Abu Hafs Umar bin Yahyo
| Abu Hafs Umar bin Yahyo | |
|---|---|
| Hafsiylar xalifasi | |
| Saltanat | 1284–1295 |
| Oʻtmishdoshi | Ibn Abu Umara |
| Davomchisi | Abu Osida Muhammad II |
| Vafoti |
1295 Hafsiylar sultonligi |
| Sulola | Hafsiylar |
| Otasi | Abu Zakariyo Yahyo |
| Onasi | Zabya (qul) |
| Dini | Islom |
Abu Hafs Umar ibn Yahyo (arabcha: أبو حفص عمر) – al-Mustansir II nomi bilan ham mashhur, Ifriqiyadagi Hafsiy xalifa (1284–1295)[1][2].
Tajovuzlar va hokimiyatga qarshi daʼvolar sharoitida davlatni qayta tiklashga intilgan Abu Hafs Umar taxtni soxta daʼvogar Ibn Abu Umaradan (1283–1284) qaytarib olib, Hafsiylar hukmronligini tikladi. Biroq u Hafsiylar hududlarining boʻlinib ketishiga toʻsqinlik qila olmadi. Ibn Abu Umara tufayli Hafsiylar Tunisdan quvib chiqarilgan davrda Abu Hafs Umar I ning jiyani Zakariyo mahalliy qabilalar yordami bilan Bejaïani bosib oldi va keyinchalik Qusantinani ham oʻz nazoratiga oldi. 1285-yilda Zakariyo Tunis va Tarobulus al-Gʻarbga ham hujum qildi. Bu hujum Abu Hafs Umar I bilan Tlemcen Zayyoniylari oʻrtasidagi ittifoqdan soʻng bartaraf etilgan boʻlsa-da, Qusantina va Bejaïa Tunisdan mustaqil boʻldi. Abu Hafs Umar I 1295-yilda vafot etdi.
Yoshlik davri
Abu Hafs Umar Abu Zakariyo Yahyo va Zabya ismli choʻridan tugʻilgan boʻlib, Abu Is’hoq Ibrohim I ning oʻgay ukasi edi. Solnomachilar uni saxovatli, ehtiyotkor va dindor shaxs sifatida taʼriflaydilar[3]:88–89. 1283-yil iyunida sodir boʻlgan Marmājanna jangida zoʻravon Ibn Abu Umara tomonidan koʻplab qarindoshlari qatl etilganida Abu Hafs Umar bu qatldan tirik qolib, yaqin atrofdagi Qal’at as-Sanam qal’asidan panoh topdi. Banu Sulaym badaviy qabilalarining yetakchilari Abu Hafsga sodiqlik bildirdilar va u Tunisga yurish boshladi[4][5]. Ibn Abu Umaraning qoʻshinlari uni tashlab ketdi, u esa shaharda yashirinishga majbur boʻldi. 1284-yil 12-iyulda Abu Hafs Umar Tunisda oʻzini xalifa deb eʼlon qildi va al-Mustansir billoh yaʼni ukasining laqabini oldi. Oradan bir necha kun oʻtgach, Ibn Abu Umara qoʻlga olinib, oʻzining soxta daʼvogar ekanini tan olishga majbur qilindi va qatl etildi[3]:88.
Hukmronlik davri
Yangi xalifa Ibn Abu Umarani qoʻllab-quvvatlaganlarga qarshi qasos choralarini koʻrmadi, balki ularni tinch qoʻydi, hatto ularning baʼzilarini oʻz hukumatida muhim lavozimlarga ham tayinladi. Oʻzining badaviy tarafdorlarini faqat pul bilan emas, balki yer berish orqali mukofotladi[6][7], shu orqali ularning iqtisodiy hamda siyosiy qudratini oshirdi. Abu Hafs Umar Qayravon Jome masjidida ham yirik qurilish ishlarini amalga oshirdi[8].
U eng avvalo savdo-sotiq ishlarini ragʻbatlantirish orqali iqtisodiyotni jonlantirishga harakat qildi, biroq bu ishni uzluksiz amalga oshirishning imkoni boʻlmadi. 1288-yilda Aragonning qoʻllab-quvvatlovi bilan Muvahhidlar shahzodasi Abu Dabbus Tarobulus al-Gʻarbga qoʻnib, Ifriqiyada hukmronlikni daʼvo qildi, biroq oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Shu bilan birga, Aragon bu mojarodan foydalanib Djerba va Kerkenna orollarini egalladi[9]:102.
1293-yilda uning hukmronligi davrida xristian olimi Ramon Lull Tunisga tashrif buyurdi. U yerdagi eng bilimdon musulmon mutafakkirlari bilan munozara boshlashga va ularni nasroniylikni qabul qilishiga urinmoqchi edi. Lull musulmonlarning dalillarini eshitishga, agar ularni nasroniylikdan kuchliroq deb topsa, ularning dinini qabul qilishga tayyor ekanini bildirdi. Ammo uning dalillari suhbatdoshlarini choʻchitib qoʻydi va ular Abu Hafs Umarga uni qamoqqa olishni maslahat berishdi. Lull oʻlim jazosiga hukm qilindi, biroq musulmon olimlaridan birining iltimosi bilan surgun jazosiga almashtirildi[10].
Abu Hafs Umar saltanatning alohida ikki sulolaga boʻlinishining oldini ololmadi. Ibn Abu Umara taxtni egallab olgan davrda uning oldingi hukmdori Abu Is’hoq Ibrohim I ning oʻgʻli Abu Zakariyo qabila yordami bilan Béjaïani egallab oldi va keyinchalik Qusantina nazoratini ham qoʻlga kiritdi. 1285-yilda Zakariyo Tunis va Tripoliga hujum qilganda uning Abu Hafs Umar I bilan munosabatlari uzildi. Bu hujum Tlemcendagi Abdulvodiylar bilan tuzilgan ittifoq orqali bartaraf etilgan boʻlsa-da, Béjaïa Tunis hukmdorlaridan mustaqil boʻlib oldi[11]:102–4.
Abu Hafs Umar I 1295-yilda vafot etdi. Uning oʻrniga Tunisda Yahyo II al-Vosiqning oʻgʻli Abu Osida Muhammad II (1295–1309) taxtga oʻtirdi.
Manbalar
- ↑ Muzaffar Husain Syed. Concise History of Islam. Vij Books India Pvt Ltd, 2011-09-14 — 148-bet. ISBN 978-93-82573-47-0.
- ↑ Kenneth J. Perkins. Historical Dictionary of Tunisia. Rowman & Littlefield Publishers, 2016-10-12 — 279-bet. ISBN 978-1-4422-7318-4.
- ↑ 3,0 3,1 Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
- ↑ Charles André Julien. History of North Africa: Tunisia, Algeria, Morocco: From the Arab Conquest to 1830. Praeger, 1970 — 145-bet. ISBN 978-0-7100-6614-5. Qaraldi: 2021-yil 2-yanvar.
- ↑ Kenneth J. Perkins. Historical Dictionary of Tunisia. Rowman & Littlefield Publishers, 2016-10-12 — 279-bet. ISBN 978-1-4422-7318-4.
- ↑ Kenneth J. Perkins. Historical Dictionary of Tunisia. Rowman & Littlefield Publishers, 2016-10-12 — 279-bet. ISBN 978-1-4422-7318-4.
- ↑ Kenneth J Perkins. Tunisia: Crossroads Of The Islamic And European Worlds. Avalon Publishing, 1986-08-26 — 49-bet. ISBN 978-0-86531-591-4. Qaraldi: 2021-yil 2-yanvar.
- ↑ Markus Hattstein. Islam: Art and Architecture. Könemann, 2004 — 320-bet. ISBN 978-3-8331-1178-5. Qaraldi: 2021-yil 2-yanvar.
- ↑ Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
- ↑ Ruiz, Josep Maria; Soler, Albert (2008). "Ramon Llull in his Historical Context". Catalan Historical Review 1: 56. doi:10.2436/20.1000-yil, 4-yanvar. https://www.raco.cat/index.php/CatalanHistoricalReview/article/download/131013/180935. Qaraldi: 8 February 2021.Abu Hafs Umar bin Yahyo]]
- ↑ Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
| Oʻtmishdoshi: Abu Isʼhoq Ibrohim I |
Hafsiylar sulolasi 1284–1295 |
Vorisi: Abu Asida Muhammad I |