandiy ham Abu Nasrga katta hurmat koʻrsatib, hatto uni himoya qilishga harakat qilgan. Abu Nasr 1015 yoki 1016-yilda vafot etgan. Biroq uning sulolasi vakillari bir necha oʻn yillardan soʻng Gʻuriylar xizmatida tilga olinadi.
Manbalar
Adabiyotlar
- Bosworth, C. E. „The early Ghaznavids“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 162–198-bet. ISBN 0-521-20093-8.
- Houtsma, M. Th. E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913-1936. Brill, 1987 — 1–299-bet. ISBN 9789004082656.