Abu Baro
| Abu Baro | |
|---|---|
| Vafoti | 620-yillarning oxiri |
| Fuqaroligi | Banu Amir qabilasi |
| Jang/urush |
|
| Aloqa |
|
Abu Baro Amir ibn Molik ibn Jaʼfar (arabcha: أبو براء عامر بن مالك بن جعفر) VI asr oxiri — VII asr boshlarida Banu Kilab qabilasining Jaʼfar urugʼi va uning bosh qabilasi Banu Amirning eng nufuzli yetakchisi boʼlgan. Islomiy rivoyatlarga koʻra, u islom paygʼambari Muhammad bilan uchrashgan, biroq islomni qabul qilmagan. Buning oʻrniga, paygʻambarni tax. 626-yilda Najd choʼlidagi badaviy qabilalarini islomga daʼvat etish uchun bir guruh musulmonlarni yuborishga undagan. Abu Baro musulmonlarning xavfsizligi uchun kafolat bergan, biroq musulmonlar bir guruh badaviylar tomonidan oʻldirilgan. Rivoyatlarga koʻra, bu hujum Abu Baroning jiyani va raqibi Amir ibn at-Tufayl tomonidan amalga oshirilgan. Abu Baro bu voqeadan koʻp oʻtmay vafot etgan.
Kelib chiqishi va ilk hayoti
Abu Baro Amir Jaʼfar urugʼi aʼzosi Malik al-Ahramning oʻgʻli boʻlgan. Jaʼfar urugʻi koʻchmanchi Banu Kilab qabilasi va uning bosh urugʼi Banu Amir ibn Saʼsaning hukmron sulolasi boʻlib, ular Markaziy Arabistondagi Najd hududida yashagan. Abu Baroning onasi Ummul Banin binti Rabi’a ibn Amr Banu Kilabga qardosh qabila Amir ibn Rabi’adan boʼlgan[1]. Ummul Baninning Abu Barodan tashqari Rabi’a, at-Tufayl, Abida (yoki Ubada) va Muoviya ismli oʼgʼillari ham boʼlgan[2][3].
Abu Baro taxminan 580-yilgi Shi’b Jabala jangidan soʼng amakisi al-Ahvos ibn Jaʼfarning oʼrniga Banu Amir qabilasining rahbari boʻlgan. Jang Banu Tamim va Banu Asad qabilalariga qarshi olib borilgan boʻlib, ularni Iroqning al-Hira shahridagi Laxmiy podsholari va Bahrayndagi Kinda podsholari qoʻllab-quvvatlagan[4][5]. Yoshligida Abu Baro Shiʼb Jabala jangidan bir yil oldin al-Rahrahon kunida oʻz qabilasi bilan Tamimga qarshi jang qilgan[1]. Taxminan 592-yil atrofida Jaʼfar urugʻi Banu Amirning qolgan qismi bilan kelishmovchilikka borgach, Abu Baro urugʻini Najrondagi Banu al-Horis qabilasi himoyasiga olib ketgan[1]. Abu Baroning oʻgʻli Baro esa VI asr oxirida al-Basʼa degan joyda Banu Amir tomonidan Banu Absga uyushtirilgan muvaffaqiyatsiz hujumda halok boʻlgan[6].
Paygʼambar Muhammad bilan aloqalari
Abu Baro 625-yilda Madinada islom paygʻambari Muhammadning huzuriga borgan boʻlishi mumkin, biroq buning sababi aniq emas[1]. VIII asr tarixchisi Ibn Isʼhoqning yozishicha, Abu Baro Muhammad paygʼambarga zotdor otlar va tuyalar hadya qilgan, lekin islom paygʻambari Abu Baro mushrik boʼlganligi sababli hadyalarni qabul qilmagan. Muhammad paygʼambar Abu Baroni islomga daʼvat etganida Abu Baro buni qabul qilmagan, biroq islomni rad ham etmagan. Buning oʻrniga u Muhammad paygʼambarga Najd qabilalarini islomga daʼvat qilish uchun elchilar yuborishni tavsiya qilgan. Abu Baro Najdda obroʼli kishilardan boʼlganligi bois Muhammad paygʼambarning elchilari xavfsizligi uchun omonlik kafolati bergan. U, shuningdek, bu daʼvat muvaffaqiyatli yakunlanishini ham chin dildan istagan[7]. Biroq Tarixchi Charles James Lyall Abu Baroning oʻzi paygʼambarning huzuriga borganiga shubha bildiradi. U „Kitob al-Agʻoniy“ asaridagi baytlarni keltirib, Abu Baro oʻsha paytda oʻsma kasalidan xasta boʻlganini va oʻzining oʻrniga jiyani Lobidni sovgʻa bilan yuborganini aytgan. Muhammad paygʻambar sovgʻani rad etgan va Lobidni Abu Baroning kasaliga davo bilan orqaga qaytargan[8].
Muhammad paygʼambar tomonidan Najdga yuborilgan musulmonlar keyinchalik Banu Sulaym hududidagi Bir Maʼuna deb atalgan quduq boshida oʻldirilgan. Islomiy rivoyatlarda bu qotillikda, asosan, Abu Baroning jiyani va Amir ibn at-Tufayl aybdor deb koʻrsatiladi. Anʼanaviy rivoyatlarga koʻra, Banu Amir qabilasi Abu Baroning musulmonlarga bergan omonlik kafolati sabab hujumda qatnashishdan bosh tortgan, shundan soʻng Amir ibn at-Tufayl Banu Sulaymni yordamga chaqirgan[9]. Bir Maʼunadan Madinaga qaytayotgan tirik qolgan musulmonlar yoʻlda ikki nafar Banu Kilab qabilasi vakillarini oʻldirganlar, biroq musulmonlar Muhammad paygʼambarning ularga omonlik berganidan bexabar boʼlgan. Shundan soʻng Muhammad paygʼambar ular uchun Abu Baroga qon puli toʼlagan[10]. Tarixchi Meir Jacob Kister ushbu vaziyatga shunday baho bergan: Abu Baro oʻsha paytda keksaygan boʻlib, uning Muhammad paygʻambar bilan hamkorlik qilishdan maqsadi musulmonlarning qoʻllab-quvvatlovi orqali qabiladagi oʻz mavqeini raqibi Amir ibn at-Tufaylga nisbatan mustahkamlash boʼlgan. Muhammad paygʻambar esa kuchli Banu Amir qabilasi vakillari orqali islom tarafdorlarini koʼpaytirishga umid qilgan[11].
Abu Baro oradan koʼp koʻp oʻtmay vafot etgan. Bir rivoyatda Abu Baro shu voqeadan keyin chuqur gʻam-anduh sabab ortiqcha may ichish oqibatida vafot etgani aytiladi[12]. Tarixchi Werner Caskel esa Lobidning bir-biriga zid baytlarini keltirib, bu rivoyatni yolgʻon deb hisoblagan[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Caskel 1966, s. 161.
- ↑ Lyall 1913, ss. 73–74.
- ↑ Lyall 1918, s. 293.
- ↑ Bosworth 1999, s. 267, note 641.
- ↑ Lyall 1913, s. 74.
- ↑ Lyall 1913, s. 82.
- ↑ Lyall 1913, s. 84.
- ↑ Lyall 1913, ss. 86–87.
- ↑ Lyall 1913, ss. 84–87.
- ↑ Lyall 1913, s. 85.
- ↑ Kister 1965, s. 355.
- ↑ Lyall 1913, s. 89.
Adabiyotlar
- The History of al-Ṭabarī, Volume V: The Sāsānids, the Byzantines, the Lakhmids, and Yemen, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1999. ISBN 978-0-7914-4355-2.
- Caskel, Werner. Ğamharat an-nasab: Das genealogische Werk des His̆ām ibn Muḥammad al-Kalbī, Volume II (German). Leiden: Brill, 1966.
- Kister, M. J. „The Expedition of Biʾr Maʿūna“, . Arabic and Islamic studies in honor of Hamilton A. R. Gibb. Leiden: Brill, 1965 — 337–357-bet. Qaraldi: 2021-yil 12-yanvar (2024-yil 29-yanvarda asl nusxadan arxivlangan).
- Lyall, Charles. The Diwans of ʿAbīd ibn al-Abraṣ, of Asad, and ʿĀmir ibn aṭ-Ṭufail, of ʿĀmir ibn Ṣaʿṣaʿah. Leiden: Brill, 1913. ISBN 978-1-61640-539-7.
- Lyall, Charles. The Mufaḍḍalīyāt: An Anthology of Ancient Arabian Odes, Volume 2. Oxford: Clarendon Press, 1918.